Debata o diakonacie stałym. Synodalne wyzwania dla Kościoła w Polsce w kwestii diakonatu stałego

Podczas poznańskiej debaty o diakonacie stałym ks. mgr lic. Karol Rawicz-Kostro mówił o synodalnych wyzwaniach dla Kościołów partykularnych w Polsce w kwestii wprowadzania i dobrego „wykorzystania” obecności diakonów stałych, ale także innych posług w Kościele. W ramach cyklu tekstów poświęconych temu wydarzeniu publikujemy dziś omówienie wystąpienia ks. Rawicza-Kostry.

Diakonat stały obecny jest w Kościele od samego początku. Także wspólcześnie wpisuje się w refleksję pastoralną dotyczącą teraźniejszości i przyszłości Kościołów lokalnych. Od 25 lat szczególną rolę w refleksji nad diakonatem stałym i w jego promocji odgrywa serwis informacyjny diakonat.pl. 28 lutego 2026 na Wydziale Teologicznym UAM w Poznaniu odbyła się II Ogólnopolska Debata Pastoralna na ten temat. Przyświecało jej hasło: „Diakonat stały w Kościele w Polsce. Teraźniejszość i przyszłość”.

Wśród prelegentek i prelegentów konferencji naukowej byli między innymi: założyciel i prowadzący serwis informacyjny diakonat.pl, diakoni stali, żona diakona stałego, osoby odpowiedzialne w diecezjach za formację diakonów stałych. Prelekcję wygłosił m.in. ks. mgr lic. Karol Rawicz-Kostro, który jest dyrektorem Centrum Formacji Liturgicznej Diecezji Bydgoskiej, wicedyrektorem Ośrodka Formacji Diakonów Stałych Diecezji Bydgoskiej oraz członkiem Rady ds. Udzielania Posług i Święceń Diakonatu Stałego. Jego prelekcja zatytułowana była: „Synodalne wyzwanie dla Kościołów partykularnych w Polsce w kwestii diakonatu stałego”.

>>> Posługi w Kościele – szansa na zaangażowanie świeckich i synodalność w praktyce

Synod o Synodalności a diakonat stały

Synodalnym wyzwaniem dla Kościołów partykularnych w Polsce jest już sam synod, a konkretniej to, co zostało przekazane przez dotychczasowe dokumenty do realizacji. Pierwszy z nich to Dokument Końcowy Synodu o Synodalności w Polsce z 2024 roku, drugi to dokument wydany przez sekretariat generalny Synodu o Synodalności. Prelegent podkreślił, że to właśnie z tego dokumentu będziemy rozliczeni na początku 2027 r. To będzie czas na napisanie raportu na temat ewaluacji tego, w jaki sposób udało się wprowadzić dokument końcowy w diecezjach.

Ksiądz Karol Rawicz-Kostro zwrócił także uwagę, że w kontekście Synodu o Synodalności można także odczytać diakonat stały. – Został opisany właśnie w tytule dokumentu końcowego tej fazy – jako komunia, uczestnictwo, misja. Trzeba przyznać, że w ten sposób można opisać także obecność i życie diakonów stałych w diecezjach, ponieważ komunia to po prostu więź sakramentalna, która wiąże w sposób naturalny diakona z Kościołem. Uczestnictwo to współodpowiedzialność wszystkich ochrzczonych. Występujemy jako ci, którzy posiadamy dary Ducha Świętego związane z przyjęciem sakramentu chrztu świętego. Zatem niezależnie od tego, czy ktoś pełni urząd biskupa, prezbitera, diakona, czy nie pełni żadnego urzędu publicznego w Kościele, ma takie samo prawo głosu – mówił prelegent.

7 obszarów synodalnych wyzwań dla diecezji

W dalszej części ks. Karol Rawicz-Kostro mówił, że w oparciu o wspomniane na początku dokumenty można wyodrębnić i wskazać na siedem obszarów synodalnych wyzwań dla diecezji w kwestii diakonatu stałego.

