„Religie niebiańskie” w Muzeach Watykańskich

W Muzeum Etnologicznym „Anima Mundi” (Dusza Świata) w Muzeach Watykańskich otwarto wystawę azerskich dywanów poświęconych islamowi, chrześcijaństwu i judaizmowi. Dzieła stworzone w Azerbejdżanie splatają sztukę, pamięć i tradycje trzech wielkich religii monoteistycznych i abrahamowych.

Osiem lat cierpliwego tkania

Tysiące węzłów przeplatających wełniane i jedwabne nici. Sześć metrów kwadratowych, ponad 650 kolorów i odcieni oraz osiem lat cierpliwego tkania – to tylko niektóre z liczb opisujących każdy z trzech prezentowanych dywanów.

Wystawę organizują Gubernatorat Państwa Watykańskiego i Ambasada Republiki Azerbejdżanu przy Stolicy Apostolskiej, przy wsparciu Fundacji Hejdara Alijewa, byłego prezydenta Azerbejdżanu.

Dywany podarowane Leonowi XIV

Każdy z trzech dywanów poprzez obrazy i symbole opowiada historię i przedstawia fundamentalne treści jednej z trzech religii abrahamowych. To projekt artystyczny, w którym azerska sztuka staje się narzędziem łączącym różne kultury i religie.

Trzy dzieła zostały ręcznie wykonane przez azerskie kobiety według bogatego w kolory projektu artysty Eldara Mikayilzady. W październiku 2025 roku dywany zostały wręczone papieżowi Leonowi XIV przez pierwszą wiceprezydent Azerbejdżanu Mehriban Alijewą.

Trzy dywany, trzy religie

Dywan poświęcony judaizmowi przedstawia główne wątki Tory w 49 scenach – od stworzenia świata po historie Mojżesza, Dawida i Salomona. Pojawiają się na nim także Gwiazda Dawida, menora i Dziesięć Przykazań.

Tkanina poświęcona chrześcijaństwu ilustruje 43 epizody z Nowego Testamentu: od dzieciństwa Jezusa i Jego chrztu, poprzez cuda i przypowieści, aż po mękę, zmartwychwstanie i objawienia.

Trzeci dywan, poświęcony tradycji islamu, opowiada o życiu proroka Mahometa – od jego narodzin i pierwszego objawienia, poprzez migrację do Medyny, aż po zdobycie Mekki. Przedstawia również czterech kalifów oraz wersety Koranu odnoszące się do pięciu filarów islamu.

Głęboko zakorzenione azerskie dziedzictwo

Sztuka tkania dywanów jest jednym z najważniejszych przejawów dziedzictwa kulturowego Azerbejdżanu. Tradycja ta charakteryzuje się różnorodnością technik, bogactwem motywów zdobniczych i silnym odwołaniem do symboliki. W 2010 roku została wpisana na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO.

Jak wyjaśnia Amina Melikova, dyrektor Narodowego Muzeum Dywanów Azerbejdżanu, tradycja ta jest głęboko zakorzeniona w kulturze jej kraju. Przywołuje azerskie powiedzenie, według którego każdy Azerbejdżanin rodzi się na dywanie i na dywanie odbywa swoją ostatnią podróż.

Budowanie mostów

Dyrektor Melikova wskazuje, że znaczenie prezentowanych dzieł wykracza poza ich walory artystyczne. Przypomina, że w historii Azerbejdżanu współistniały różne tradycje religijne.

Barbara Jatta, dyrektor Muzeów Watykańskich, zwraca uwagę, że motywem przewodnim wystawy jest dialog. Jak podkreśla, budowanie mostów jest częścią misji Muzeów Watykańskich. Trzy dywany wpisują się w tradycję obecną już w watykańskich zbiorach, m.in. dzięki słynnym arrasom Rafaela. Dzieła te zostały stworzone z myślą o przenoszeniu, dzięki czemu mogą przekraczać granice, kultury i miejsca, niosąc ze sobą przesłania i obrazy.

Dialog międzyreligijny

Podczas otwarcia wystawy s. Raffaella Petrini, przewodnicząca Gubernatoratu Państwa Watykańskiego, zwróciła uwagę na znaczenie dialogu międzyreligijnego. Podkreśliła, że dywany stanowią jeden z najwspanialszych przejawów dziedzictwa Azerbejdżanu i mogą stać się „ambasadorami dialogu międzyreligijnego”.

Zobacz także