Ukraińcy i Polacy uczcili pamięć ks. Emiliana Kowcza, „proboszcza Majdanka”

Ukraińcy i Polacy uczcili wspólnie w Lublinie pamięć bł. ks. Emiliana Kowcza – ukraińskiego, greckokatolickiego kapłana, który zmarł w 1944 r. w nazistowskim obozie koncentracyjnym na Majdanku. Jego postać przypomina nam, że łączy nas człowieczeństwo – mówił ambasador Ukrainy w Polsce Wasyl Bodnar.

W czwartek na skwerze w pobliżu byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego na Majdanku odbyły się uroczystości pod Pomnikiem ks. Emiliana Kowcza. Z okazji przypadającej 20 sierpnia rocznicy urodzin duchownego przedstawiciele społeczności polskiej i ukraińskiej, ambasady Ukrainy, konsulatu generalnego Ukrainy w Lublinie, lokalnych władz i instytucji, a także Wielonarodowej Brygady LITPOLUKRBRIG złożyli pod pomnikiem wieńce i zapalili znicze.

Ambasador Ukrainy w Polsce Wasyl Bodnar podkreślił, że postać ks. Kowcza, który pomagał ludziom niezależnie od ich wyznania i pochodzenia i który oddał swoje życie, służąc innym, przypomina o tym, co łączy ludzi – o człowieczeństwie. – Bez względu na czasy, które się zmieniają, jedno pozostaje w nas wspólne – człowieczeństwo; pozostaje to, co nas łączy i co dzisiaj otwiera drogę dla pomocy Ukrainie w trwającej wojnie – powiedział Bodnar.

>>> Miss Universe 2025 oddała swoją koronę Bogu

Przywołał postać polskiego wolontariusza Marka Ruska-Wolskiego, który zginął niedawno pod Charkowem, a który od czerech lat przyjeżdżał pomagać Ukraińcom – m.in. wywoził żołnierzy z pola walki, dowoził humanitarną pomoc mieszkańcom małych miejscowości – i podobnie jak ks. Kowcz „ofiarował swoje życie, wspierając ludzi w potrzebie”. – Mamy dzisiaj powtórkę historii, ale teraz Polak pomaga Ukraińcom, jak Ukrainiec kiedyś pomagał Polakom, Żydom, innym narodowościom, którzy w tym obozie byli więźniami – powiedział ambasador.

– Dzisiaj Polska stała się tym miejscem pomocy, tym krajem, który otworzył swoje drzwi i serca dla tych milionów uchodźców, którzy także potrzebowali wsparcia i ochrony, za co przy tym pomniku chcę jeszcze raz serdecznie państwu podziękować – dodał Bodnar.

Zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego abp Światosław Szewczuk skierował do uczestników uroczystości w Lublinie list, który odczytał proboszcz parafii greckokatolickiej ks. Stefan Batruch. Abp Szewczuk przypomniał, że 25 lat temu papież Jan Paweł II we Lwowie beatyfikował 27 męczenników z okresu reżimu komunistycznego i hitlerowskiego, a wśród nich ks. Kowcza, który „jest jednym z przykładów zwycięstwa dobra nad złem, miłości nad nienawiścią”.

„Dał świadectwo wierności wartościom ewangelicznym, przeciwstawiając się zbrodniczym ideologiom, które niszczyły duchową jedność Europy, i zapłacił za to własnym życiem. Jego bezinteresowna służba i oddanie pozostają znakiem nadziei dla obecnych i przyszłych pokoleń w obliczu zła i okrucieństwa” – napisał hierarcha.

Wyraził uznanie dla tych, którzy przyczynili się do powstania pomnika ks. Kowcza w Lublinie, a uroczystości upamiętniające tę postać – jego zdaniem – „są wyrazem jedności, współpracy i pojednania oraz bliskości między naszymi narodami”.

Wiceprezydent Lublina Mariusz Banach podkreślił, że pomnik stoi w pobliżu dawnego obozu koncentracyjnego na Majdanku „miejsca ciągle krwawiącego w naszej zbiorowej pamięci (…), gdzie ludzie ludzi palili w piecach”, i takich miejsc na Lubelszczyźnie było kilka. – Wydaje się, że w historii trudno o miejsca bardziej okrutne, gdzie było tyle nienawiści i zła (…). W takich miejscach najpiękniej pokazywali się ci, którzy okazali się więksi od tej nienawiści, od tego zła, od tego podeptania ludzkiej godności – powiedział Banach.

Jego zdaniem tacy ludzie jak ks. Kowcz są nie tylko wzorcami, ale też „przekonują, że dobrych ludzi jest więcej”. – I tu jest bardzo ważne przesłanie dla naszych braci Ukraińców, którzy dzisiaj też doświadczają tak strasznej nienawiści, tak strasznego nieposzanowania ich godności, wolności, najważniejszych praw, żebyśmy ciągle wierzyli, że dobrych ludzi jest więcej – dodał wiceprezydent Lublina.

Emilian Kowcz (ur. 20 sierpnia 1884 roku w Kosmaczu na Ukrainie) był ukraińskim księdzem greckokatolickim. W latach 1922-42 był proboszczem parafii w Przemyślanach koło Lwowa. W czasie II wojny światowej pomagał prześladowanym, ratował Żydów – odwiedzał ich w getcie, wystawiał fałszywe akty chrztu – i zachęcał parafian do niesienia tej pomocy. Został za to aresztowany, a następnie przewieziony do obozu koncentracyjnego na Majdanku. Tam potajemnie kontynuował posługę duszpasterską wśród współwięźniów różnej wiary i narodowości: spowiadał, wbrew zakazom udzielał komunii świętej i ostatniego namaszczenia, potajemnie odprawiał msze, dodawał otuchy tym, którzy stracili nadzieję na przetrwanie. Za tę niezłomną postawę nazwany był „proboszczem Majdanka”. Zmarł w obozie 25 marca 1944 r.

Jego pomnik odsłonięto w Lublinie w 2021 r. Przedstawia postać kapłana opartego o monument, na którym z trzech stron – po polsku, ukraińsku i hebrajsku – wyryte są słowa pochodzące z listu, który ks. Kowcz napisał z Majdanka do rodziny. Prosił w nim, by rodzina nie starała się o jego uwolnienie, bo czuł się potrzebny w obozie. „Wszyscy jesteśmy tu równi: Polacy, Żydzi, Ukraińcy, Rosjanie, Łotysze czyi Estończycy. Jestem tu teraz jedynym kapłanem. Tutaj widzę Boga, który jest Jeden dla wszystkich nas, bez względu na nasze religijne odmienności. Może nasze kościoły się różnią, lecz we wszystkich nich rządzi ten sam Wszechmogący Bóg” – głosi inskrypcja. Od 2003 r. także jedno z rond w Lublinie nosi nazwę bł. ks. Emiliana Kowcza.