Kiedy podczas mszy świętej skłaniać głowę?

Uczestnicząc w Eucharystii, niejednokrotnie zwróciłam uwagę na to, jak ludzie w bardzo różnych momentach skłaniają głowę bądź całą sylwetkę. A przecież gesty w liturgii nie są dodatkiem ani prywatnym komentarzem do modlitwy – mają swoje miejsce, sens i granice wyznaczone przez przepisy Kościoła.

Jednym z najczęściej niejasnych gestów jest skłon głowy. Kiedy rzeczywiście jest przewidziany, a kiedy – choć bywa powszechny – nie należy do liturgii?

Kiedy należy skłonić głowę?

Na imię Jezusa, Maryi i świetego wspominanego danego dnia. Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego przewiduje skłon głowy przy wymienianiu imienia Jezusa, Najświętszej Maryi Panny oraz świętego, którego wspomnienie lub święto się obchodzi (OWMR 275a).

Podczas wyznania wiary na słowa o wcieleniu. W Credo, na słowa „I za sprawą Ducha Świętego…”, przewidziany jest głęboki skłon ciała (OWMR 137; 275b). Gest ten odnosi się bezpośrednio do tajemnicy wcielenia i podczas uroczystości Zwiastowania oraz Bożego Narodzenia zostaje zastąpiony przyklęknięciem.

Przed Ewangelią. Skłon głowy podczas aklamacji „Chwała Tobie, Panie” jest znakiem czci wobec Chrystusa, który sam przemawia w proklamowanej Ewangelii.

W modlitwach oddających cześć Trójcy Świętej. Skłon głowy bywa przewidziany w momentach, gdy tekst modlitwy wprost oddaje cześć Trzem Osobom Boskim (OWMR 275a). Gest ten ma charakter krótki i dyskretny, podporządkowany tekstowi modlitwy.

>>> Łukasz Miśko OP: w liturgii zawsze będzie napięcie między Bogiem, który jest tajemnicą intymnie obecną [ROZMOWA]

Kiedy nie należy skłaniać głowy?

Na słowa „Baranku Boży”. Choć jest to modlitwa skierowana do Chrystusa, przepisy liturgiczne nie przewidują w tym momencie skłonu głowy. Jest to litania towarzysząca obrzędowi łamania chleba, a nie osobny akt czci wymagający gestu.

Na słowa „Panie, nie jestem godzien”. Częsty skłon głowy w tym momencie nie ma oparcia w przepisach liturgicznych. Tekst ten wyraża postawę pokory serca, a nie gest liturgiczny.

Przy podniesieniu Hostii i kielicha z Krwią. Przepisy przewidują tu adoracyjne spojrzenie i ciszę, a przyklęknięcie jest gestem celebransa, nie zgromadzenia.

Na każde imię Jezusa w pieśniach. Przepis o skłonie głowy odnosi się do tekstów liturgicznych mszy, a nie do dowolnych pieśni. Mechaniczne pochylanie głowy przy każdym „Jezu” nie jest elementem wspólnej liturgii.

Przy przechodzeniu przed Najświętszym Sakramentem zamiast przyklęknięcia. Skłon głowy nie jest odpowiednim gestem wobec realnej obecności Chrystusa w tabernakulum. W tym przypadku właściwym znakiem czci jest przyklęknięcie (OWMR 274).

Skłon głowy w liturgii ma sens tylko wtedy, gdy jest zgodny z tym, co Kościół rzeczywiście przewidział. Gesty liturgiczne mają pewną głębię, przez co ich wykonanie nie jest celem samym w sobie. Liturgia nie potrzebuje mnożenia gestów ani ich dowolnego znoszenia. Ona potrzebuje prostoty, jedności i wierności formie, która w swej tradycji chroni misterium przed sprowadzeniem go do zbioru prywatnych odruchów pobożności.

Zobacz także