Agata Rujner: dramat wykorzystania seksualnego jest sprawą całej wspólnoty Kościoła

Komisja „Wyjaśnienie i Naprawa” – powołana w diecezji sosnowieckiej – to pierwsza taka komisja w historii Kościoła w Polsce. Wczoraj, w Sosnowcu i w Warszawie, zaprezentowano wnioski z przygotowanego przez nią raportu. – Zidentyfikowaliśmy 29 osób podejrzanych o wykorzystanie seksualne dzieci w diecezji sosnowieckiej – oświadczył przewodniczący Komisji Tomasz Krzyżak. Jej przedstawiciele złożyli do prokuratury osiem zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa. Wśród sprawców i podejrzanych są duchowni, ale też organista czy katecheta. Skrzywdzonych zostało co najmniej 50 dzieci. – I to oni są w tym raporcie najważniejsi. Ten raport ma twarz osób skrzywdzonych i ich bliskich – mówi bp Artur Ważny, biskup diecezji sosnowieckiej.

Szczegóły raportu Komisji „Wyjaśnienie i Naprawa” oraz przebieg konferencji prasowych na temat raportu prezentowaliśmy wczoraj na portalu misyjne.pl. Dziś czas na komentarze i analizy. Poprosiłem o nie Zbigniewa Nosowskiego (redaktora naczelnego „Więzi”), doktor Agatę Rujner (teolożkę, autorkę kanału „Prawie morały” oraz modlitwy na tegoroczny Dzień modlitwy i solidarności z osobami skrzywdzonymi wykorzystaniem seksualnym) oraz Dawida Gospodarka (publicystę i dziennikarza Katolickiej Agencji Informacyjnej).

bp Artur Ważny, fot. Maciej Kluczka/misyjne.pl

Zbigniew Nosowski: walka o prawdę

W raporcie, ale także w wypowiedzi biskupa Ważnego, uderza grzech strukturalny, który doprowadził do dramatu skrzywdzenia w Kościele. Z drugiej stron zauważyć należy słowa biskupa, który mówi, że walka o prawdę nie oznacza niszczenia Kościoła, jak myślą niektórzy. Dążenie do prawdy to próba jego nawrócenia, naprawy i odnowy. Te słowa są bardzo ważnym przesłaniem. To, co zrobiła diecezja sosnowiecka, to dopiero początek drogi. Zajęto się tym, co jest niewątpliwie przestępstwem w świetle prawa kanonicznego i w świetle prawa państwowego, czyli krzywdami wobec osób małoletnich.

Na rozstrzygnięcie przed sądem państwowym czekają sprawy, które były najsilniejszym impulsem do powołania tej komisji, czyli te wszystkie skandale, orgie, które odbywały się na plebaniach, także z udziałem wysokich urzędników kurialnych.

Zbigniew Nosowski, fot. PAP/Radek Pietruszka

Wyniki raportu każą stawiać pytania o odpowiedzialność poprzedników obecnego biskupa i kanclerza kurii. Także emerytowani biskupi podlegają władzy Stolicy Apostolskiej, a więc i bp Grzegorz Kaszak. Kluczowe pytanie dotyczy więc tego, czy biskup Kaszak, za którego biskupstwa w diecezji sosnowieckiej działy się największe skandale, zostanie pociągnięty do odpowiedzialności.

Bardzo ważne było to, co mówił kanclerz sosnowieckiej kurii (ks. Tomasz Smalcerz). Zadośćuczynienie nie sprowadza się tylko do pieniędzy. Zadośćuczynienie polega też na uznaniu winy, uznaniu czyjejś krzywdy i na dążeniu do sprawiedliwości.

Agata Rujner: ten dramat dotyka nie tylko skrzywdzonych

Krzywda najpierw dotyka i rani bezpośrednio osobę skrzywdzoną, ale każda krzywda oddziałuje także na innych: na bliskich, na wspólnotę parafialną, na nas wszystkich. W konsekwencji więc oddziałuje też na cały Kościół. Na drodze naprawy pierwszym etapem jest zauważenie osób skrzywdzonych. Biskup Artur Ważny wielokrotnie o tym wspominał, zwracając się bezpośrednio do nich. Biskup zauważa przede wszystkim ich, a nie liczby, statystyki albo „problem wykorzystania”.

Później – na drodze naprawy – trzeba zauważyć wszystkie pozostałe osoby, które również zostały dotknięte tym dramatem. Droga naprawy jest też drogą nawrócenia całego Kościoła. Pisał o tym papież Franciszek w motu proprio Vos estis lux mundi, w którym przekonywał, że to my wszyscy potrzebujemy się nawracać i wejść na drogę uzdrowienia.

Dramat wykorzystania seksualnego nie jest sprawą tylko tej komisji, prokuratury, ale także całego otoczenia, całej wspólnoty Kościoła. Raport Komisji „Wyjaśnienie i Naprawa” jest okazją do uwrażliwienia nas wszystkich na istnienie i potrzeby osób skrzywdzonych. Zalecenia raportu powinny nas skłonić do wzmocnienia prewencji, bo jedno to zająć się osobami, które już są zranione, a drugie to nie dopuścić, by taka krzywda powtórzyła się w przyszłości. To jest nasza wspólna odpowiedzialność, uważność na małe gesty, na to, co się dzieje w naszych parafiach, w naszych wspólnotach, w naszych rodzinach. W tej sprawie warto zrobić rachunek sumienia.

Dawid Gospodarek: Sosnowiec jest inspiracją dla innych

Raport Komisji „Wyjaśnienie i Naprawa” jest konkretną inspiracją dla innych diecezji, w których takie komisje jeszcze nie powstały. Widoczną zmianą jest też proces komunikacji, który został przeprowadzony w tej sprawie. Praca komisji oraz dzisiejsze konferencje prasowe w centrum stawiały skrzywdzonych, co niestety nie było wcześniej regułą.

Biskup Ważny – omawiając wyniki raportu – mówi otwarcie o gotowości do zadośćuczynienia, widząc w tym konkretne działanie dla uzdrowienia całej sytuacji, uzdrowienia relacji osób skrzywdzonych z Kościołem. Biskup chce wyjść naprzeciw ich potrzebom, niektóre sprawy chce rozstrzygać w ramach ugody sądowej, co nie wymaga wszczynania procesu sądowego.

Czy powstanie także ogólnopolska komisja ds. wykorzystywania seksualnego w Kościele? Biskupi zapewniają, że są zdeterminowani. Jej powstanie opóźniło się, bo Konferencja Episkopatu Polski podjęła decyzję o zmianie zespołu, który przygotowywał statut i plan działania komisji. Zaproponowano pewne zmiany, które spotkały się z zarzutami uderzania w niezależność tej komisji. Szczegółowo omawiał to ksiądz Grzegorz Strzelczyk. Już w marcu odbędzie się plenarne zebranie KEP. Biskupi mówią, że może wtedy uda się powołać tę komisję. Ja jednak w to wątpię.

***

Poza diecezją sosnowiecką, jedyną diecezją w której powołano komisję ds. wykorzystywania seksualnego jest archidiecezja łódzka. W listopadzie 2025 roku kardynał Grzegorz Ryś powołał Niezależną Komisję Historyczną ds. Zbadania Przypadków Nadużyć Seksualnych w archidiecezji łódzkiej (analiza akt od 1945 roku).