1. Podkreślanie, że diakonat jest naturalną odrębną rzeczywistością w kościelną, do której trzeba powrócić i ideałem byłoby, aby w każdej wspólnocie parafialnej był diakon, a także ustanowiony lektor i akolita. Prelegent podkreślił, że są to ideały, o których mówi Synod o Synodalności, z których diecezje mają zdać sprawę w 2027 roku.
2. Tłem dla tego dokumentu i w ogóle w przestrzeni synodu jest jeszcze jeden dokument: instrukcja „Nawrócenie Duszpasterskie Wspólnoty Parafialnej W Służbie Misji Ewangelizacji” z 2020 roku. Dokumenty te dotyczą obecności diakona stałego w przestrzeni duszpasterskiej. Mowa w nich o tym, że posługa diakona nie ogranicza się do zamknięcia diakonatu jedynie w granicach posługi charytatywnej, czyli posługi miłości, ale ma także wymiar posługi słowa i posługi liturgii.
3. Kolejną przestrzenią dla diakonatu stałego jest współodpowiedzialność eklezjalna. W dokumencie Międzynarodowej Komisji Teologicznej „Synodalność w Życiu i Misji Kościoła” (pkt 25) dokument komisji odnosi się do świętego Cypriana z Kartaginy, biskupa żyjącego w III wieku, który mówił, że naturalną rzeczywistością dla Kościoła jest podejmowanie decyzji kolegialnie. Oznacza to, że w Kościele lokalnym nic (nihil) nie może być podejmowane bez obecności biskupa, nic nie może być podejmowane bez zgody kolegium prezbiterów i diakonów oraz nic nie może być podejmowane w Kościele lokalnym bez przynajmniej wypowiedzenia się całego Ludu Bożego. Prelegent powiedział także, że interpretacją tej wypowiedzi jest komentarz kardynała Grzegorza Rysia, który mówi że te trzy nihil bronią nas po pierwsze przed demokracją w Kościele, ponieważ Kościół jest rzeczywistością hierarchiczną. Oznacza to także, że nie tylko sam biskup podejmuje decyzje, ale robi to też w porozumieniu z prezbiterami i diakonami. Nie podejmuje tych decyzji także bez Ludu Bożego. – Jak pięknie to ujął biskup Baron ze Stanów Zjednoczonych, to nas chroni przed tak zwanym narcyzmem klerykalnym – powiedział ks. Karol Rawicz-Kostro.
4. Kolejną przestrzenią jest formacja Ludu Bożego. To znaczy, że trzeba prowadzić permanentną katechezę wśród ludu Bożego o posługach stałych, w tym także o diakonacie stałym. Prelegent podkreślił, że mówiąc Lud Boży nie ma na myśli tylko wiernych świeckich, ale także wiernych duchownych.
5. Piątą rzeczywistością, o której mówi dokument jest relacja diakonów do świeckich oraz do innych posług w Kościele. Prelegent przywołał obraz zarysowany przez świętego Bernarda z Clairvaux w XII wieku. Święty zwrócił się do papieża Eugeniusza III, mówiąc, że zbuduje Ciała Kościoła Chrystusowego, ale wyjdzie mu potwór, jeśli z głowy którą jest od razu będą wyrastać palce. Ten obraz wskazuje na Kościół, w którym jest biskup albo prezbiter, który nie potrzebuje nikogo wokół siebie, który będzie chciał zrobić wszystko sam bo sam, ponieważ uważa, że sam zrobi najlepiej. Potrzebne są wszystkie członki Mistycznego Ciała Chrystusa, by Kościół mógł faktycznie spełniać swoją misję w świecie.
6. Kolejna przestrzeń to wsparcie dla rodzin diakonów stałych. Chodzi o formację rodzin, małżonek. Dokument końcowy Synodu o Synodalności również zwraca na to uwagę. Odnosi się także do motu proprio papieża Pawła VI z 1967 roku, w którym wskazane jest, aby mężczyźni, żyjący przez wiele lat w małżeństwie, pokazujący, że dobrze zarządzają swoim domem, których żona i dzieci prowadzą życie prawdziwie chrześcijańskie i mają nieposzlakowaną sławę – szli do diakonatu i byli do niego dopuszczeni.
7. Siódma przestrzeń to rewizja schematów duszpasterskich w diecezji – aby usprawnić misyjną obecność diakonów w świecie.

W czasie konferencji poruszono także inne tematy związane z powołaniem diakonów stałych. Mówiono m.in. o diakonach celibatariuszach i o zonach diakonów. Podczas debaty poruszono też temat prac nad dyrektorium o stałym diakonacie w Polsce czy synodalnych wyzwań dla Kościołów partykularnych w kwestii diakonatu stałego.

W najbliższym czasie będziemy publikować relacje z wystąpień kolejnych prelegentów.

Zobacz także