Papież Franciszek oraz braterstwo i pokój pomiędzy religiami [MISYJNE DROGI]

Papież Franciszek pozostawił niezatarte ślady w budowaniu mostów między religiami. Jego liczne wizyty w krajach muzułmańskich oraz podpisanie „Dokumentu o ludzkim braterstwie” stały się fundamentem dialogu, który zmierza w stronę pokoju, zrozumienia i wspólnej odpowiedzialności za przyszłość świata.

W imię Boga Miłosiernego i Litościwego! W czasach narastających podziałów i głosów nienawiści papież Franciszek zajął wyjątkowe stanowisko w promowaniu braterstwa i pokojowego współistnienia wyznawców różnych religii. Jako muzułmanin znajduję w tym okazję do głębokiej refleksji nad znaczeniem religijnego przywództwa, które przekracza granice i różnice.

Religie źródłem pokoju

Religie mogą być źródłem pokoju. Islam wzywa do dialogu i szacunku, jak mówi Koran (49:13): „O ludzie! Stworzyliśmy was z mężczyzny i kobiety i uczyniliśmy was narodami i plemionami, abyście się wzajemnie poznawali. Oto najszlachetniejszym spośród was u Boga jest ten, który jest najbogobojniejszy! Z pewnością, Bóg jest Wszechwiedzący, Znawca wszystkiego!”. Pobożność, a nie pochodzenie, jest według Koranu miarą wartości człowieka.

Budowniczy mostów

Przypomnijmy sobie spotkania i wizyty, które miały kluczowy wpływ na dialog islamu i chrześcijaństwa, szczególnie inspirowany „Dokumentem o ludzkim braterstwie”, podpisanym w Abu Zabi 4 lutego 2019 r.

Podczas wizyty w Zjednoczonych Emiratach Arabskich papież i wielki imam Al-Azhar podpisali dokument wzywający do dialogu, odrzucenia nienawiści oraz działań na rzecz sprawiedliwości i pokoju. To pierwszy dokument tego typu podpisany między przywódcą katolickim a muzułmańskim autorytetem, który później został uznany przez ONZ i corocznie upamiętniany jest 4 lutego. Dokument podkreśla i akcentuje zasady: sprawiedliwości i równości, poszanowania wolności religijnej, odrzucenia przemocy w imię religii. Ukazuje dialog jako drogę do pokoju. Papież nie tylko wzywał w nim do tolerancji, także międzyreligijnej, ale uznawał i podkreślał godność każdego człowieka, bez względu na różnice. Dokument ten stał się swoistą „mapą drogową” w walce z nienawiścią.

Wizyty w krajach islamskich

Papież odwiedził wiele krajów, w których islam jest religią dominującą. Pierwszymi były Jordania, Palestyna i Turcja (2014 r.) oraz Azerbejdżan (2016 r.). W 2017 r. papież odwiedził Egipt i Uniwersytet Al-Azhar, przynosząc przesłanie pokoju. Ta instytucja od tysiąca lat promuje wiedzę teologiczną i dialog między religiami. Podczas wizyty papież podkreślił, że religie nie są źródłem wojen, lecz mogą być źródłem pokoju. Wielki imam Al-Tayyeb stwierdził, że dialog jest religijnym obowiązkiem. Wizyta przywróciła relacje między Watykanem a Al-Azhar i stworzyła nowe podstawy współpracy. W tym samym roku odwiedził też Bangladesz. W marcu 2019 r. papież Franciszek odwiedził moje rodzinne Maroko na zaproszenie króla Mohammeda VI. Wizyta niosła przesłanie dialogu, współistnienia i godności ludzkiej. Papież i król podpisali „Apel Jerozolimski”, wzywający do zachowania szczególnego charakteru miasta jako wspólnego dziedzictwa trzech religii. Papież odwiedził także Instytut Kształcenia Imamów, chwaląc Maroko za umiarkowany dyskurs religijny. Odprawił mszę, dziękując narodowi i królowi za pokojowy model współistnienia religii w tym kraju. W tym samym roku był także, o czym wspomniałem, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich.

>>>Tekst pochodzi z „Misyjnych Dróg”. Zamów prenumeratę<<<

W 2021 r. papież odwiedził Irak, niosąc wsparcie narodowi dotkniętemu przemocą. Spotkał się z ajatollahem Alim as-Sistaniem w Nadżafie, podkreślając znaczenie pokoju i szacunku. Odwiedził także Ur – miejsce narodzin Abrahama – symbol wspólnych korzeni trzech religii. W Bahrajnie w 2022 r. uczestniczył w Forum Dialogu Wschód-Zachód, podkreślając rolę wolności sumienia i wyznania – zgodnie z wersetem z Koranu: „Nie ma przymusu w religii” (2:256). Był jeszcze w Kazachstanie (rok 2022 r.), a w 2024 r. w Indonezji – kraju, a którym zamieszkuje najwięcej muzułmanów na świecie.

Nowa atmosfera zaufania

Jak widać, tych krajów jest bardzo wiele, jakby papież Franciszek chciał pokazać, że warto dialogować, budować mosty, robić jak najwięcej dla atmosfery braterstwa i pokoju. Stworzył nową atmosferę zaufania między muzułmanami a chrześcijanami. Jego wizyty pokazały, że dialog jest konieczny w świecie podziałów i wojen. Spotkania te przywróciły religiom rolę siły moralnej w działaniach na rzecz pokoju. Pomogły także zmienić postrzeganie islamu i chrześcijaństwa, oddalając się od stereotypów. Obie religie mają dziedzictwo wspierające dialog. Inicjatywy papieża oraz przywódców muzułmańskich zyskały uznanie i wspierały powstanie programów edukacyjnych promujących współpracę w kwestiach środowiska, ubóstwa, migracji i praw człowieka.

Trwałe dziedzictwo

W obliczu narastającego ekstremizmu i wojen, głos Franciszka jest świadectwem, że możliwy jest świat oparty na pokoju, zrozumieniu i miłości. Wizyty papieża w krajach muzułmańskich nie były jedynie formalnościami, lecz momentami przełomowymi, które stworzyły nową wizję relacji religijnych – opartą na szacunku i współpracy – choć mało o tym mówiono w Polsce. Współpraca z przywódcami muzułmańskimi z Uniwersytetu Al-Azhar, Nadżafu czy Maroka i Bahrajnu pokazała, że religie mogą budować mosty. Te wysiłki są zgodne z duchem islamu, który zachęca do dialogu i pokoju. Nadzieja na współistnienie pozostaje żywa – a religijni liderzy mogą być mostami pokoju.