Święty Mikołaj powinien nam się kojarzyć… ze słonecznym południem Włoch. Dlaczego?

Święty Mikołaj w Polsce najczęściej kojarzy się z 6 grudnia. To wtedy w kalendarzu liturgicznym przypada wspomnienie biskupa Miry, świętego Kościoła katolickiego. Święty Mikołaj żył na przełomie III i IV wieku. Znany był z wielkiej troski o potrzebujących, dlatego stał się symbolem chrześcijańskiej miłości i ofiarności. Z tego powodu 6 grudnia obdarowujemy się drobnymi upominkami. Za to o wiele rzadziej kojarzymy świętego Mikołaja ze słonecznym południem Włoch, z regionem Apulia i z miastem Bari…

Już na kilka tygodni przed mikołajkami w Polsce i w innych krajach trudno nie natknąć się na wizerunek św. Mikołaja. Jego wizerunek bywa często skomercjalizowany. Niewielu jednak zdaje sobie sprawę z tego, że historia św. Mikołaja nie jest związana z krajami dalekiej, mroźnej Północy, ale z Mirą (czyli terenami dzisiejszej Turcji) oraz z włoskim Bari. W ten wakacyjny czas zapraszam więc na krótki spacer po stolicy Apulii. Po mieście słońca, morza i świętego Mikołaja.

W Bari – nawet w grudniu – trudno o śnieg i mróz. Temperatury w tym zimowym miesiącu sięgają bowiem kilkunastu stopniu w ciągu dnia i kilku stopni w nocy. Z kolei latem (szczególnie w czerwcu, lipcu i sierpniu) temperatury oscylują wokół 35 stopni Celsjusza, niekiedy potrafią dobić nawet do 40. Sąsiedztwo Morza Adriatyckiego daje jednak pewną ochłodę.

Miejsce dialogu i spotkania kultur

To właśnie w tym włoskim mieście od ponad 900 lat spoczywają szczątki świętego Mikołaja. Bazylika św. Mikołaja (Basilica di San Nicola) to jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych zarówno dla katolików, jak i prawosławnych. Bazylika to symbol miasta i jeden z najcenniejszych zabytków architektury romańskiej we Włoszech. Jej surowość i prostota sprawiają, że turyści i wierni mogą skupić się na modlitwie i obcowaniu z wielowiekową historią.

Świątynia usytuowana jest w starym mieście (w historycznej dzielnicy Bari Vecchia), a przez to, że nie jest wysoka, momentami chowa się między budynkami. Często jest też mylona z Katedrą San Sabino, bo akurat katedra ma wysoką wieżę wznoszącą się ponad zabudowę miasta. Dokładny adres Bazyliki to Largo Abate Elia 13.

Troska o ubogich, walka o prawdę

Życie Mikołaja obrosło licznymi cudami. Jednym z najbardziej znanych było ocalenie trzech ubogich sióstr przed sprzedaniem do niewoli. Ich ojciec nie miał posagu, więc Mikołaj, nocą, wrzucił do ich domu sakiewki ze złotem. Jako biskup Miry był znany z troski o ubogich, dzieci i żeglarzy. Brał udział w I soborze nicejskim w 325 roku, gdzie walczył z herezją ariańską, która negowała boskość Chrystusa. Według tradycji, podczas jednej z debat Mikołaj podszedł do heretyka Ariusza i spoliczkował go, broniąc wiary w bóstwo Jezusa. Choć został za to tymczasowo ukarany, sobór przyznał mu rację teologiczną. Ten epizod to symbol jego gorliwości i bezkompromisowej postawy w obronie prawd wiary. Po jego śmierci – 6 grudnia około 343 roku – grób w Mirze stał się celem pielgrzymek.

Bazylika św. Mikołaja w Bari gromadzi pielgrzymów katolickich i prawosławnych, dlatego św. Mikołaj od dawna uważany jest za pomost między Wschodem a Zachodem. Po sprowadzeniu jego relikwii z Miry w 1087 roku Bari stało się słynne w całej Europie. Do dziś przybywają tu pielgrzymi z różnych krajów, aby oddawać cześć „w świętym dialogu międzyreligijnym”.

Festa di San Nicola

W Bari bardzo hucznie świętuje się rocznicę sprowadzenia relikwii świętego Mikołaja (Festa di San Nicola). Główne uroczystości odbywają się co roku od 7 do 9 maja i stanowią najważniejsze święto patronalne w mieście. Obchody odbywają się też na morzu. Z portu – w przeddzień święta – wypływa najokazalszy statek z 2-metrową figurą biskupa, któremu towarzyszą wierni w procesji na bogato zdobionych łodziach, stateczkach i kutrach. Po przybyciu figury na brzeg obwozi się ją po odświętnie przybranym mieście na specjalnie przygotowanym powozie. Procesję morską kończy pokaz fajerwerków.

Polskie akcenty we włoskim Bari

Następnego dnia w kościołach odprawiane są nabożeństwa, a główna liturgia sprawowana jest przy grobie świętego w bazylice w Bari. Co ważne, pochowano tam także pochodzącą właśnie z Bari królową Bonę, żonę Zygmunta Starego i matkę Zygmunta Augusta. Mauzoleum za głównym ołtarzem ufundowała jej córka, Anna Jagiellonka. Na sarkofagu umieszczone są rzeźby klęczącej królowej Bony, a po jej bokach – świętych patronów Polski i Bari: Stanisława i Mikołaja. Hołd relikwiom 26 lutego 1984 roku oddał Jan Paweł II, który na pamiątkę swej wizyty przekazał bazylice pastorał.

O relikwie św. Mikołaja jakiś czas temu upomniał się turecki minister kultury, który stwierdził, iż powinny one spocząć w muzeum w dzisiejszym Demre (dawna Myra), „a nie w pirackim mieście”. Rektor bazyliki w Bari – dominikanin o. Damiano Bova – zapowiedział wówczas, że Kościół nie zamierza reagować na te roszczenia, bo „relikwie św. Mikołaja są dobrami religii, nie kultury. Nie są one przeznaczone do oglądania w muzeum, lecz powinno się im oddawać cześć”.

Jednak także w Barii można zauważyć komercyjne wykorzystanie kultu świętego Mikołaja. Na ulicach miasta można kupić drinki „San Nicola” z wizerunkiem świętego. W smaku zbliżone są do popularnego Aperola, symbolu włoskich wakacji.

W regionie Apulia bardzo rozwinięty jest też kult św. Michała Archanioła i – co oczywiste dla całych Włoch – kult maryjny. Widać to chociażby w przykatedralnym muzeum w Materze, gdzie można obejrzeć obrazy i figury przedstawiające zarówno Maryję, jak i Michała Archanioła.

Zobacz także