„Parafia to nie biuro”. Zakończyło się XVIII Ogólnopolskie Forum Duszpasterskie w Poznaniu [RELACJA]

Forum Duszpasterskie po raz osiemnasty zgromadziło osoby zaangażowane w życie Kościoła i działalność duszpasterską. Tegoroczne spotkanie poświęcone było realizacji Programu Duszpasterskiego Kościoła w Polsce na rok 2026/2027, którego hasłem jest „Parafia wspólnotą misyjną”.

W centrum dyskusji znalazło się pytanie o kondycję współczesnych parafii oraz o to, jak mogą one odpowiadać na wyzwania związane z kryzysem wiary, spadkiem zaangażowania wiernych i potrzebą odnowy wspólnotowego życia Kościoła.

Forum Duszpasterskie w Poznaniu organizuje Zarząd Akcji Katolickiej Archidiecezji Poznańskiej. W tegorocznym spotkaniu uczestniczyli księża, osoby konsekrowane i świeccy, wśród nich członkowie parafialnych rad duszpasterskich, katecheci i katechiści. Honorowy patronat nad wydarzeniem objęli abp Tadeusz Wojda SAC oraz abp Zbigniew Zieliński.

Program Forum obejmował kilka perspektyw spojrzenia na odnowę parafii. O jej znaczeniu i kierunkach mówił bp Andrzej Czaja, natomiast ks. dr hab. Tomasz Wielebski poświęcił swoje wystąpienie odnowie parafii. Perspektywę socjologiczną przedstawili dr hab. Marcin Jewdokimow (dyrektor Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego SAC) oraz dr hab. Violetta Szymczak, mówiąc o parafii jako „wspólnocie wspólnot”. Jednym z głównych gości XVIII Ogólnopolskiego Forum Duszpasterskiego był również kard. Grzegorz Ryś, który mówił o synodalności i jej znaczeniu dla życia parafialnego.

Nie urząd, nie punkt usług religijnych

Już temat tegorocznego forum (oraz rozpoczynającego się od adwentu roku duszpasterskiego 2026/2027) wskazuje na zasadniczą zmianę perspektywy. Jak zauważono, sygnalizuje on nie tylko, co parafia ma robić, ale przede wszystkim, czym ma być. Bp Andrzej Czaja (przewodniczący Komisji Duszpasterstwa KEP) podczas prelekcji zwracał uwagę, że program duszpasterski „Parafia wspólnotą misyjną” wyrasta z potrzeby odnowy Kościoła w Polsce, a jego celem jest przywrócenie parafii właściwego, wspólnotowego funkcjonowania oraz zaangażowania wiernych w życie i misję Kościoła.

Jednym z ważnych wątków forum była próba odejścia od myślenia o parafii przede wszystkim jako o strukturze administracyjnej. Bp Czaja przypominał, że parafia nie jest jedynie terytorium, budynkiem czy instytucją świadczącą religijne usługi. W perspektywie posoborowej jest wspólnotą wierzących, lokalnym Kościołem i rodziną Bożą. Jej zadaniem jest tworzenie przestrzeni, w której człowiek może wzrastać w wierze, doświadczać braterstwa i podejmować odpowiedzialność za innych: – Potrzebna jest zmiana od duszpasterstwa skoncentrowanego na utrzymaniu istniejącego stanu rzeczy do duszpasterstwa misyjnego, w którym parafia staje się żywą wspólnotą komunii, uczestnictwa i misji – podkreślał przewodniczący Komisji Duszpasterstwa KEP.

Nie wystarczy jednak sama zmiana struktur. Bp Czaja podkreślał, że wszelkie działania muszą wyrastać z autentycznej formacji chrześcijańskiej. Ta natomiast nie jest jednorazową akcją, lecz długim procesem: zaczyna się od spotkania z Chrystusem, poznawania Go, życia według Jego nauki i coraz większego upodabniania się do Niego.

O praktycznych wymiarach odnowy parafii mówił również ks. Tomasz Wielebski. Jego wykład uzupełniał spojrzenie na parafię jako wspólnotę, pokazując, że odnowa nie może pozostać jedynie postulatem, ale musi znaleźć przełożenie na konkretne funkcjonowanie wspólnot parafialnych.

