Herbert i Szymborska po ukraińsku. Przekłady klasyków polskiej poezji

Kijowskie wydawnictwo „Duch i Litera” opublikowało dwa obszerne wybory poezji Zbigniewa Herberta i Wisławy Szymborskiej w przekładzie na język ukraiński. Książki ukazały się dzięki wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP dla uczczenia ubiegłorocznej setnej rocznicy urodzin obojga wybitnych przedstawicieli polskiej poezji XX wieku.

Publikacje ukazują dwa różne podejścia do recepcji polskiej poezji we współczesnej Ukrainie. Marianna Kijanowska przygotowała wybór wierszy Zbigniewa Herberta pt. Hermes, pies i gałązka tamaryszku, nadając mu charakter niemal akademicki, a zarazem wplatając w książkę własną, wieloletnią historię spotkania z twórczością autora „Pana Cogito”.

Z kolei Tetiana Pawlinczuk, tłumaczka i redaktorka tomu Tu dwukropek. Wiersze wybrane Wisławy Szymborskiej, zaproponowała edycję bliższą literacko-artystycznemu albumowi, przeznaczonemu zarówno dla czytelników już zaznajomionych z twórczością noblistki, jak i dla tych, którzy dopiero wchodzą w jej świat. Kompozycja wyboru Wisławy Szymborskiej to podróż przez jej poezję — począwszy od wierszy z pośmiertnych książek z lat 2014 i 2015, a zakończywszy na tomach z lat 50.-60. XX wieku.

>>> Tadeusz Nyczek: Szymborska potrafiła odwrócić coś oczywistego w nieoczywistość [ROZMOWA]

Oba wydania – jak podkreśla Julia Jemec-Dobronosowa w najnowszym, sierpniowym numerze miesięcznika Krytyka – świadczą o tym, że tłumaczki stają się nie tylko interpretatorkami tekstów, ale również badaczkami, podejmującymi swoisty eksperyment samopoznania. Pawlinczuk rozpoczyna swój wybór od wierszy najnowszych, z pośmiertnych tomów z lat 2014-2015, i prowadzi czytelnika w głąb wcześniejszych dekad, aż po lata 50. i 60. XX wieku. Kijanowska natomiast sięga do najstarszych utworów Herberta z lat 50., by stopniowo przybliżać jego drogę twórczą.

Zarówno książka Kijanowskiej, jak i Pawlinczuk wpisują się w proces ukraińskiej recepcji polskiej literatury, który szczególnie przyspieszył po rosyjskiej agresji na Ukrainę w lutym 2022 r. W recenzjach zwraca się uwagę, że najnowsze przekłady Herberta i Szymborskiej tworzą dziś aktualny horyzont odbioru polskiej poezji w Ukrainie. Oba tomy dołączają do wcześniejszych tłumaczeń autorów polskich – m.in. Czesława Miłosza czy Adama Zagajewskiego – i są odczytywane również w kontekście doświadczenia wojny oraz wspólnej polsko-ukraińskiej refleksji nad kulturą i losem narodów Europy Środkowo-Wschodniej.

Wydawnictwo „Duch i Litera”, założone i prowadzone przez prof. Konstantyna Sigowa – filozofa, teologa i wieloletniego wykładowcę Kijowsko-Mohylańskiej Akademii – od ponad 30 lat pełni w Ukrainie rolę ważne instytucji kultury na Ukrainie. Specjalizuje się w publikowaniu dzieł z zakresu filozofii, teologii, literatury i nauk humanistycznych, a także w dialogu międzykulturowym.

W katalogu oficyny znalazły się wcześniej m.in. dzieła Jana Pawła II, Czesława Miłosza, Leszka Kołakowskiego, Józefa Tischnera, Jerzego Nowosielskiego, ks. Józefa Życińskiego, a także przekłady dokumentów Soboru Watykańskiego II oraz klasyki myśli europejskiej i chrześcijańskiej. „Duch i Litera” uchodzi za jedno z najważniejszych miejsc spotkania kultury polskiej i ukraińskiej.

>>> Wisława Szymborska jest najczęściej czytaną we Włoszech poetką

Obecne wydanie Herberta i Szymborskiej jest kontynuacją tej misji, pokazując, że poezja może być przestrzenią spotkania i wzajemnego zrozumienia w trudnych czasach. „To nie są tylko książki z literatury pięknej – to także znak wspólnoty losu i kultury” – podkreśla recenzentka Krytyki, która opublikowała obszerne recenzje obu tomów.

Marianna Kijanowska (ur. 1973) to poetka, tłumaczka i eseistka, jedna z najważniejszych postaci współczesnej literatury ukraińskiej. Autorka kilkunastu tomów poezji, laureatka Nagrody Literackiej Europy Środkowej „Angelus” (2022) za tom Babi Jar. Na głosy. Przekłada z języków polskiego, białoruskiego i rosyjskiego. Jej przekłady obejmują m.in. wiersze Tadeusza Różewicza, Juliana Kornhausera i Adama Zagajewskiego.

Tetiana Pawlinczuk to tłumaczka literatury polskiej i redaktorka, związana ze środowiskiem lwowskim i kijowskim. Wcześniej przełożyła na język ukraiński książkę Wojciecha Ligęzy Bez rutyny. O poezji Wisławy Szymborskiej i Zbigniewa Herberta. Zajmuje się recepcją współczesnej polskiej poezji i literatury w Ukrainie.

Zobacz także