Czterdzieści orzechów na Wielki Post. Historia świętych Andrzeja Świerada i Benedykta [PATRONI DNIA] 

Andrzej Świerad i Benedykt to jedni z najstarszych świętych kojarzonych z ziemiami polskimi. Pierwszy zasłynął z radykalnej ascezy i modlitwy, drugi – jako jego uczeń i męczennik, którego ciało według tradycji zostało cudownie odnalezione w wodach Wagu. 

Najważniejszym źródłem życia św. Andrzeja Świerada jest „Vita sanctorum Andreae seu Zoerardi confessoris et Benedicti martyris, eremitarum”, czyli „żywot świętych pustelników Świerada i Benedykta”, napisany przez Maura, opata benedyktyńskiego, a później biskupa Pécsu. Maur widział Świerada osobiście, ale szczegółowe informacje o jego życiu czerpał przede wszystkim z relacji Benedykta, ucznia Świerada, oraz Filipa – opata klasztoru, z czasów kiedy Andrzej do niego wstępował. 

Andrzej Świerad urodził się najprawdopodobniej w X wieku na ziemiach polskich. Dokładne miejsce jego urodzenia nie jest znane, choć żywoty świętych najczęściej przypisują mu pochodzenie z okolic Krakowa. Pochodził z rodziny rolniczej. Około 997/998 roku wstąpił do klasztoru benedyktynów na górze Zobor koło Nitry, na terenie ówczesnego Królestwa Węgier, a dzisiejszej Słowacji. Zmarł około 1030–1034 roku.  

Inne źródła podają, że Świerad urodził się około 980 roku. Na przełomie X i XI wieku założył pustelnię w miejscowości Tropie, czyli we wsi położonej dziś w województwie małopolskim, w gminie Gródek nad Dunajcem. Opuścił ją w 1022 roku i wstąpił do klasztoru na górze Zabor.  

Żywot św. Andrzeja Świerada 

Świerad jako eremita praktykował modlitwę, ubóstwo, pokutę oraz pracę fizyczną. Tradycja wiąże jego wcześniejszą działalność pustelniczą i apostolską z Tropiem, a także okolicznymi miejscowościami. Po nieokreślonym czasie życia pustelniczego w Polsce udał się na Węgry, gdzie wstąpił do Monasteru św. Hipolita na Zoborze. Tam przyjął benedyktyński habit oraz otrzymał imię zakonne Andrzej. Tam również poznał Benedykta, który został jego uczniem. 

Po osiągnięciu 40 lat Andrzej udał się do pustelni, oddalonej od klasztoru o około pół dnia drogi, aby żyć w odosobnieniu. Źródła podają, że żył w grocie w miejscowości Skałka, nad brzegiem rzeki Wag. Jego zadaniem na pustelni było karczowanie lasu. Co tydzień, w sobotę, wracał do opactwa i pozostawał tam przez niedzielę.  

Surowe praktyki ascetyczne 

Andrzej Świerad stosował bardzo surowe praktyki ascetyczne. Przez trzy dni w tygodniu – w poniedziałki, środy i piątki – pościł całkowicie. W czasie Wielkiego Postu brał od opata Filipa 40 orzechów włoskich, które miały być jego jedynym pokarmem – po jednym na każdy dzień. Wyjątkiem były soboty i niedziele, kiedy wracał do opactwa i przyjmował wspólny posiłek z mnichami.

Surową ascezą przejawiał się także jego wypoczynek. Według wspomnianego żywota przez całą noc siedział na pieńku otoczonym zaostrzonymi kijami, aby w razie zaśnięcia i przechylenia się obudził go ból. Na głowę zakładał drewnianą koronę z zawieszonymi kamieniami, które uderzały go przy każdym skłonie głowy. 

Dopełnieniem jego ascezy był mosiężny łańcuch, który nosił na gołym ciele i który z czasem wrósł w jego skórę. Według przekazu Maura łańcuch stał się bezpośrednią przyczyną jego śmierci, ponieważ doprowadził najprawdopodobniej do zakażenia. Zmarł około 1030–1034 roku. Został pochowany w kościele klasztornym na górze Zabor. 

Św. Benedykt 

Benedykt był uczniem Andrzeja Świerada. Według tradycji, podobnie jak jego mistrz, miał pochodzić z ziemi polskiej, choć niektórzy uznają go za Słowaka. Po śmierci Świerada opowiadał biskupowi Maurowi o cnotach i cierpieniach swojego mistrza. Sam również żył w pustelni i praktykował surowy tryb życia. Trzy lata po śmierci Andrzeja na Benedykta napadli zbójcy, zabili go, a jego ciało wrzucili do rzeki Wag. Maur przekazuje legendę, według której orzeł przez cały rok pilnował ciała męczennika. Dzięki temu ciało zostało odnalezione w stanie nienaruszonym. 

Kult świętych 

Około roku 1064 Andrzej Świerad i Benedykt zostali ogłoszeni świętymi przez biskupów Węgier. Ich ciała przeniesiono z klasztoru do katedry w Nitrze. Kult świętych ogłosił legat papieża Grzegorza VII w 1083 roku na synodzie węgierskim w Ostrzyhomiu. Ich wspomnienie liturgiczne obchodzimy 13 lipca. Na Słowacji wspomnienie obchodzone jest 17 lipca, w dniu wniesienia relikwii obu świętych pustelników do katedry w Nitrze. 

Święci Andrzej i Benedykt należą do pierwszych Polaków wyniesionych do chwały ołtarzy – zaraz po Izaaku, Mateuszu i Krystynie, czyli polskich męczennikach z grona Pięciu Braci Męczenników. 

W liście na 900-lecie kanonizacji św. Andrzeja Świerada, papież Jan Paweł II zwrócił uwagę, na to, że św. Andrzej Świerad jest człowiekiem, który mógłby wszystkich chrześcijan wiele nauczyć. „Uczy przede wszystkim ludzi naszych czasów, tak bardzo skłaniających się ku przyjemnościom i przemijalnym dobrom ziemskim, że tylko Bóg jest Jedynym Dobrem, którego całym sercem, całą duszą i ze wszystkich sił należy pragnąć. Uczy, że jesteśmy pielgrzymami, (…), że należy służyć bliźniemu nie tylko w zewnętrznych czynach miłości, ale świadczeniem Ewangelii”. Papież dodaje, że „życie i świadectwo świętego Andrzeja zachowują wartość dla wszystkich chrześcijan, w szczególności zaś dla tych, którzy w odosobnieniu zakonnym poświęcili się Bogu”. Jan Paweł II zaznacza, że „święty Andrzej (…) stał się jednym z korzeni, z których wyrosła tysiącletnia siła religii chrześcijańskiej w Polsce”. 

Zobacz także