Św. Piotr Chryzolog – dlaczego krytykował obchody Nowego Roku? 

Piotr Chryzolog był płomiennym i porywającym słuchaczy kaznodzieją. Pozostawił po sobie setki kazań i to głównie z nich czerpiemy wiedzę o nim samym. Jako biskup Rawenny miał dobre kontakty z władzą cesarską oraz interweniował w ówczesne spory teologiczne. 

Często nieco niepoprawnie tłumaczy się „Chryzolog” jako „Złotousty”, kopiując przydomek nadany Janowi Chryzostomowi (Chryzostomos). Tak naprawdę literalnie należałoby go przełożyć z greki jako „Złotosłowy” (Logos – słowo). Oczywiście, sens pozostaje ten sam, dlatego nie należy traktować jako jakiejś merytorycznej zbrodni tytułowania Piotra „Złotoustym”, natomiast współcześni nazywali go nieco inaczej. Obaj wielcy kaznodzieje późnej starożytności znani byli bowiem z porywających i głębokich homilii. Obaj też stali na straży prawowiernego nauczania Kościoła w czasie mnożących się herezji i poważnych sporów teologicznych. W przeciwieństwie do Jana, który został nawet patriarchą Konstantynopola, Piotr był chyba mniej sławny za życia. Jego daty urodzenia (ok. 380 r. w Imola), śmierci (tradycja przyjmuje 31 lipca 450 r., niektórzy przesuwają to jednak nawet o kilka lat) czy konsekracji biskupiej i objęcia diecezji Rawenny (ok. 426 r.) są wciąż niepewne. Większość tego, co o nim wiemy – wnioskujemy z jego pism. A zachowało się ich sporo, zwłaszcza kazań. W zbiorze zredagowanym kilka wieków później znalazło się ich bez mała kilkaset. Nie zmienia to faktu, że cieszył się sporym autorytetem, w tym poważaniem rodziny cesarskiej, i to za jego czasów Rawenna została podniesiona do rangi metropolii. 

Autorytet 

Na początku 449 r. do biskupa Rawenny, Piotra, przychodzi list od sędziwego mnicha Eutychesa. Nie znamy jego dokładnej treści, ponieważ tekst ten zaginął. Natomiast możemy co nieco wywnioskować z odpowiedzi samego Piotra. Fakt, że Eutyches do niego napisał, szukając oparcia w swojej sprawie, świadczy o autorytecie, jakim go wówczas darzono. Ten ponad 70-letni przełożony klasztoru w Konstantynopolu, w którym żyło bez mała 300 zakonników, był człowiekiem powszechnie szanowanym. Jednocześnie przesadnie gorliwym i nieracjonalnie doszukującym się niemal wszędzie herezji nestoriańskiej, która, mówiąc w uproszczeniu, negowała jedność ludzkiej i boskiej natury w Chrystusie. Jego fanatyczna walka z prawdziwymi i wyimaginowanymi przejawami nestorianizmu oraz tak naprawdę stosunkowo marne przygotowanie teologiczne doprowadziło go do popadnięcia w inną skrajność. Według niego natura boska wchłonęła ludzką naturę Jezusa. 

Niechętnie, ale w końcu w Konstantynopolu postanowiono zając się jego nietypowym poglądem. Szybko wyszło na jaw, że słaby z niego teolog. Przed sądem wygłosił jawną herezję i został potępiony. Piotr Chryzolog w swojej odpowiedzi na list mnicha nie omieszkał go napomnieć: 

„Napominamy cię jednak, czcigodny bracie, abyś we wszystkich sprawach posłusznie podążał za tymi wskazaniami, które zostały spisane przez błogosławionego papieża miasta Rzymu, ponieważ błogosławiony Piotr, który żyje i przewodniczy w swojej własnej stolicy, przekazuje prawdziwą wiarę tym, którzy jej szukają. Albowiem z pragnienia pokoju i wiary nie możemy rozpatrywać żadnych spraw bez zgody biskupa miasta Rzymu”. 

Wówczas biskupem Rzymy był Leon, któremu potem nadano przydomek Wielki. On również otrzymał list od Eutychesa. W reakcji na spór postanowił napisać do patriarchy Konstantynopola Flawiana list, którego treść stanowi dzisiaj klasyczne wyrażenie nauki chrystologicznej o unii dwóch natur w Jezusie. 

