Święty Krzyż: najstarsze polskie sanktuarium [WIDEO]

Święty Krzyż od ponad tysiąca lat przyciąga pielgrzymów z całego kraju. To tu, na szczycie Łysej Góry, przechowywane są Relikwie Drzewa Krzyża Świętego. W tym miejscu znajduje się także nowicjat misjonarzy oblatów. Historię świętokrzyskiego sanktuarium oraz ciekawostki na temat oblackiej wspólnoty stamtąd można zobaczyć w przygotowanym przez nas wideo – kolejnym z cyklu dotyczącego oblackich domów w Polsce.

Święty Krzyż to drugi co do wysokości szczyt Gór Świętokrzyskich. W dawnych czasach był miejscem pogańskiego kultu religijnego. Według tradycji benedyktyńskiej – jego fundatorem był Bolesław Chrobry w 1006 roku. Ale wspomina się też, że w już w XI wieku znajdowały się w tym miejscu Relikwie Krzyża Świętego, dzięki którym w tej części dzisiejszej Polski powstało narodowe sanktuarium. Już wtedy chodziło tutaj wiele pielgrzymek, by przy relikwiach rozważać mękę pańską.

Trudna historia

Przez lata świętokrzyski klasztor wielokrotnie był okradany, niszczyły go też pożary. W 1819 roku opactwo benedyktyńskiego zostało zlikwidowane, a niedługo później aż do początku II wojny światowej na Świętym Krzyżu znajdował się obóz zagłady dla jeńców radzieckich. W 1914 roku w powietrze została wysadzona wieża kościoła, spłonęły organy i częściowo zapadło się sklepienie. Ze świątyni zrobiła się ruina.

W 1936 została zawarta umowa pomiędzy diecezją sandomierską a Prowincją Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej w Poznaniu, w ramach której naszego zgromadzenie przejęło w formie wieczystej dzierżawy kościół oraz inne obiekty wraz z relikwiami Krzyża Świętego. Zabiegał o to przede wszystkim o. Jan Kulawy OMI. A na pamiątkę przybycia oblatów do tego miejsca, na skale przy Bramie Wschodniej postawiono 20-metrowy krzyż.

W pierwszej oblackiej wspólnocie świętokrzyskiej zamieszkało czterech ojców i czterech braci, których superiorem został o. Paweł Koppe OMI. Jeden z misjonarzy był kapelanem miejscowego ciężkiego więzienia, a pozostali zajmowali się pracą duszpasterską i głoszeniem rekolekcji. W 1952 roku Święty Krzyż stał się domem formacyjnym oblackiego nowicjatu, a od 26 lipca 2007 roku oblaci są właścicielem Świętego Krzyża.

Po wojnie

Już od 1936 roku oblaci zajmowali się remontem kościoła oraz klasztoru. Jak już zostało wspomniane – w latach 1941-1942 w pomieszczeniach powięziennych funkcjonował obóz zagłady dla jeńców radzieckich. A w obozach koncentracyjnych zginęli: o. Jan Kulawy OMI, o. Paweł Kulawy OMI i o. Jan Pawołek OMI. Natomiast superior o. Jan Finc OMI został rozstrzelany w Kielcach. O. Czasław Bartosz OMI zmarł na tyfus i jako jedyny został pochowany przy świętokrzyskiej bazylice.

W latach powojennych kontynuowano remonty i renowacje. Zdecydowano też o odbudowie wysadzonej wieży, której wysokość wynosi dzisiaj 51 metrów, a na jej szczycie znajduje się taras widokowy, na który prowadzą 192 stopnie.

16 czerwca 2013 roku świętokrzyski kościół podniesiony został do godności bazyliki mniejszej.

Dziś oblaci pełnią swoją posługę na Świętym Krzyżu na trzech płaszczyznach. Pierwsza z nich to formacja kandydatów na oblatów. Zdarza się też, że świętokrzyscy oblaci pracują jako misjonarze ludowi. Pełnią również posługę sakramentalną wśród pielgrzymów i turystów. Odprawiają dla nich msze święte, a nowicjusze zajmują się oprowadzaniem ich po sanktuarium.

W ciągu roku w tym miejscu odbywają się dwa odpusty. Jeden trwa przez tydzień i związany jest z Podwyższeniem Drzewa Krzyża Świętego, a drugi z Najdroższą Krwią Pana Jezusa.

Od 2004 roku w Wielki Piątek z udziałem biskupa diecezji sandomierskiej spod kościoła w Nowej Słupi na Świętym Krzyżu wyrusza droga krzyżowa, w której udział bierze około dwóch tysięcy pielgrzymów.

W kaplicy relikwii Drzewa Krzyża Świętego (kaplica Oleśnickich) można pomodlić się przy relikwiach, które wystawione są za pancerną szybą tabernakulum.

Na zewnątrz kościoła, od jego południowej strony, znajduje się zejście do krypty grobowej, gdzie zobaczyć można szczątki księcia Jeremiego Wiśniowieckiego oraz trumny zmarłych benedyktynów.

Wokół Świętego Krzyża można zauważyć wał kamienny, który stanowi dowód na kult pogańskich Słowian na tych terenach.

Po wielu latach kwerendy o. Jan Jastrzębski OMI wydał pierwszy przewodnik po Świętym Krzyżu. Z jego inicjatywy została też otwarta wystawa misyjna, którą można podziwiać do dziś.

Opracowanie na podstawie tekstu o. Józefa Niesłonego OMI – Karolina Binek

fot. Michał Jóźwiak/misyjne.pl, o. Krzysztof Jamrozy OMI

Wideo: Mateusz Lesiński, Emilia Grzybowska

Zobacz także