Synodalność zaczyna się od relacji

Rolę wspólnoty podkreślił również kard. Grzegorz Ryś, wskazując, że synodalności nie można sprowadzić do nowych struktur, dokumentów czy sposobu podejmowania decyzji. Jej początkiem jest nawrócenie relacyjne – odkrycie, że Kościół nie jest biurem, w którym człowiek przychodzi załatwić religijną sprawę. W parafii każdy powinien mieć swoje miejsce i odpowiedzialność: – W synodalnym Kościele, czy w synodalnej parafii, nie ma nikogo, kto robi wszystko – mówił kardynał, podkreślając znaczenie aktywnego uczestnictwa wszystkich ochrzczonych.

Kardynał Grzegorz Ryś zaznaczał również, że to dotyczy także liturgii. Reforma liturgiczna nie kończy się na zmianie ksiąg, języka czy ustawienia ołtarza. – Jej celem jest rzeczywiste uczestnictwo całego zgromadzenia – przypominał metropolita krakowski. – Także „ars celebrandi” nie jest wyłącznie zadaniem księdza. W celebracji każdy ma swoją rolę i odpowiedzialność. W tym sensie liturgia może stać się jednym z miejsc, w których widać, czy parafia rzeczywiście jest wspólnotą. Jeśli wszystko wykonuje jedna osoba, a pozostali są jedynie widzami tego, co dzieje się przy ołtarzu, trudno mówić o pełnym uczestnictwie.

Kard. Ryś zwracał też uwagę, że synodalność wymaga zarówno słuchania, jak i odpowiedzialności. Ważne jest rozróżnienie między wspólnym rozeznawaniem i podejmowaniem decyzji. Ostateczna odpowiedzialność pozostaje przy osobie, której została powierzona władza – proboszczu, biskupie czy papieżu – ale nie oznacza to, że decyzja ma być podejmowana bez słuchania wspólnoty.

Stąd znaczenie parafialnych rad duszpasterskich, przejrzystości i umiejętności wyjaśniania podejmowanych decyzji. Synodalność nie jest więc odebraniem odpowiedzialności pasterzom, lecz uczeniem się odpowiedzialności razem. Po wystąpieniu kard. Rysia nie zabrakło również poznańskiego akcentu. Gość otrzymał od organizatorów szalik Lecha Poznań i Cracovii – klubów związanych z miastami odbywania się forum oraz miejscem jego posługi jako metropolita.

„To, że myślimy o parafii jako wspólnocie, nie znaczy, że ona nią jest”

Perspektywę socjologiczną podczas forum przedstawiła dr hab. Violetta Szymczak, która mówiła o parafii jako „wspólnocie wspólnot”. To spojrzenie pozwalało przyjrzeć się parafii nie tylko od strony teologicznego ideału, ale także tego, jak faktycznie funkcjonuje ona jako przestrzeń spotkania ludzi.

Przedstawiciel Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego zwracał uwagę, że parafia w Polsce jest czymś więcej niż tylko jednostką organizacyjną Kościoła. Można o niej mówić jako o „skarbie społecznym narodowym” – miejscu, w którym przez dziesięciolecia i stulecia ludzie spotykali się, budowali więzi, podejmowali wspólne działania i tworzyli kapitał społeczny.

Jednocześnie padło ważne zastrzeżenie: „to, że myślimy o parafii jako wspólnotach, to nie znaczy, że one wspólnotami są”. Socjologiczne spojrzenie na parafię jako „wspólnotę praktyk” oznacza właśnie przyglądanie się temu, co ludzie rzeczywiście robią razem: jak się komunikują, jak podejmują zadania, jak korzystają z przestrzeni parafialnej i jak tworzą relacje. Specjaliści w swoich przemówieniach zwrócili uwagę, jak ważne jest również odejście od prostego opisywania wszystkich zmian jako „sekularyzacji”. Dane dotyczące uczestnictwa w praktykach religijnych różnią się w zależności od regionu, historii i lokalnego kontekstu.

Wspólnota zaczyna się przy kawie

Pytania z sali przenoszą się do konkretnych parafii. Anna, katechistka, i Marcin, nadzwyczajny szafarz Komunii Świętej, przyjechali na forum po raz pierwszy z małej parafii w miejscowości Jerka na południu archidiecezji poznańskiej. Oboje zwracali uwagę, że parafia potrzebuje zmian, jeśli ma odpowiadać na rzeczywistość, w której żyją dzisiaj ludzie, szczególnie młodzi.

