Dom Jana Pawła II pomaga poznać papieża przede wszystkim jako człowieka [ROZMOWA]

W Wadowicach znacznie ważniejsza od słynnych kremówek jest modlitwa w kościele, w którym ochrzczony został Karol Wojtyła. Warto też odwiedzić znajdującą się tuż obok kamienicę przy ul. Kościelnej 7. Tutaj 18 maja 1920 r. przyszedł na świat przyszły papież.

Dziś znajduje się w niej Muzeum Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach. Sercem podzielonej na 16 części tematycznych nowoczesnej przestrzeni wystawienniczej jest dwupokojowe mieszkanie, w którym Karol Wojtyła spędził pierwsze 18 lat życia. „Staramy się pokazać nie tylko papieża, ale chłopca, przyjaciela, sportowca i artystę – człowieka z pasjami, ale też doświadczonego trudnymi wydarzeniami” – opowiada Anna Czajkowska-Sałapat z Muzeum Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach.

Spacerując po muzeum, można nie tylko dowiedzieć się nowych faktów o św. Janie Pawle II, ale bardziej zrozumieć jego korzenie – drogę, która go ukształtowała, zarówno pod względem duchowym, jak i społecznym oraz  intelektualnym. O tym miejscu opowiedziała mi Anna Czajkowska-Sałapat.

Anna Gorzelana (misyjne.pl): Jak muzeum stara się ukazywać Jana Pawła II nie tylko jako papieża, ale też jako człowieka z Wadowic?

Anna Czajkowska-Sałapat (Muzeum Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach): – Cała ekspozycja – wystawa stała naszego muzeum – została pomyślana tak, aby opowiadać historię człowieka – Jana Pawła II, podkreślając kolejne etapy jego życia. Bardzo dużą część tej opowieści zajmuje okres wadowicki – dzieciństwo i wczesna młodość – który miał ogromny wpływ na to, jakim człowiekiem stał się później. Relacje rodzinne, szkolne przyjaźnie, więzi z grupami działającymi w mieście, a nawet sąsiedzkie kontakty, kształtowały jego osobowość, spojrzenie na świat i tematy, które później poruszał jako papież.

Podkreślamy, że to właśnie z Wadowic wyszedł w świat i że to wartości wyniesione z domu rodzinnego były fundamentem jego życia kapłańskiego i misji papieskiej. Staramy się, aby mieszkańcy Wadowic, okolic i całej Małopolski czuli się współodpowiedzialni za to miejsce i byli dumni z tego, że człowiek znany dziś na całym świecie dorastał wśród nich.

Od 2020 r. Jan Paweł II jest patronem województwa małopolskiego, co również wzmacnia poczucie odpowiedzialności za jego dziedzictwo. Dzięki wsparciu organizatorów możemy prezentować jego życie poprzez autentyczne pamiątki, odtworzone mieszkanie – serce muzeum. Przez fotografie, nagrania i osobiste wspomnienia świadków staramy się pokazać nie tylko papieża, ale chłopca, przyjaciela, sportowca i artystę – człowieka z pasjami, ale też doświadczonego trudnymi wydarzeniami – stratą bliskich, wojną. Dzięki temu odwiedzający mogą odkryć źródła jego duchowej i intelektualnej drogi.

Sercem muzeum jest odtworzone mieszkanie Jana Pawła II. Dlaczego tak duży nacisk położono na wierne odwzorowanie tego domu?

– Autentyczne wnętrza, odtworzone na podstawie m.in. wspomnień szkolnych kolegów Karola Wojtyły, pozwalają niemal przenieść się w czasie i zobaczyć świat, w którym dorastał przyszły papież. To miejsce szczególne – pełne ciszy, rodzinnego ciepła i pamięci o codzienności Karola. Zwiedzający mogą poczuć, jak bliska była mu zwyczajność, z której czerpał siłę przez całe życie. Ta przestrzeń działa na emocje, pozwalając lepiej zrozumieć jego wybory i wartości. Mieszkanie było miejscem wielu radości, ale też trudnych i tragicznych wydarzeń w rodzinie Wojtyłów.

To tutaj, w środkowym pokoju, 18 maja 1920 r. o godzinie 17, Emilia urodziła Karola. Zwiedzający mogą wyobrazić sobie codzienne życie rodziny Wojtyłów – wspólne posiłki, oczekiwanie na powrót Edmunda z Krakowa, gdzie studiował, zwykłe obowiązki domowe.

Przypominamy też postacie rodziców – dziś kandydatów na ołtarze – i brata. Ojciec, też Karol – żołnierz. Był zdyscyplinowany, a jednocześnie pełen czułości. Matka, Emilia, zmarła, gdy Karol miał 9 lat, ale pozostawiła mu wrażliwość i troskę o drugiego człowieka. Edmund – starszy o 14 lat – był lekarzem z powołania i autorytetem dla młodszego brata. Chcemy, aby każdy gość poczuł się tu jak w ciepłym, rodzinnym domu, do którego chce się wracać.

Kto przede wszystkim odwiedza muzeum?