Dobre relacje z rodziną cesarską 

W przeciwieństwie do „Złotoustego” Jana, Piotr Chryzolog nie miał konfrontacyjnej postawy wobec władzy. Zdaje się, że rodzina cesarska, zwłaszcza cesarzowa Galla Placydia, sama podejmowała starania o wyniesienie Rawenny, będącej przecież wówczas stolicą Cesarstwa Zachodniorzymskiego, do rangi metropolii. Galla była też wyjątkowa hojna dla Kościoła. Relacje między miejscowym Kościołem a władzą świecką były więc za czasów Piotra poprawne. 

Podczas jednej ze swoich pierwszych homilii wygłoszonych przed rodziną cesarską powiedział: „Oto stoi najpobożniejsza rodzina cesarska, służąca Jedynemu, aby móc panować nad wszystkimi”. Mówił o Galli Placydii, że jest „matką chrześcijańskiego, wiecznego i wiernego Cesarstwa”, która naśladuje Kościół „w wierze, uczynkach miłosierdzia, świętości oraz czci dla Trójcy”.  

To zwrócenie uwagi na cześć dla Trójcy w czasach, jak wspomnieliśmy, teologicznego zamętu i herezji było wielkim komplementem i podkreśleniem wierności doktrynie. Pomimo, że spór o Trójcy Świętej został już rozwiązany 100 lat wcześniej w Nicei, to przecież wciąż pojawiały się antytrynitarne głosy i mnożyły się ariańskie wspólnoty (od Ariusza, który negował Trójcę Świętą). W końcu wielu Gotów, tworzących wówczas istotny element armii cesarskiej, było arianami. 

Słuchany kaznodzieja 

Jak mówiliśmy na początku, Piotr Chryzolog był chętnie słuchanym kaznodzieją. Jego homilie trwały średnio ok. 15 minut, więc nie dawał słuchaczom znużyć się swoimi słowami. Zresztą, używał ich czasem w sposób dosadny i wyrazisty. 

W swojej homilii na temat wcielenia mocno podkreślał w tym kontekście godność człowieka. Pisał:  

„Człowieku, dlaczego sobie samemu uwłaczasz, skoro Bóg tak wysoko cię ceni? Dlaczego, wywyższony przez Boga, tak bardzo siebie poniżasz? Dlaczego roztrząsasz, jak pojawiłeś się na świecie, a nie zastanawiasz się, po co się pojawiłeś? Czyż nie widzisz, że cała ta budowla świata dla ciebie została stworzona? Dla ciebie zesłane światło rozprasza wszędzie ciemności, dla ciebie nocy wyznaczono granice, dla ciebie odmierzono dzień; dla ciebie niebo zostało rozjaśnione różnobarwnym blaskiem słońca, księżyca i gwiazd; dla ciebie ziemia została wymalowana kwiatami, drzewami i owocami; dla ciebie stworzone zostało bogactwo przedziwnych zwierząt w powietrzu, na ziemi i w wodzie, aby smutna samotność nie mąciła radości z powodu nowego świata.  

A oto Stwórca szuka, co jeszcze mógłby dodać do twojej godności. Wycisnął w tobie swoje podobieństwo, aby widzialne odbicie uczyniło obecnym w świecie niewidzialnego Stwórcę”. 

Czasami możemy przeczytać, że Piotr Chryzolog atakował zabawy. W kontekście społeczeństwa późnorzymskiego nie tylko chodziło mu o towarzyszącą im rozpustę, co o fakt, że zabawy te urządzano z okazji świąt pogańskich, jak w przypadku kalendów styczniowych, czyli obchodów Nowego Roku. Najbardziej chyba przeszkadzało mu to, że chrześcijanie, biorąc udział w tych uroczystościach, podtrzymują trwanie tradycyjnych religii rzymskich, które były przecież na wymarciu. „To ty jesteś powodem trwania i obecnego przetrwania tej nieczystości, która była charakterystyczna dla wieków pozostających pod władzą tych, których kult umiera z dnia na dzień” – mówił do chrześcijan. Oczywiście, dzisiejsze obchody sylwestra i Nowego Roku nie mają już właściwie nic wspólnego z rzymskimi kalendami styczniowymi. 

Większość homilii Piotra „Złotosłowego” to komentarze do poszczególnych fragmentów Pisma Świętego. Niektóre odnoszą się do ówczesnej sytuacji czy świąt kościelnych. Jego dość ognisty, barwny język i dzisiaj może inspirować chrześcijan. Oczywiście, warto przy tym dobrze znać kontekst pisanych przez niego słów. 

W 1729 r. papież Benedykt XIII ogłosił go doktorem Kościoła. Jest patronem diecezji i miasta Imoli, a Kościół wspomina go 30 lipca.  

Zobacz także