40 lat po Czarnobylu: strefa wokół elektrowni to nadal zamknięty obszar kontrolowany przez wojsko

40 lat po katastrofie elektrowni jądrowej w Czarnobylu w Ukrainie strefa wokół niej pozostaje zamkniętym obszarem ściśle kontrolowanym przez wojsko. Po rosyjskiej okupacji w 2022 roku zbudowano tam umocnienia, a w lasach rozmieszczono sprzęt wojskowy.

– Przed wojną przyjeżdżały tu tysiące turystów, którzy chcieli zobaczyć, jak wygląda zniszczony w 1986 roku czwarty reaktor elektrowni i tereny wokół niej. Dziś wjazd możliwy jest tylko dla nielicznych. Turyści nie mają tu wstępu – wyjaśniają pracownicy strefy dziennikarzom uczestniczącym w wizycie prasowej zorganizowanej przez ukraińskie MSZ.

Punkty kontrolne znajdują się zarówno przy wjeździe do strefy, jak i na drogach wewnętrznych. Uzbrojeni żołnierze uważnie sprawdzają paszporty, akredytacje dziennikarskie i jednorazowe przepustki.

– Nie można fotografować niczego, co związane jest z wojskiem. Są to: fortyfikacje, sprzęt wojskowy, miejsca otoczone drutem kolczastym, ogrodzenie wokół elektrowni, kamery na tym ogrodzeniu i żołnierze. Za każdym razem, gdy zamierzacie coś nagrywać, najlepiej pytajcie, czy można – ostrzega Łarysa z przedsiębiorstwa państwowego ds. zagospodarowania odpadów radioaktywnych, która opiekuje się dziennikarzami podczas wizyty.

Trasa od punktu kontrolnego przy wjeździe do strefy do Czarnobyla prowadzi przez wyludnione wsie. Zza przydrożnych drzew i krzaków ledwie widać popadające w ruinę domy i zabudowania gospodarcze.

– Po katastrofie z rejonu (powiatu – PAP) czarnobylskiego wysiedlono mieszkańców 97 miejscowości – przypomina Łarysa.

W strefie mieszkają jednak ludzie. Mimo zakazu wrócili tu po katastrofie. Około 40 osób osiedliło się w samym miasteczku Czarnobyl. Kilka osób w podeszłym wieku mieszka w jednej z okolicznych wsi. W przedsiębiorstwach na terenie strefy w systemie zmianowym każdego dnia pracuje około 1,5 tys. ludzi.

Tam, gdzie w 1986 roku zniknęła cywilizacja, króluje dziś przyroda. Przy drogach można zobaczyć pasące się spokojnie dzikie konie Przewalskiego. Zostały one eksperymentalnie sprowadzone do strefy w 1998 roku, a liczące wówczas około 30 osobników stado rozrosło się do ponad 100.

Można też tu podobno spotkać stado zdziczałych krów, które przystosowały się do życia bez człowieka oraz wilki i niedźwiedzie. W strefie wałęsają się też psy, które wylegują się przy wojskowych okopach i placu przed głównym kompleksem biurowym czarnobylskiej elektrowni.

Gdy podjeżdża się do niej, z daleka widzi się ogromny, srebrzysty obiekt – Arkę, czyli ukończony w 2019 roku sarkofag nad zniszczonym w katastrofie czwartym blokiem siłowni. 13 lutego 2025 roku w Arkę uderzył rosyjski dron, poważnie uszkadzając jego powłokę. Sarkofag został rozhermetyzowany, jednak badania nie wykazały wzrostu promieniowania.

>>> Radioaktywna chmura dookoła Ziemi – 26 kwietnia 1986 r. doszło do katastrofy w elektrowni w Czarnobylu

Najbardziej skażonym obszarem strefy jest tzw. Rudy (lub Czerwony) Las. Podczas rosyjskiej okupacji, która trwała w strefie od 24 lutego do 31 marca 2022 roku, żołnierze wrogiej armii poruszali się po nim bez żadnych środków ochronnych. Media pisały, że wielu z nich ucierpiało w wyniku choroby popromiennej.

W odległości kilku kilometrów od czarnobylskiej elektrowni położone jest opuszczone miasteczko Prypeć. Przed katastrofą mieszkało w nim około 50 tys. ludzi; wszyscy wyjechali stamtąd dzień po wybuchu czwartego reaktora. Dziś miejsce to straszy niszczejącymi blokami, sklepami, w których wciąż stoją rdzewiejące pralki i lodówki. Na placu zabaw poskrzypuje diabelski młyn, wielka karuzela, na której ostatnie dziecko bawiło się ponad 40 lat temu.

Opuszczając strefę, wszyscy odwiedzający muszą przejść przez badanie napromieniowania w głównym punkcie kontrolnym „Dytiatki”. Po wejściu do metalowej bramki należy przyłożyć ręce do specjalnego urządzenia. Zielone światełko i napis „czysto” oznacza, że można wyjechać na zewnątrz.

Do katastrofy w elektrowni atomowej w Czarnobylu doszło 26 kwietnia 1986 roku. Wybuch czwartego reaktora siłowni doprowadził do skażenia części terytoriów Ukrainy i Białorusi. Substancje radioaktywne dotarły też nad Skandynawię, Europę Środkową, w tym Polskę, a także na południe kontynentu – do Grecji i Włoch. W strefie wokół Czarnobyla do dziś obowiązuje zakaz osiedlania się ludzi.

Zobacz także