Wielki Wtorek – Jerozolima w czasach Jezusa. Jak wyglądały uczty?

W Wielki Poniedziałek Jezus przebywał w Betanii. W Wielki Wtorek wraz z uczniami znów wraca do Jerozolimy. Tam je z nimi Ostatnią Wieczerzę i zapowiada zdradę Judasza i zaparcie się Piotra. Jak wyglądały takie uczty i w jaki sposób Jezus zmodyfikował tradycję?

Ostatnia wieczerza była żydowską ucztą paschalną. Pascha nie trwała jeden dzień, uroczystości rozciągały się na cały tydzień, a kończyły się w 14 dniu żydowskiego miesiąca nisan. Sposób ich obchodzenia opisano w Księdze Wyjścia. Było ofiarowywanie baranka paschalnego, skrapianie jego krwią odrzwi domów używając hizopu, jedzenie mięsa baranka z przaśnym chlebem.

Każdy z uczestników uczty miał określoną rolę. Ojciec rodziny zwykle wybierał baranka. Zgodnie z prawem zwierzę musiało być doskonałe. W świątyni, przed wejściem na dziedziniec kapłański, ofiarnicy odbierali wybrane baranki, następnie na dźwięk trąb zabijali zwierzęta. Zebraną krew baranków wylewano przed ołtarzem, od którego kanałami spływała do potoku Cedron. Tłuszcz i wnętrzności spalano, a mięso zabierano do domów. Nie wolno było baranka gotować, ale trzeba było upiec, uważając przy tym, aby nie złamać żadnej kości.

Na początku najmłodszy z uczestników zadawał rytualne pytanie o znaczenie uczty paschalnej, a ojciec opowiadał o historii święta. W czasie uczty wypowiadano błogosławieństwa. Przy pierwszym jedzono przaśny chleb maczany w czerwonym sosie – to przypominało gorzki los. Później jedzono mięso baranka z gorzkimi ziołami. Całości towarzyszył rytuał picia wina, przy czym trzeci kielich, zwany „kielichem błogosławieństwa”, miał najbardziej uroczysty charakter. Tuż po nim rozpoczynał się śpiew pieśni Hallelu (Psalmy 112-118), a po niej kończący ucztę czwarty kielich wina.

Każdy z tych kielichów ma swoje określone znaczenie. Pierwszy upamiętnia zerwanie więzów niewoli, drugi symbolizuje wolność ludu, trzeci to dziękczynienie za odkupienie całego ludu dzięki krwi baranka, a czwarty, nazywany jest kielichem spełnienia lub kielichem chwały, oznacza dzień, w którym przyjdzie Mesjasz i nadejdzie zjednoczenie ludu z Bogiem.

Pascha Jezusa

Ostatnia Wieczerza wyraźnie nawiązuje do żydowskich uczt paschalnych, ale trochę się też od nich różni.

Wspomnieliśmy, że w czasie uczty paschalnej jedzono pieczone mięso baranka, ale żaden z ewangelistów nie zapisał, aby w czasie Ostatniej Wieczerzy także Jezus z uczniami jadł baranka. To Jezus jest „Barankiem Bożym” wydanym na ofiarę, którego ciało będzie spożywane w czasie Eucharystii. Czytamy: „Następnie wziął chleb, odmówiwszy dziękczynienie połamał go i podał mówiąc: «To jest Ciało moje, które za was będzie wydane: to czyńcie na moją pamiątkę!»” (Łk 22,19).

Poza tym w czasie uczt paschalnych każdy z uczestników pił z własnego kielicha. To właśnie po słowach: „Ten kielich to Nowe Przymierze we Krwi mojej, która za was będzie wylana” (Łk 22,20) – Jezus podaje swój kielich uczniom. W ten sposób każdy, kto od tej pory pije Krew Jezusa jest włączony w głęboką więź z Nim i z całym Kościołem. Jezus jest w centrum, a im bliżej każdy z nas dochodzi do centrum, tym bliżej jest także z innymi, którzy zbliżają się do Boga.

Zmiana dotyczy także ostatniego, czwartego kielicha, który był uroczyście wypijany w czasie uczt paschalnych. Jezus Go nie wzniósł, ponieważ, jak powiedział: „Odtąd nie będę już pił z tego owocu winnego krzewu aż do owego dnia, kiedy pić go będę z wami nowy, w królestwie Ojca mojego” (Mt 26,29). Oznacz to, że ta uczta się nie kończy. Nie ma kielicha, który ją zamyka, ponieważ kończy się ona na krzyżu, kiedy to Jezus przyjmuje ten ostatni „kielich”, którym jest Jego krew przelana za grzechy świata. Ale można czwarty kielich, którego Jezus nie wypił w czasie Ostatniej Wieczerzy, zinterpretować w kluczu znaczenia, które ma on w czasie uczt żydowskim, czyli chwały i spełnienia, które nadejdzie, kiedy ludzkość powróci do jedności z Bogiem. W tym kontekście wieczerza ta ciągle trwa i czekamy na jej zakończenie.

Zobacz także