23 września zacznie się astronomiczna jesień

W środę 23 września nastąpi równonoc jesienna i początek astronomiczne jesieni. Jesienne nocne niebo pozwoli nam na podziwianie przejścia Księżyca na tle Plejad, widowiskowych koniunkcji, a także na obserwacje meteorów.

Równonoc następuje w ciągu roku dwukrotnie: w marcu (wiosenna) i we wrześniu (jesienna). Momenty przejścia Słońca przez punkty równonocy są przyjęte do wskazywania kolejnych astronomicznych pór roku (razem z momentami przesilenia letniego i zimowego). Jesień trwa od równonocy jesiennej do przesilenia zimowego. W tym roku będzie to od 23 września do 21 grudnia.

A dokładniej, Słońce przejdzie przez punkt równonocy jesiennej, zwany punktem Wagi, w dniu 23 września o godz. 2.08 polskiego czasu. Jesień zakończy się 21 grudnia o godzinie 21.53.

Wspomniane punkty mają związek z pozorną trasą Słońca po niebie (ekliptyka) i jej przecinaniem się z równikiem niebieskim. Przecięcia są w dwóch miejscach, właśnie w punktach równonocy. W okresie równonocy promienie słoneczne padają prostopadle na równik w trakcie południa (Słońce jest w zenicie).

Realne zrównanie dnia z nocą zachodzi nieco później (około dwa dni), co wynika ze sposobu mierzenia długości dnia (od ukazania się pierwszego skrawka Słońca zza horyzontu do zniknięcia ostatniego fragmentu naszej dziennej gwiazdy za linią horyzontu), a także refrakcji astronomicznej – razem wydłuża to dzień o około 11-12 minut.

Gdy spojrzymy na niebo wieczorem w równonoc jesienną, z jasnych planet powita nas Saturn, świecący przez całą noc. Na pozostałe jasne planety musimy czekać do drugiej części nocy: Mars wzejdzie około godziny 23, a Jowisz około godziny 2. Wenus i Merkury zaczną być widoczne na niebie porannym dopiero w listopadzie. Chociaż teoretycznie w okolicach 23 września kończy się wieczorny okres widoczności Wenus i jest też widoczny Merkury, ale oba obiekty są tak nisko nad horyzontem przy zachodzie Słońca, że trudno je wypatrzeć – lepiej nastawić się na listopadowe obserwacje tych planet.

Z kolei z planet widocznych tylko przez teleskop, mamy w okolicach równonocy przez całą noc do dyspozycji Urana oraz Neptuna.

Widoczność Marsa będzie przez całą jesień mniej więcej podobna, a w przypadku Jowisza będzie się stopniowo poprawiać – pod koniec jesieni będzie wschodził już około godziny 20.

Już 30 września zobaczymy ciekawe zjawisko: Księżyc przejdzie na tle Plejad – gromady otwartej gwiazd widocznej gołym okiem. Spójrzmy na niebo, gdy Księżyc i Plejady będą wschodzić około godziny 19.00-20.00. W kolejnych godzinach Księżyc będzie się stopniowo oddalał od Plejad. Kolejna okazja do obserwacji takiej konfiguracji nastąpi 28 października oraz 22 grudnia. Natomiast w listopadzie zbliżenie tych obiektów nastąpi w trakcie dnia (24 listopada).

Ze zbliżeń (koniunkcji) Księżyca do jasnych planet, 27 września będzie to z Saturnem (7 stopni), 3 października z Marsem (1 stopnień), 6 października z Jowiszem (0,2 stopnia), 24 października ponownie z Saturnem (7 stopni), 2 listopada z Marsem i Jowiszem (1 stopień i 0,5 stopnia), 7 listopad z Wenus (1 stopień), 21 listopada z Saturnem (7 stopni), 30 listopad z Jowiszem i Marsem (1 stopień i 4 stopnie), 5 grudnia z Wenus (7 stopni), 7 grudnia z Merkurym (6 stopni), 18 grudnia z Saturnem (7 stopni). Koniunkcje z Księżycem to widowiskowy widok nie tylko w samym dniu ich nastąpienia, ale także w nocy poprzedzającej i następującej.

Warto będzie spojrzeć na bardzo ciekawe spotkanie planet na niebie. 16 listopada przypadnie koniunkcja Marsa i Jowisza. Dzielić je będzie zaledwie 1 stopień kątowy na niebie.

11 października Mars znajdzie się w centrum gromady otwartej Praesepe (M 44) w gwiazdozbiorze Raka.

Z kolei osoby pragnące wypatrzeć Neptuna przez teleskop, dostaną pomoc od Saturna, który 10 grudnia znajdzie się 6 stopni od Neptuna.

Przy obserwacjach słabszych obiektów i obiektów rozmytych, takich jak mgławice czy komety, przeszkadza blask Księżyca w pełni. Oto przebieg faz naturalnego satelity Ziemi jesienią: pełnie 26 września, 26 października, 24 listopada, nowie 10 października, 9 listopada, 9 grudnia.

Roje meteorów aktywne są w różnych okresach roku. Jesienią możemy liczyć na kilka z nich, w tym w szczególności na Geminidy (jeden z najaktywniejszych rojów) z maksimum 14 grudnia.

Dokładne daty maksimów to: Dzienne Sekstantydy – 27 września, Camelopardalidy – 6 października, Drakonidy – 9 października, delta Aurygidy – 11 października, epsilon Geminidy – 18 października, Orionidy – 21 października, Leo Minorydy – 24 października, Południowe Taurydy – 5 listopada, Północne Taurydy – 12 listopady, Leonidy – 17 listopada, alfa Monocerydy – 21 listopada, listopadowe Orionidy – 28 listopada, grudniowe Fenicydy – 1 grudnia, Puppidy-Velidy – około 7 grudnia, Monocerydy grudniowe – 9 grudnia, sigma Hydrydy – 9 grudnia, Geminidy – 14 grudnia.

Wiele zjawisk astronomicznych na cały rok można znaleźć w bezpłatnym „Almanachu Astronomicznym na rok 2026”, wydanym przez Polskie Towarzystwo Astronomiczne.

Zobacz także