– Muzeum odwiedzają bardzo różne grupy – zarówno pielgrzymi, którzy przybywają tu z motywów duchowych, jak i turyści ciekawi historii Jana Pawła II. Odwiedzają nas osoby zainteresowane jego działalnością artystyczną, filozoficzną i historyczną. Latem dominują turyści indywidualni i rodziny, poza sezonem – grupy szkolne, seniorzy, parafie, uczestnicy uniwersytetów trzeciego wieku. Dużą część zwiedzających stanowią uczniowie, którzy poznają postać papieża poprzez atrakcyjną narrację ekspozycji.

Rocznie odwiedza nas kilkaset tysięcy osób. W 2024 r. gościliśmy prawie 169 tysięcy osób, a wiosną tego roku powitaliśmy dwumilionowego gościa. Większość gości stanowili Polacy (ok. 78%), jednak też wciąż rośnie też liczba obcokrajowców. Byli to zwiedzający z 92 krajów, a najliczniejszą grupę zagraniczną stanowili goście z USA, Włoch, Hiszpanii, Słowacji, Węgier, Francji, Chorwacji, Malty i Portugalii, co pokazuje, jak uniwersalne jest przesłanie Jana Pawła II. Każda z tych grup odnajduje tu coś dla siebie. Tylko w lipcu 2025 r. odwiedziły nas blisko 24 tysiące osób z wielu zakątków świata. 

Zwiedzając muzeum, nietrudno zauważyć, że kładziony jest nacisk na to, by dla każdego było ono dostępne. Jakie rozwiązania wprowadzono?

– Od lat podejmowane są działania mające na celu rozszerzanie oferty dla wspomnianych grup oraz działania poprawiające komfort zwiedzania. Instytucja od 2016 r. aktywnie włącza się w projekt „Małopolska. Kultura wrażliwa” realizowany przez województwo małopolskie, otwierając się na potrzeby osób z niepełnosprawnościami.

W muzeum udostępniany jest pokój wyciszeń – przyjazna, wydzielona przestrzeń, wyposażona w wygodne fotele i pufy, w tekstylia o różnych fakturach oraz zabawki sensoryczne i rehabilitacyjne, które pomagają zredukować poziom stresu. Na potrzeby tej przestrzeni pozyskano także kołdrę obciążeniową. Przez cały rok realizujemy tzw. ciche godziny zwiedzania, odbywające się w każdą ostatnią niedzielę miesiąca, przez dwie ostatnie godziny otwarcia ekspozycji. Osoby planujące wizytę w muzeum mogą skorzystać z dostępnego na stronie internetowej przedprzewodnika, który ułatwia przygotowanie się do zwiedzania.

Ogromnym zainteresowaniem zwiedzających cieszy się ścieżka sensoryczna oraz „Warsztaty bez barier”, będące efektem przedsięwzięcia grantowego pn. „Dom dla KAŻDEGO. Sensoryczna ścieżka zwiedzania i warsztaty dla osób ze szczególnymi potrzebami w Muzeum Dom Rodzinny Ojca Świętego Jana Pawła II w Wadowicach” realizowanego przez muzeum w latach 2022-2023. 

W roku 2024 muzeum było współorganizatorem 2. edycji Festiwalu Kultury Wrażliwej. W tym roku będziemy partnerem trzeciej edycji. Dysponujemy pętlami indukcyjnymi, które poprawiają komfort zwiedzania osobom głuchym i słabosłyszącym, korzystającym z aparatów słuchowych. Do ich dyspozycji jest 14 pętli osobistych, 2 pętle stanowiskowe i 1 pętla mobilna. Na czas zwiedzania można wypożyczyć wózek, słuchawki wyciszające czy folie powiększające do czytania i oglądania. By profesjonalnie przeprowadzać ewakuację, zakupiliśmy też materace ewakuacyjne.

Prowadzimy warsztaty uwrażliwiające dla uczniów i nauczycieli z wadowickich szkół – co ważne, do ich prowadzenia zapraszamy osoby z niepełnosprawnościami, które dzielą się własnymi doświadczeniami. Dla osób niewidomych i z niepełnosprawnościami intelektualnymi przygotowaliśmy ścieżkę sensoryczną – blisko 60 eksponatów do dotykania, słuchania i wąchania – oraz warsztaty edukacyjne.

Ścieżka sensoryczna jest ciekawą formą, a jakie jeszcze są inne możliwości zwiedzania?
– Można zwiedzać samodzielnie, korzystając z audioprzewodników w kilkunastu językach, lub pobrać naszą aplikację na własny telefon, albo z przewodnikiem. W języku polskim mamy m.in.: ścieżkę podstawową, ścieżkę rodzinną z dialogiem między dzieckiem a przewodniczką, ścieżkę z grą muzealną dla uczniów, wersję dźwiękową ścieżki sensorycznej w języku prostym. Przygotowaliśmy także ścieżkę w polskim języku migowym, która można pobrać w naszej aplikacji.

