Francisco de Zurbarán – Official copy This image, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1595630
Nazwano go „Apostołem Indian” – Ludwik Bertrand
W XVI wieku do Ameryki wyruszali ludzie szukający złota, ziemi, pozycji i możliwości zrobienia fortuny. Ludwik Bertrand przepłynął Atlantyk, aby głosić Ewangelię. Gdy zobaczył na miejscu, jak traktowana jest miejscowa ludność, zaczął otwarcie występować w jej obronie. Tradycja mówi, że Indianie rozumieli jego kazania, choć przemawiał w języku, którego sami nie znali.
Ludwik Bertrand urodził się 1 stycznia 1526 roku w Walencji. Był synem Juana Luisa Bertrána i Juany Ángeli Exarch. Rodzina należała do miejscowej elity i była głęboko religijna. Chłopiec został ochrzczony jeszcze tego samego dnia w kościele św. Stefana. Od najmłodszych lat ciągnęło go jednak nie tyle do wygodnego życia właściwego jego pochodzeniu, co do modlitwy, pokuty i służby innym.
Jako nastolatek pomagał między innymi chorym w szpitalu w Walencji. W wieku 16 lat podjął nawet próbę pielgrzymki do Santiago de Compostela. Nie dotarł jednak do celu. Odnaleziono go w pobliżu Buñol i sprowadzono do domu. Nie był to ostatni raz, kiedy młody Ludwik próbował postawić na swoim.

Chciał zostać dominikaninem. Rodzice początkowo się temu sprzeciwiali. Martwili się zwłaszcza jego słabym zdrowiem i obawiali się, że nie poradzi sobie z wymagającym życiem zakonnym. Ostatecznie 26 sierpnia 1544 roku otrzymał habit dominikański, a rok później złożył profesję zakonną. W październiku 1547 roku został wyświęcony na kapłana.
Formator, który marzył o misjach
Początkowo nic nie wskazywało na to, że większość późniejszej sławy Bertranda będzie związana z Ameryką. Przełożeni szybko dostrzegli jego zdolności do pracy z młodymi zakonnikami. W kolejnych latach wielokrotnie powierzano mu funkcję mistrza nowicjuszy i studentów.
Według dominikańskich źródeł Ludwik Bertrand aż siedmiokrotnie zajmował się bezpośrednio formacją młodych zakonników. Wymagał od nich modlitwy, solidnego studium i dyscypliny życia zakonnego. Wiele lat później, w 1928 roku, dominikanie ogłosili go patronem swoich nowicjatów i studiów zakonnych.
W tym czasie zdobywał także doświadczenie duszpasterskie. Przebywał między innymi w Llombay i Albaidzie, gdzie został przeorem miejscowego klasztoru. Można powiedzieć, że jego życie biegło całkiem typowym torem dla „dobrze zapowiadającego się” zakonnika – formacja, kaznodziejstwo, odpowiedzialność za wspólnotę. Jemu jednak to nie wystarczało, coraz mocniej myślał o wyjeździe na misje. Wieści napływające zza Atlantyku rozpalały jego wyobraźnię. W końcu uzyskał zgodę przełożonych.
Indianie rozumieli jego nieznany język
W lutym 1562 roku 36-letni Bertrand opuścił Hiszpanię. Jego celem była Nowa Grenada, czyli rozległe terytorium obejmujące między innymi obszary dzisiejszej Kolumbii. Nie pozostał w jednym miejscu. Źródła dominikańskie wymieniają wśród terenów jego działalności między innymi Cartagenę de Indias, Tubará, Usiacurí, Turbaco, Mahates, Malambo i Piojó. Dotarł także do Santa Marty oraz w okolice Sierra Nevada i Valledupar. W 1565 roku przebywał również w Nombre de Dios na terenie dzisiejszej Panamy.
Misję dominikanina charakteryzowało ciągłe przemieszczanie się w trudnym klimacie i często w bardzo wymagających warunkach. Ludwik Bertrand już wcześniej nie należał do ludzi szczególnie silnych fizycznie, mimo to pieszo docierał do kolejnych osad i podejmował pracę wśród miejscowej ludności.
Z czasem wokół jego działalności narosło wiele opowieści. Tradycja hagiograficzna przekazywała między innymi, że Indianie mieli rozumieć jego kazania, choć przemawiał w języku, którego sami nie znali. Późniejsze żywoty świętego wspominały również o nadzwyczajnych wydarzeniach towarzyszących jego działalności misyjnej.

