Dlaczego św. Augustyn nigdy nie był u spowiedzi? 

Choć dziś trudno wyobrazić sobie życie chrześcijanina bez indywidualnej spowiedzi, św. Augustyn nie znał jej w formie, w jakiej praktykujemy ją współcześnie. Zgodnie z duchem i praktyką swoich czasów, po chrzcie Augustyn nie korzystał z pokuty publicznej, ponieważ nie ciążył na nim grzech ciężki, który zrywałby jego jedność z Kościołem 

W czasach Augustyna, na przełomie IV i V wieku, nie istniała jeszcze spowiedź w formie, jaką znamy dziś – indywidualne wyznanie grzechów przed kapłanem i rozgrzeszenie udzielane w sposób prywatny. Ta praktyka kształtowała się stopniowo i została jasno uporządkowana dopiero wiele wieków później, m.in. przez Sobór Laterański IV w 1215 roku. Kościół Augustyna znał natomiast przede wszystkim pokutę publiczną, zarezerwowaną dla najcięższych grzechów, takich jak apostazja, zabójstwo czy cudzołóstwo. 

Codzienna pokuta serca 

Nie oznacza to jednak, że Augustyn nie potrzebował nawrócenia, wprost przeciwnie. Całe jego życie duchowe jest świadectwem nieustannego powracania do Boga. W „Wyznaniach” opisuje swoją drogę jako historię łaski. Jeszcze jako człowiek młody ulegał złudzeniu, że nie ponosi odpowiedzialności za zło, które czyni. Dopiero nawrócenie przyniosło mu bolesne, ale wyzwalające odkrycie: 

>>> Kto mnie tak zaprojektował, czyli o grzechu pierworodnym. Święty Augustyn w „Wyznaniach” [ROZMOWA]

„Grzech mój był tym trudniejszy do uleczenia, że nie uważałem siebie za grzesznika” („Wyznania” 5,10, tłumaczenie Zygmunta Kubiaka). 

Po chrzcie Augustyn nie korzystał z pokuty publicznej, ponieważ nie ciążył na nim grzech ciężki, który zrywałby jego jedność z Kościołem. Nie ma mowy jednak o duchowej stagnacji, gdyż Augustyn nieustannie praktykował to, co można nazwać codzienną pokutą serca –  wyznawanie grzechów powszednich, skruchę i uwielbienie Boga za Jego miłosierdzie. Jak czytamy w jego homiliach – uczył, że nawet najmniejsze grzechy, lekceważone grzechy, mogą „zatopić okręt” duszy (por. św. Augustyn, „Homilie na Ewangelie i Pierwszy List św. Jana”, Warszawa 1977, s. 195). 

Warto zauważyć, że dla Augustyna centrum życia chrześcijańskiego była Eucharystia. To w niej widział miejsce najgłębszego zjednoczenia z Chrystusem i jedności wspólnoty. Jako biskup ostrzegał jednak przed powierzchownością: przed szybkim „biciem się w pierś”, które nie prowadzi do realnej zmiany życia. Krytykował w Hipponie pobożność pozorną, w której gesty pokutne nie mają przełożenia na relacje z innymi. Dlatego, choć św. Augustyn nie spowiadał się (w znaczeniu takim, jak rozumiemy ten sakrament dziś), żył w Kościele, który inaczej przeżywał pokutę – to jednocześnie traktował nawrócenie z niezwykłą powagą.  

Szczególnie wymowny jest opis ostatnich dni Augustyna. Do końca życia prosił Boga o przebaczenie. Leżąc na łożu śmierci, kazał wypisać na ścianie psalmy pokutne i czytał je ze łzami. Augustyn nigdy nie przestał się „spowiadać” – choć nie w formie, którą dziś znamy. Czynił to całym swoim życiem, nieustannie powierzając się miłosierdziu Boga, czego świadectwem są słynne „Wyznania”.  

Zobacz także