Białe suknie, garnitury i „małe wesela” – jak obchodzi się Pierwszą Komunię Świętą w różnych częściach …

Białe stroje czy tradycyjne ubrania, huczne obchody czy bardziej stonowane ceremonie – Pierwszą Komunię Świętą świętuje się różnie na całym świecie, lecz z licznymi elementami wspólnymi. Tradycje związane z obchodami tego sakramentu bowiem pochodzą z nie tak odległych nam czasów.

Niektórych może dziwić, że dopiero zaledwie przed wiekiem do Komunii Świętej dopuszczono młodsze dzieci. W biograficznej powieści Ignis Ardens niemieckiego pisarza ks. Wilhelma Hünermanna pojawia się historia związana z dzieciństwem przyszłego papieża Piusa X. W połowie XIX w. dzieci często przystępowały do I Komunii Świętej dopiero około czternastego roku życia, po zdaniu trudnego egzaminu z katechizmu. Mały Józef Sarto miał jednak jako dziewięciolatek poprosić odwiedzającego parafię biskupa o możliwość wcześniejszego przyjmowania Eucharystii. Gdy hierarcha zapytał go, co właściwie rozumie z tajemnicy Eucharystii, chłopiec odpowiedział: „Wiem, że Zbawiciel jest obecny w Hostii świętej i chce przyjść do mego serca. Czy ksiądz biskup wie coś więcej?”. Według opowieści biskup miał wtedy pół żartem odpowiedzieć: „Jak zostaniesz papieżem, to to zmienisz”. Po latach Józef Sarto rzeczywiście został papieżem. Hünermann opisuje, że podczas jednej z audiencji do Piusa X podbiegł kilkuletni chłopiec z Anglii i zapytał, kiedy będzie mógł przyjąć Komunię Świętą. Papież zapytał go jedynie, kogo przyjmuje się w Eucharystii. Kiedy dziecko odpowiedziało, że Jezusa Chrystusa, Pius X miał zdecydować, że chłopiec może już przystąpić do Komunii i udzielił mu jej następnego dnia do swojej prywatnej kaplicy. Niedługo później, 8 sierpnia 1910 r., papież wydał dekret Quam singulari, który obniżył wiek Pierwszej Komunii do około siódmego roku życia. W XX w. też zaczyna się rozpowszechniać zwyczaj hucznego obchodzenia przyjęcia tego sakramentu.

>>> #DwieNawy – Kościół udzielając kilkulatkom Eucharystii pokazuje, że ufa nawet bardzo młodemu człowiekowi

Białe sukienki i mundury

Najbardziej charakterystycznym elementem Pierwszej Komunii jest strój. Dziś biały kolor wydaje się oczywisty, ale wydaje się, że ten zwyczaj rozwinął się przede wszystkim w XIX w. Wcześniej dzieci po prostu zakładały swoje najlepsze ubrania. Postaram się pokazać pewne różnice w odniesieniu do przyjętych zwyczajów w naszym kraju.

W Polsce przyjęło się, że wszystkie dzieci ubierają albę komunijną – tak dziewczynki, jak i chłopcy, choć mogą się różnić one krojem. Nie jest to jednak standardem na świecie. W krajach Ameryki Łacińskiej często dziewczynki zakładają białe suknie, które bardziej przypominają suknie ślubne niż nasze polskie alby. Niektóre wplatają wieńce z kwiatów we włosy (co też robi się w Polsce). Chłopcy z kolei ubierają się w eleganckie garnitury – zazwyczaj w kolorze białym, ale nie jest to powszechna reguła. Zakłada się czasem również ciemniejsze, bardziej formalne garnitury. W Meksyku chłopcy bywają też ubierani w stroje przypominające mundury wojskowe albo galowe uniformy.