W ich parafii takie zmiany już się pojawiają. Za obecnego proboszcza powstała przestrzeń integracyjna, w której mogą spotykać się różne grupy. Działają ministranci i klub misyjny, organizowane są wakacyjne zajęcia dla dzieci. Dzięki temu dzieci nie tylko przychodzą na mszę, ale mają kontakt z księdzem, modlitwą i innymi ludźmi z parafii: – Parafia to coś więcej niż msza i sakramenty, to także wspólne uczestnictwo – podkreślali.

W rozmowie z misyjne.pl opowiadają, że także zwykłe parafialne spotkania mogą mieć znaczenie. Po uroczystościach można zostać na kawę, coś zjeść, porozmawiać. Organizowane są spotkania tematyczne, dożynki czy wydarzenia związane z odpustem. Niby niewiele, ale właśnie wtedy ludzie mają okazję usiąść obok siebie i porozmawiać nie tylko o sprawach religijnych: – I to wtedy buduje wspólnotę – zauważała Anna.

Podobnie działa aktywne uczestnictwo w liturgii. Lektorzy, osoby podejmujące komentarz czy inne posługi nie są już wyłącznie widzami tego, co dzieje się przy ołtarzu. Marcin zwracał uwagę, że kiedy człowiek ma konkretną rolę podczas Eucharystii, przeżywa ją inaczej. Jest bardziej zaangażowany, a samo doświadczenie zostaje z nim na dłużej.

Zmiana, która potrzebuje czasu

Uczestnicy rozmowy zauważali jednak, że nie wszystkie zmiany przychodzą łatwo. Wciąż obecne są stereotypy, zgodnie z którymi pewne zadania podczas liturgii czy w parafii powinny należeć wyłącznie do księdza. Dotyczy to także przekonania, że osoby świeckie, a szczególnie kobiety, nie powinny podejmować niektórych posług.

Zmiana takiego sposobu myślenia nie dokonuje się z dnia na dzień. Potrzebuje czasu i formacji. W rozmowie z misyjne.pl uczestnicy nawiązywali do prelekcji, w których padło, że ważną rolę może odegrać już formacja przyszłych księży w seminariach, ponieważ nowy sposób patrzenia na parafię powinien stać się częścią ich przygotowania do posługi.

Forum „wyjeżdża” z Poznania

Jednym z ważnych tematów, które pojawiły się w rozmowach z uczestnikami, była również kwestia tego, gdzie trafiają inspiracje z takich spotkań. Ania i Marcin z małej miejscowości Jerka zwracali uwagę, że idee podejmowane podczas Forum powinny docierać również do mniejszych, lokalnych parafii. Nie tylko do dużych ośrodków i tych wspólnot, które już są aktywne. Jeśli o odnowie parafii mówi się tylko w gronie osób, które przyjeżdżają na ogólnopolskie spotkania, trudno będzie przełożyć ją na codzienne życie Kościoła.

Z kolei Katarzyna na Forum przyjeżdża co roku, odkąd dowiedziała się o forum. Jak mówi, dla niej jest to przede wszystkim okazja do spotkania z innymi parafianami, wymiany doświadczeń i zobaczenia, jak funkcjonują inne wspólnoty. Podobnie jeden z księży, który również uczestniczy w forum regularnie od początku swojej kapłańskiej posługi, mówi, że każde spotkanie przynosi mu coś nowego. Pozwala spojrzeć na duszpasterstwo inaczej, być na bieżąco i czerpać inspirację. Jednocześnie zauważa, że można tu znaleźć wiele impulsów do pracy w parafii jako duszpasterz.

W trakcie prelekcji bp Czaja przestrzegał przed przekonaniem, że wystarczy stworzyć katalog dobrych praktyk i zachęcić parafie do ich kopiowania. Potrzebna jest głębsza zmiana – budowanie wspólnot, które rzeczywiście pozwalają ludziom doświadczać relacji, uczestnictwa i odpowiedzialności. Jak wielokrotnie padało podczas spotkania – odnowa parafii nie będzie też projektem na jeden rok. Będzie wymagała lat pracy, formacji i kolejnych kroków. W tym wszystkim ważne pozostają relacje. Ewangelizacja jest związana z jakością więzi między ludźmi – z kulturą spotkania, dialogiem, solidarnością i umiejętnością bycia blisko.

Zobacz także