Przewodnicy potrafią dostosować przekaz do grupy, także do młodzieży nastawionej sceptycznie do postaci papieża. Często po zwiedzaniu młodzi odkrywają w nim człowieka z pasjami i trudnościami podobnymi do ich własnych.

Właśnie, duża część młodzieży jest dziś sceptycznie nastawiona do Jana Pawła II, nie wystarczą jej nostalgiczne opowieści o papieżu, którego nie pamiętają. Jak muzeum angażuje młodych ludzi?

– W 2024 r. powstała Młodzieżowa Rada Muzealna – 15 młodych osób współtworzących ofertę dla swoich rówieśników. Organizują projekty, m.in. konkurs „#JP2Inspiruje” – na krótki film pokazujący, jak papież inspiruje w codzienności. To młodzi decydowali o zwycięzcach.

Uczestnictwo w radzie to także nauka funkcjonowania instytucji, pracy projektowej, budżetowania, autoprezentacji. Równocześnie pozwala lepiej poznać życie i nauczanie Jana Pawła II.

Nadrzędnym celem rady jest stworzenie przestrzeni dla aktywnej i pełnej pasji młodzieży, która jest świadoma, jak ważne jest dziedzictwo Ojca Świętego. Zaangażowanie i konkretne działania jej członków pozwolą odpowiedzieć na potrzeby młodego pokolenia i przybliżyć mu życie i nauczanie Jana Pawła II – ukazać jego ponadczasowy charakter i odkryć sens słów, które papież kierował właśnie do młodych.

Młodzi ludzie najlepiej reagują na przekaz angażujący emocje i zmysły. W muzeum wykorzystujemy multimedia, interaktywne rozwiązania, projekcje filmowe, a także autentyczne przedmioty, które mają swoją historię. Wierzymy, że to połączenie tradycji z nowoczesnością pozwala młodym lepiej zrozumieć Jana Pawła II. Ważne są również warsztaty i spotkania, podczas których młodzi mogą zadawać pytania i odkrywać papieża na własnych zasadach.

Jak rozmawiać z młodymi o Janie Pawle II w czasach kryzysu autorytetu?

– Nie zmuszamy nikogo do zachwytu. Jesteśmy otwarci na dialog, pytamy, skąd biorą się ich opinie. Czasem lepiej zmienić temat i pozwolić im mówić, by później mogli sami wrócić do myśli przewodniej zwiedzania czy warsztatów. Dzielimy się własnym doświadczeniem, ale przyznajemy, że sami wciąż odkrywamy jego nauczanie. Ważne jest, aby Młodzieżowa Rada Muzealna była głosem rówieśników. Nie mamy gotowych recept – stawiamy na szczerość i pozwolenie na odkrywanie postaci Papieża i jego dziedzictwa w swoim tempie.

Jak muzeum odpowiada na wyzwania współczesności związane z odbiorem pontyfikatu Jana Pawła II?

– Pontyfikat Jana Pawła II, mimo upływu czasu, wciąż budzi emocje i skłania do refleksji. Wyzwania współczesności wymagają jednak nowego języka opowieści. Nie unikamy trudnych tematów, współpracujemy z ośrodkami naukowymi, by rzetelnie przedstawiać fakty. Nie chcemy tworzyć „cukierkowego” obrazu, ale pokazywać człowieka i jego przesłanie w oparciu o badania. Docieramy do odbiorców różnymi kanałami, także odpowiadając na zarzuty i prostując nieprawdziwe informacje.

Organizujemy debaty, warsztaty, projekty edukacyjne i spotkania, które pozwalają spojrzeć na jego dziedzictwo z różnych perspektyw. Staramy się, by przekaz był bliski dzisiejszemu odbiorcy – również poprzez multimedia i nowoczesne formy prezentacji.

Jakie są plany muzeum na najbliższy czas?

– Chcemy dostosowywać ofertę do potrzeb odbiorców w różnym wieku – od przedszkolaków po seniorów. Planujemy kolejne wystawy czasowe i mobilne, także za granicą. W październiku zakończy się prezentacja obrazu van Gogha, a pojawią się dzieła innego artysty, co pozostawiam póki co jako niespodziankę.

Jesienią odbędzie się wiele wydarzeń w ramach trzeciej edycji naszego festiwalu Cały Twój, z konferencją naukową, koncertami, spotkaniami. Będziemy kontynuować działania w ramach Festiwalu Kultury Wrażliwej, warsztaty w szkołach, projekty badawcze i nowe publikacje.

Muzeum stale rozwija swoją ofertę. Regularnie przygotowujemy wystawy czasowe, które pogłębiają wybrane aspekty życia i nauczania Jana Pawła II lub pokazują je w szerszym kontekście historycznym i kulturowym. Pracujemy także nad nowymi projektami edukacyjnymi i wydarzeniami, które angażują różne grupy odbiorców. Choć przestrzeń muzealna jest już bogata, staramy się ją wzbogacać o nowe elementy, które uatrakcyjnią zwiedzanie i sprawią, że każda wizyta będzie niepowtarzalnym doświadczeniem.

Zobacz także