Trudno po kilku stuleciach oddzielić w tych przekazach wydarzenia historyczne od sposobu, w jaki opowiadano o świętych w dawnych epokach. Pewne jest natomiast, że Bertrand prowadził intensywną działalność misyjną przez siedem lat, a jego praca wśród rdzennej ludności pozostała najważniejszym rozdziałem jego biografii. Oficjalne dominikańskie źródła podkreślają również, że bronił Indian przed nadużyciami ze strony kolonizatorów i konkwistadorów.
Ewangelizacja nie mogła oznaczać milczenia
Misjonarz znalazł się w świecie, w którym chrześcijańska działalność misyjna funkcjonowała obok systemu kolonialnego przynoszącego rdzennej ludności także przemoc, wyzysk i utratę dotychczasowego sposobu życia. Hiszpański zakonnik nie mógł przymykać na to oczu. Upominał się o Indian i przeciwstawiał nadużyciom ludzi, którzy wykorzystywali swoją przewagę polityczną i gospodarczą, co czyniło go następcą m.in. Bartolomé de Las Casasa, jednego z najgłośniejszych XVI-wiecznych krytyków brutalnego traktowania rdzennej ludności Ameryki.
Źródła dominikańskie wskazują, że Bertrand pozostawał pod wpływem Las Casasa, a przed powrotem do Hiszpanii konsultował z nim swoją sytuację. Warto pamiętać, że jego postawa musiała prowadzić do konfliktów, misjonarz występujący przeciwko ludziom czerpiącym korzyści z istniejącego systemu nie mógł liczyć wyłącznie na sympatię.
Jego pozycja w zakonie rosła także podczas pobytu w Ameryce. W 1568 roku został przełożonym dominikańskiego klasztoru w Santa Fe de Bogotá. Nie pozostał tam jednak długo, gdyż wyczerpujące podróże i lata pracy coraz mocniej odbijały się na jego zdrowiu. Bertrand doszedł ostatecznie do wniosku, że fizycznie nie jest już w stanie kontynuować dotychczasowej działalności. W 1569 roku, po siedmiu latach spędzonych za Atlantykiem, wrócił do Hiszpanii.
Doradzał św. Teresie
Jednym z ciekawszych epizodów w biografii misjonarza Indian jest jego korespondencja ze św. Teresą od Jezusa. Jeszcze przed wyjazdem do Ameryki karmelitanka zwróciła się do niego z prośbą o opinię dotyczącą planowanej reformy życia zakonnego. Teresa znajdowała się wówczas w okresie poważnych wątpliwości i konsultowała swoje zamiary z różnymi duchownymi.

Bertrand modlił się w tej intencji, a później przesłał jej swoją ocenę, w której poparł zamiar podjęcia reformy. Zachowana korespondencja wskazuje, że dla Teresy, stojącej przed dziełem, które później doprowadziło do powstania karmelitów bosych, taka odpowiedź miała duże znaczenie.
Bertrand pozostawał też blisko związany ze św. Janem de Ribera, arcybiskupem Walencji. Hierarcha był przy nim podczas ostatniej choroby i polecił nawet wykonać podobiznę umierającego dominikanina, aby zachować jego wizerunek.
Ludwik Bertrand zmarł 9 października 1581 roku w rodzinnej Walencji – miał 55 lat. Jego kult rozwijał się szybko. Papież Paweł V beatyfikował go w 1608 roku, a 12 kwietnia 1671 roku Klemens X ogłosił go świętym. W 1690 roku Aleksander VIII ustanowił go patronem Kolumbii.
![Jerónimo Jacinto de Espinosa - [1], Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8002542](https://misyjne.pl/wp-content/uploads/2026/10/Jeronimomuerte03-1.jpg)
Jego szczątki spoczywały ostatecznie w kościele św. Stefana w Walencji. Zostały zniszczone podczas przemocy towarzyszącej hiszpańskiej wojnie domowej w 1936 roku. W mieście zachował się natomiast rodzinny dom świętego oraz chrzcielnica, przy której został ochrzczony. Kościół katolicki wspomina o 9 października.
Bądź na bieżąco z Misyjne.pl!
Obserwuj misyjne.pl w Google News. Dodaj nas do ulubionych, aby nie przegapić najważniejszych treści z kraju i ze świata.
Wybrane dla Ciebie
Czytałeś? Wesprzyj nas!
Działamy także dzięki Waszej pomocy. Wesprzyj działalność ewangelizacyjną naszej redakcji!
| Zobacz także |
| Wasze komentarze |

Modlitwa według św. Teresy z Ávili – droga przyjaźni z Bogiem [FELIETON]
Na świecie pracuje 1556 polskich misjonarzy z Polski. Gdzie jest ich najwięcej?
Panama: obchody święta Matki Bożej Szkaplerznej [GALERIA]





Wiadomości
Wideo
Modlitwy
Sklep
Kalendarz liturgiczny