Wśród ludów rdzennych Latynoameryki dzieci pierwszokomunijne czasami zakładają kolorowe, tradycyjne dla danej społeczności, stroje. W Wietnamie często ubiera się dzieci przystępujące do I komunii świętej w strój eucharystycznego ruchu młodych – ciemna spódnica lub spodnie oraz biała bluzka. Dodatkowo zakładają chustę bądź muszkę w kolorze żółtym, czerwonym lub niebieskim. Zdarza się, że dziewczynki zakładają biały áo dài – tradycyjny wietnamski strój narodowy, mający formę długiej, dopasowanej i rozciętej po bokach tuniki z niewielkim kołnierzykiem u góry. Na Filipinach czasami to chłopcy ubierają narodowy strój – barong tagalog, czyli haftowaną koszulę. W Korei Południowej z kolei dziewczynki często zakładają biały welon.

Nie oznacza to jednak, że w wymienionych przeze mnie krajach nie używa się innych strojów z okazji tej uroczystości. To co uderza w wielu regionach świata to brak zbytniej i odgórnej standaryzacji. Najczęściej dziewczynki ubierają białe suknie z dodatkami, a chłopcy garnitury.

Małe wesela

W Polsce Komunia często ma charakter bardzo uroczysty i rodzinny. Przyjęcia w restauracjach, kosztowne prezenty czy profesjonalne sesje zdjęciowe sprawiły, że wielu socjologów zaczęło mówić o komercjalizacji Pierwszej Komunii Świętej. Podobne zjawiska można znaleźć w Hiszpanii czy Irlandii. W tym drugim kraju jeszcze przed pandemią średni koszt Pierwszej Komunii wynosił ok. 900 euro, w tym ok. 200 euro wydawano na sam strój komunijny. Dzisiaj zapewne ten koszt jest znacznie większy. Jednakże w krajach Europy Zachodniej coraz częściej pojawia się tendencja do skromniejszych celebracji.

>>> Chrzest, bierzmowanie i Komunia św. jednocześnie. O sakramentach wtajemniczenia chrześcijańskiego u grekokatolików

W Ameryce Łacińskiej uroczystość nabiera mocno wspólnotowego i jeszcze bardziej uroczystego charakteru. Nierzadko są to duże i huczne imprezy przypominające „małe wesela”. W Meksyku bardzo dużą rolę odgrywają rodzice padrinos. Najprościej tłumaczy się ich jako „rodziców chrzestnych”, lecz każdy sakrament ma w tym kraju (jak i wielu innych państwa Ameryki Łacińskiej) swoich „chrzestnych”. Na Pierwszą Komunię Świętą wybiera się kolejnych padrinos – rodziców „komunijnych”. Sami Meksykanie czasem mówią, że to wynika z dużej rodzinności i z chęci angażowania jak największej liczby członków familii w uroczystości.

Afrykańskie uroczystości komunijne również często mają bardzo wspólnotowy charakter. W wielu krajach tego kontynentu sakrament staje się świętem nie tylko rodziny, lecz i całej parafii lub wioski: z muzyką i tańcem. Żywe przeżywanie liturgii jest bardzo charakterystyczne dla wielu społeczności afrykańskich.

W Azji katolicyzm często przybiera bardziej zdyscyplinowaną formę. W Korei Południowej większy nacisk kładzie się na przygotowanie duchowe i wspólnotę parafialną niż na widowiskowe przyjęcia. W wielu krajach Azji Wschodniej liturgie są generalnie bardziej uporządkowane niż w innych regionach świata. Być może wpływ konfucjanizmu sprawił, iż ceremonie religijne zachowały tam bardziej ceremonialny i edukacyjny charakter.

Na całym świecie najczęściej Pierwsze Komunie Święte odbywają się w maju, lecz istnieją liczne wyjątki od reguły – bywa, że uroczystość ta ma miejsce w lutym albo w grudniu lub w jeszcze innym miesiącu ważnym dla danej wspólnoty. Jak można zauważyć, pomimo licznych podobieństw sakrament ten przeżywa się różnorodnie. W skali światowej regułą jest brak reguł w wielu kwestiach – każda wspólnota celebruje Pierwszą Komunię Święta według własnych potrzeb.