Pierwsze posiedzenie Niemieckiej Konferencji Synodalnej odroczone na czas nieokreślony

Pierwsze posiedzenie Niemieckiej Konferencji Synodalnej, planowane na listopad w Stuttgarcie, zostało odroczone na czas nieokreślony. Powodem jest brak zatwierdzenia przez Stolicę Apostolską statutu ustanawiającego nowy organ, który ma odgrywać ważną rolę w zarządzaniu Kościołem katolickim w Niemczech.

Spotkanie miało odbyć się w dniach 6–7 listopada. Drugie posiedzenie zaplanowano na marzec 2027 r. w Würzburgu. Na razie nie wiadomo, kiedy konferencja zbierze się po raz pierwszy ani czy marcowe spotkanie również zostanie przełożone.

Niemiecka Konferencja Synodalna ma być kolejnym etapem kontrowersyjnej drogi synodalnej, która zakończyła się w 2023 r. Nowy organ miałby składać się z 27 biskupów diecezjalnych, 27 przedstawicieli Centralnego Komitetu Katolików Niemieckich (ZdK) oraz 27 członków dodatkowych. Wszyscy mieliby mieć równe prawa głosu.

„Wiem, że zajmie to jeszcze trochę czasu”

Przewodniczący Niemieckiej Konferencji Biskupów bp Heiner Wilmer przyznał w rozmowie z portalem katholisch.de, że rozpoczęcie prac konferencji może się opóźnić. Jak powiedział, jest przekonany, że proces będzie posuwał się naprzód, ale wie od osób w Rzymie, że „zajmie to jeszcze trochę czasu”.

Thomas Arnold, członek ZdK, ocenił natomiast, że Watykan może dążyć do zsynchronizowania niemieckiej konferencji synodalnej z zaplanowanym na lata 2027–2028 zgromadzeniem synodalnym Kościoła powszechnego. Jego zdaniem Rzym powinien jednocześnie jasno określić, jakie decyzje będą mogły być podejmowane w przyszłości na poziomie lokalnym.

O możliwości przesunięcia terminu bp Wilmer mówił już w maju. Podczas konferencji prasowej w Würzburgu stwierdził wówczas, że osobiście nie spodziewa się spotkania w listopadzie.

Drugi etap Drogi Synodalnej

Niemiecka droga synodalna zakończyła się w 2023 r. po sześciu zgromadzeniach plenarnych oraz licznych posiedzeniach komisji. Przyjęto wówczas szereg dokumentów dotyczących m.in. diakonatu kobiet, głoszenia kazań przez osoby świeckie podczas Mszy św. oraz celibatu kapłańskiego.

Jednym z najważniejszych postulatów było powołanie stałego organu krajowego, złożonego z biskupów i świeckich. Konferencja Synodalna miałaby zastąpić istniejącą od 1976 r. „konferencję wspólną”, która dwa razy w roku gromadzi przedstawicieli episkopatu oraz Centralnego Komitetu Katolików Niemieckich.

Statut nowego organu został jednogłośnie przyjęty przez tymczasową komisję synodalną w listopadzie 2025 r. Jego przygotowanie miało uwzględnić zastrzeżenia Watykanu dotyczące możliwości naruszenia kompetencji Niemieckiej Konferencji Biskupów oraz biskupów diecezjalnych.

W ostatecznej wersji statutu zapisano, że konferencja synodalna ma „szanować porządek konstytucyjny Kościoła” oraz prawa biskupów diecezjalnych i Niemieckiej Konferencji Biskupów. Jednocześnie wszyscy członkowie nowego gremium mieliby dysponować równym prawem głosu.

Statut musi jeszcze zostać zatwierdzony przez zgromadzenia plenarne Niemieckiej Konferencji Biskupów i ZdK, a następnie przedstawiony Watykanowi w celu uzyskania recognitio ad experimentum, czyli tymczasowego zatwierdzenia na okres próbny.

Wieloletni spór ze Stolicą Apostolską

Kwestia kompetencji planowanej konferencji od lat jest przedmiotem napięć między Kościołem w Niemczech a Stolicą Apostolską.

Już we wrześniu 2022 r., kiedy Niemiecka Droga Synodalna wezwała do utworzenia stałego „organu doradczego i decyzyjnego” biskupów i świeckich, Watykan wskazał, że ani niemieccy biskupi, ani uczestnicy drogi synodalnej nie mają uprawnień do powołania takiej struktury.

Stolica Apostolska ostrzegała wówczas, że nowy organ mógłby stać się strukturą zarządzającą Kościołem w Niemczech, stojącą ponad Niemiecką Konferencją Biskupów, a w praktyce zastępującą ją w części kompetencji.

W marcu 2023 r., po zakończeniu drogi synodalnej, powołano tymczasowy Komitet Synodalny. Jego zadaniem było przygotowanie stałego organu synodalnego najpóźniej do marca 2026 r. Proces ten był jednak kontynuowany mimo wcześniejszych zastrzeżeń Watykanu.

W marcu 2024 r. niemieccy biskupi prowadzili w Rzymie rozmowy z przedstawicielami Kurii Rzymskiej. Podczas kolejnego spotkania w czerwcu tego samego roku obie strony wydały wspólne oświadczenie, w którym wskazano, że powołana przez Komitet Synodalny komisja będzie zajmowała się kwestiami synodalności oraz strukturą przyszłego organu.

Spór o zakres kompetencji i finanse

Jednym z punktów spornych była definicja kompetencji przyszłej konferencji. W pierwotnym projekcie zapisano, że będzie ona „obradować i podejmować decyzje” w ważnych kwestiach życia Kościoła wykraczających poza granice poszczególnych diecezji. Ostatecznie sformułowanie to zmieniono, dodając odniesienie do „synodalnych procesów decyzyjnych”.

Kontrowersje dotyczyły również kwestii finansowych. Projekt statutu przewidywał możliwość powiązania komisji finansowej przyszłej konferencji z Radą Stowarzyszenia Diecezji Niemieckich (VDD), odpowiedzialnego za koordynację spraw finansowych i administracyjnych 27 diecezji.

Przeciwko propozycji rozszerzenia kompetencji konferencji w tym obszarze mieli wystąpić bp Franz Jung z Würzburga oraz abp Udo Markus Bentz z Paderborn. Jednocześnie poparli oni zasadę większego udziału świeckich w podejmowaniu decyzji dotyczących finansów kościelnych.

Prezes ZdK Irme Stetter-Karp po przyjęciu statutu w listopadzie 2025 r. przekonywała, że przyszła konferencja synodalna nie będzie jedynie gremium symbolicznym. Podkreślała, że biskupi i świeccy jednogłośnie zaakceptowali zasadę wspólnego obradowania i podejmowania decyzji.

Nie wszyscy niemieccy katolicy podzielają jednak tę ocenę. Krytycy statutu wskazują, że jego rozwiązania mogą w przyszłości prowadzić do nowych konfliktów dotyczących kompetencji poszczególnych organów Kościoła w Niemczech.

Odroczenie pierwszego posiedzenia oznacza zatem, że przyszłość Niemieckiej Konferencji Synodalnej pozostaje niepewna. Kluczową kwestią jest obecnie stanowisko Stolicy Apostolskiej wobec statutu oraz zakres kompetencji, jakie nowy organ miałby otrzymać w strukturze Kościoła katolickiego w Niemczech.

Zobacz także