Argentyna: rycerze Bergoglia [FOTOREPORTAŻ/MISYJNE DROGI]

Wszedłem do domu siostry papieża Franciszka, a ona pokazała mi ważny list. Kluczowy, jej zdaniem, dla tego pontyfikatu.

Z Marią Eleną Bergoglio rozmawiałem w 2013 r., kilkanaście dni po tym, jak jej brat Jorge został papieżem. Nalała wody do musztardówki, zapaliła papierosa i opowiedziała, jak bardzo ją wspierał, kiedy życie doprowadziło ją do rozwodu.

Pokazała też jego listy. Wśród nich wysłany w 1960 r. do niej, nastoletniej wówczas dziewczyny, z nowicjatu. – Niech pan czyta – powiedziała. – To chyba tam, w Chile, rozpoczęła się jego wielka wrażliwość na biednych. „Uczę tutaj religii w trzeciej i czwartej klasie. Te dzieci są takie biedne, niektóre nie mają nawet butów. Często nie mają co jeść, a zimą marzną. Nie zdajesz sobie sprawy, jak to jest, bo zawsze miałaś czym napełnić żołądek, a kiedy było ci zimno, siadałaś przy piecyku. […] Rozumiesz teraz, dlaczego uważam, że na świecie brakuje świętych?” – pisał młody Jorge do siostry. Od tego listu i wizyty w domu siostry papieża Franciszka rozpoczęła się moja podróż do jego świata Kościoła ubogiego, o którym wcześniej tak niewiele słyszałem. W następnych dniach zapuściłem się do najbiedniejszych, uważanych też za najniebezpieczniejsze, peryferii Buenos Aires, miasta, z którego przybył Franciszek.

Ksiądz w ukrytym mieście

Do slumsu numer 15 nie wjeżdża żaden taksówkarz. Dalej nie zapuszcza się ani policja, ani służba zdrowia. – Nie wiem, jak pan tam wejdzie, radzę nie ryzykować – ostrzegał taksówkarz, wysadzając mnie nieopodal. Wszedłem z księdzem Damianem Reynosą, wówczas 31-latkiem, jednym z curas de las villas, księży ze slumsów, dwudziestu rycerzy arcybiskupa Jorge Bergoglia, których wysłał do najbiedniejszych zakątków miasta, aby pomagali biednym. – Dzielnice w Buenos Aires się nazywa, a slumsy numeruje. Myślę, że to forma pogardy dla biednych. Nazwa nobilituje, numer zaś nie – mówił mi, prowadząc stary rower.

Mimo oficjalnej nazwy „15” slumsy te nazywane są Ciudad Oculta, „ukrytym miastem”, bo przed piłkarskimi mistrzostwami świata w 1978 r. dyktatura wojskowa kazała otoczyć ten teren murem, by ukryć slumsy przed turystami. – Potem mur rozebrano, ale ludzie boją się tu wchodzić – tłumaczy Reynoso. – A ja, tak jak papież, wolę pracować tu niż w wygodnym probostwie w bogatej dzielnicy. Bergoglio w Boże Narodzenie wybierał jedną z najbiedniejszych dzielnic w mieście, często naszą, i przyjeżdżał odprawiać mszę. Chwilę potem idziemy przez Ciudad Oculta i taszczymy materac dla emigrantki z Boliwii. – Przyszła wczoraj, daliśmy jej pieluchy. Nigdy wcześniej jej nie widziałem, nie chodzi do kościoła. Ale to nie ma w tej chwili znaczenia. Wiara to nie tylko bycie w niedzielę na mszy. Ta kobieta dba o dziecko. Jeśli potrzebuje pomocy, to pomagamy.

Tutaj życie i wiara się łączą. Księża założyli tu przedszkole, aptekę, radio Milagrosa. W sobotę ksiądz Damian błogosławił małżeństwu Luján i Alejandra. Przy okazji ochrzcił ich dzieci.

