Akty przemocy w szkołach zmieniały prawo na świecie – od zakazów noży po monitoring sieci

Szkolne, seryjne akty przemocy na świecie, w tym zamach uczniów w Columbine w USA, doprowadziły do zmian w podejściu do bezpieczeństwa uczniów. Rządy w wielu krajach, w tym w Europie, wprowadziły nowe procedury: od zakazu wnoszenia noży, po bramki detekcyjne i wzmocnienie monitoringu internetu.

Jednym ze zdarzeń mających bezpośredni wpływ na zmiany w podejściu do bezpieczeństwa w szkołach był przeprowadzony przez dwóch nastolatków atak zbrojny, do którego doszło 20 kwietnia 1999 r. w liceum w Columbine w stanie Kolorado. W jego wyniku zginęło 14 osób, a 24 zostały ranne.

Według artykułu opublikowanego w magazynie „Education Week”, w ciągu 25 lat od tragedii w Columbine, USA zwiększyły nacisk na zapobieganie przemocy wśród dzieci i młodzieży, m.in. przez wprowadzenie infolinii dla uczniów, którzy mogą wyrazić swoje obawy dotyczące przemocy rówieśniczej. Według danych Narodowego Centrum Statystyki Edukacji (NCES) w 2020 r. 60 proc. szkół państwowych w USA korzystało z systemów anonimowego zgłaszania przypadków agresji.

Wydarzenie w Columbine doprowadziło też do wprowadzenia ćwiczeń przygotowujących nauczycieli, personel oraz uczniów do bezpiecznego schronienia się w budynku w razie ataku. Według nowszych danych, do roku szkolnego 2021/2022 ćwiczenia przeszły niemal wszystkie szkoły publiczne w USA.

Inna zmiana, która weszła w życie jeszcze w 1999 r., dotyczyła taktyki policyjnej. Polega ona na natychmiastowym wkroczeniu służb na teren szkoły w przypadku ataku osoby mającej zamiar zabijać. Wcześniej policjanci mieli obowiązek otoczyć teren i czekać na przybycie wyspecjalizowanego oddziału SWAT. Stara procedura sprawiła, że napastnicy w Columbine działali bezkarnie przez blisko godzinę. Nowa taktyka została oficjalnie skodyfikowana w 2013 r. przez FBI.

>>> 15-letni nożownik w szkole pod Wyszkowem. Nie żyje pracownica szkoły

W 2010 r. socjolog Glenn W. Muschert oraz kryminolog Anthony A. Peguero wprowadzili do akademickiego dyskursu pojęcie „efektu Columbine” (Columbine Effect). Opisali oni nie tylko sam fakt naśladowania sprawców, ale także masowy, społeczny strach przed przemocą rówieśniczą.

Do 2019 r. dziennikarze śledczy z magazynu „Mother Jones” odnotowali ponad 100 spisków i ataków w USA i na świecie, w których sprawcy inspirowali się tragedią w Kolorado. Jednym z nich była seria ataków w rosyjskich szkołach w Permie i Ułan-Ude, które nastąpiły w ciągu zaledwie pięciu dni w styczniu 2018 r. Uzbrojeni nastolatkowie w obu tych zdarzeniach ranili ostrymi narzędziami w sumie 22 osoby. W efekcie Sąd Najwyższy w Rosji wpisał społeczność fanów Columbine na listę organizacji terrorystycznych. Kolejne ataki w rosyjskich placówkach, m.in. masowa strzelanina w szkole w Kazaniu w 2021 r., wymusiły zmiany w prawie federalnym, w tym podniesienie wieku uprawniającego do zakupu broni myśliwskiej z 18 do 21 lat.

We Francji w październiku 2020 r., po brutalnym zabójstwie nauczyciela Samuela Paty’ego na przedmieściach Paryża, służby w ciągu zaledwie dwóch tygodni odnotowały kilkanaście poważnych incydentów i zatrzymań młodzieży w szkołach w całym kraju. Uczniowie próbowali wnosić noże, grozili nauczycielom powtórzeniem czynu lub publikowali manifesty w sieci. W efekcie wprowadzono ustawę definiującą nowy typ przestępstwa: za publikowanie w internecie danych osobowych lub informacji o miejscu pracy dowolnego urzędnika państwowego, w tym nauczyciela, w celu wystawienia go na niebezpieczeństwo, grozi kara do 5 lat więzienia i 75 tys. euro grzywny. Francuskie MSW nakazało także natychmiastowe zwiększenie patroli policji i żandarmerii wokół szkół, zwłaszcza w momentach rozpoczynania i kończenia lekcji.