Księża hipisi albo rewolucjoniści

Duchowni w slumsach rzadko noszą koloratki. Noszą brody, byle jakie ubrania. Wyglądają jak hipisi albo rewolucjoniści – jak ksiądz Facundo Beretta Lauria. To mój przewodnik po kolejnym – największym ze slumsów Buenos Aires: numer 21-24. Ma już 45 tysięcy mieszkańców. Księża założyli dla nich sześć jadłodajni, dwa ośrodki dla uzależnionych od narkotyków, dom dla seniorów, szkołę podstawową i zawodową, radio, ogród, świetlicę i 26 kaplic. – To pomysł arcybiskupa Bergoglia – opowiadał mi o księżach ze slumsów. – Jest nas dwudziestu, mamy koło czterdziestki. Mieszkamy i pracujemy w slumsach Buenos Aires. Żyjemy jak inni, dzielimy ich problemy.

Księża awanturnicy

Odwiedziłem też Isla Maciel, wyjątkowo upadłe przedmieście miasta. Tu gościł mnie ksiądz Paco Olveira, 48-letni dominikanin, jeden z księży z Opcji na Rzecz Ubogich, znanych z odważnych i lewicowych poglądów związanych z teologią wyzwolenia. – Chciałem się opiekować chorymi, najlepiej w jakimś szpitalu. Powiedziałem o tym arcybiskupowi Buenos Aires. Bergoglio opowiedział mi, że właśnie umarł ksiądz w Isla Maciel. I że to idealne miejsce dla mnie. Tutaj można żyć z biednymi, dzielić z nimi smutki i radości. Dlatego się przeprowadziłem. Zadzwonił do mnie kiedyś: „Tu Jorge”. Myślałem, że ktoś sobie żartuje. I się rozłączyłem. Zadzwonił jeszcze raz: „To naprawdę ja, kardynał”. Kiedy tu bywał, pytał mnie: „Co za awanturę znowu szykujesz?”. Bo ja jestem księdzem awanturnikiem – przyznawał ks. Paco. Znany był z organizowania protestów i wstawiania się za biednymi, wykluczonymi, dyskryminowanymi. – Moim zadaniem, jako księdza, jest zejście z krzyża i pomaganie. Tak jak robił Jezus – twierdził.

W Domu dla Księży Seniorów San José w Wilde, nieopodal Buenos Aires, wysłuchałem z kolei księdza Luisa Emilio Sancheza, legendy Ruchu Księży Trzeciego Świata. W 1971 r. aresztowano go (wraz z pięćdziesięcioma innymi duchownymi) i wsadzono za kraty za domaganie się uwolnienia opozycjonistów. Znany był też ze wspierania prostytutek i transwestytów, dla których odprawiał msze w dzielnicy Constitución. – Kiedy obchodziłem sześćdziesięciolecie kapłaństwa, Bergoglio podszedł do mnie i powiedział: „Luis, dziękuję ci za wszystko, co robisz dla biednych” – opowiadał mi ks. Luis, popijając yerba mate.

Biały słoń

Luján i Alejandro, świeżo upieczeni małżonkowie, od kilku miesięcy mają wnuczkę. – Kiedy ją ochrzcimy? – upominał się w Ciudad Oculta ksiądz Damian. Baraki rodziny Aritje stoją u stóp Elefante Blanco. Biały, dziewięciopiętrowy szkielet w centrum slumsów rzuca na nie cień przez większość dnia. – Ludzie zajęli pomieszczenia do drugiego piętra. Wyżej jest pusto. Nazywają go tak, bo przypomina białego słonia. Za czasów Perona budowano tu szpital wojskowy. Budowę przerwano, szkielet został.

Rok przed moim przyjazdem do Buenos nakręcono tu głośny film pod tytułem „Elefante Blanco” (pokazywano go nawet na festiwalu w Cannes) o duchownych zmagających się w slumsach z biedą, przemocą, handlem narkotykami. Pod koniec jeden z nich ginie z rąk policjanta. Film poświęcono księdzu Carlosowi Mugice. W dzielnicy jego portrety są na każdym kroku. Obok jednego z nich napis: „Bohater slumsów nie żyje. Kto go chce zastąpić?”. Po śmierci Jorge Bergoglia, nowego bohatera argentyńskich slumsów, to pytanie znów stało aktualne.

>>>Tekst pochodzi z „Misyjnych Dróg”. Zamów prenumeratę<<<

Zobacz także