Inne zdarzenie – zabicie 31-letniej asystentki edukacyjnej przez 14-latka przed budynkiem szkoły w Nogent w 2025 r. – bezpośrednio wpłynęło na zmiany prawne i techniczne ukierunkowane na walkę z przestępczością z użyciem noży wśród nieletnich. Francuski rząd oficjalnie ogłosił uruchomienie programu pilotażowego mającego na celu wyposażenie wejść do szkół w elektroniczne bramki detekcyjne oraz systemy skanujące wzorowane na zabezpieczeniach lotniskowych. Ponadto od 1 lipca 2025 r., dzięki szybkiej ścieżce legislacyjnej, wprowadzono we Francji bezwzględny zakaz wnoszenia jakichkolwiek ostrzy, w tym mniejszych noży, oraz procedurę automatycznego i natychmiastowego usuwania z placówki uczniów, u których takie przedmioty wykryto.

Bezpośrednio po zdarzeniu w Nogent prezydent Francji Emmanuel Macron oświadczył, że będzie dążył do całkowitego zablokowania dostępu do platform społecznościowych dla dzieci poniżej 15. roku życia. Rząd argumentował tę decyzję faktem, że algorytmy wpływają na radykalizację młodzieży oraz napędzają w tej grupie popularność ataków z użyciem noża.

W odpowiedzi na falę ataków młodocianych nożowników w niemieckich szkołach w 2023 r., w tym trzech incydentów mających miejsce w ciągu zaledwie trzech tygodni, wprowadzono szereg zmian prawnych i operacyjnych. Między innymi w Hesji, w roku szkolnym 2025/2026, wdrożono zakaz wnoszenia jakichkolwiek noży i ostrych przedmiotów na teren wszystkich szkół publicznych. Ponadto już w 2024 r. weszła w życie nowelizacja prawa rozszerzająca katalog miejsc z zakazem wnoszenia noży m.in. o teren imprez masowych oraz pociągi dalekobieżne.

Dwie strzelaniny w szkołach, do których doszło w maju 2023 r. w Serbii, wstrząsnęły krajem i wywołały masowe protesty antyrządowe oraz burzliwe dyskusje na temat obecności przemocy w debacie publicznej i mediach. W efekcie rząd w Belgradzie wprowadził dwuletnie moratorium na wydawanie nowych pozwoleń na broń, zintensyfikował kontrole dotychczasowych posiadaczy, wzmocnił środki bezpieczeństwa w szkołach oraz ogłosił amnestię pozwalającą na dobrowolne oddanie nielegalnej broni bez wyciągania konsekwencji prawnych.

Z kolei w kwietniu 2026 roku w odstępie zaledwie dwóch dni doszło do dwóch strzelanin w szkołach na południu Turcji. Prezydent kraju Recep Tayyip Erdogan ogłosił w odpowiedzi plan zaostrzenia przepisów dotyczących posiadania broni, podniesienie kar za przypadki uzyskania przez dzieci dostępu do broni palnej oraz wzmocnienie monitoringu aktywności w internecie. Policja zatrzymała również osoby oskarżone o gloryfikowanie ataków w sieci oraz zablokowała dostęp do wielu podejrzanych kont i grup internetowych.

W czwartek w szkole podstawowej w Leszczydole-Nowinach w powiecie wyszkowskim jej były uczeń – 15-latek – zaatakował ostrym narzędziem trzy osoby, w tym woźną, która mimo reanimacji zmarła. Przy próbie obezwładnienia nastolatka ranni zostali dyrektor szkoły i nauczycielka. Był to kolejny taki atak w szkole na Mazowszu. W środę w Ostrołęce 19-latek zaatakował nożem 9 osób – 5 uczniów, 2 nauczycieli i 2 osoby postronne. Tego dnia w Sierpcu policja zatrzymała też 17-latka, który planował atak w szkole.

Ministra edukacji Barbara Nowacka zapowiedziała w czwartek stworzenie, we współpracy z MSWiA, programu dotyczącego bezpieczeństwa w sytuacjach kryzysowych. Program ma być podobny do programu „Edukacja z wojskiem” prowadzonego we współpracy z MON. Szefowa resortu ogłosiła także, że w tym roku w każdej szkole odbędzie się przynajmniej jedno spotkanie poświęcone procedurom bezpieczeństwa w sytuacjach kryzysowych. W spotkaniach tych weźmie udział społeczność szkolna i przedstawiciele służb wydelegowanych przez MSWiA.