Rola duchowości i kapelana wojskowego w życiu żołnierza. Święto Wydziału Teologicznego w Poznaniu

O roli religii w siłach zbrojnych podczas pokoju i wojny dyskutowali uczestnicy Międzynarodowej Konferencji Naukowej zorganizowanej z okazji patronalnego Święta Wydziału Teologicznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Konferencja odbyła się 22 kwietnia br. na Wydziale Teologicznym UAM.

Abp Zbigniew Zieliński: wojna sprawia, że następuje przewartościowanie

– Refleksja naukowa na ten temat jest bardzo ważna, ponieważ daje nam ogromną szansę nie tylko przygotowania się do przeżywania religii w czasie wojny, ale poprzez pryzmat działań wojennych, doświadczenia czasu wojny, daje nam szansę jeszcze poważniejszego spojrzenia na religię w czasach pokoju – mówił na początku konferencji abp Zbigniew Zieliński. – Wojna sprawia, że następuje duże przewartościowanie. W wypadku jednych sprawia, że wartości wysokie stają się bardziej obecne, w wypadku drugich staje się odwrotnie – kontynuował. Metropolita poznański przekonywał, że „doświadczenie wojny wymaga hartu ducha, siły wiary”. Przywołał słowa jednego z żołnierzy w kraju ogarniętym konfliktem zbrojnym: „U nas, w obliczu zagrożenia, dramatu wojny, nie ma ludzi niereligijnych”.

Bp Wiesław Lechowicz: jest analogia między Ewangelią a wojskiem

– W większości krajów europejskich, ale także w większości krajów pozaeuropejskich, istnieje powszechna zgoda, co do roli kapelanów wojskowych – mówił w czasie rozpoczęcia konferencji bp Wiesław Lechowicz, biskup polowy Wojska Polskiego. Mówił także o tym, że w Polsce zdecydowana większość żołnierzy jest wyznania rzymsko-katolickiego, w związku z tym około 130 kapelanów posługuje w Polskich Siłach Zbrojnych zarówno w kraju, jak i poza granicami naszej ojczyzny.

Opowiadał także o tym, że kiedy zostawał biskupem polowym zastanawiał się, czy znajdzie z żołnierzami wspólny język. Wówczas zdał sobie sprawę, że język Ewangelii jest tak naprawdę językiem wojskowym. – Wymagania, które Jezus stawia swoim uczniom niemal w stu procentach pokrywają się z wymaganiami, które stawiają dowódcy żołnierzom. Cel, wytrwałość, wierność, gotowość do poświęcenia, do wyrzeczenia, posłuszeństwo dowódcy, czyli – można powiedzieć – Bogu, solidarność, czyli życie we wspólnocie, hart ducha, morale. To wszystko wskazuje na to, że istnieje pewna analogia pomiędzy wymaganiami Ewangelii, a wymaganiami stawianymi żołnierzom – mówił biskup polowy.

Dr Timothy S. Mallard: wojna to także rany duchowe

W swoim wystąpieniu dr Timothy S. Mallard, strategiczny doradca etyczny w dziedzinie współczesnej wojny, z ponad 30-letnim doświadczeniem w kierowaniu zespołem specjalizującym się w myśleniu strategicznym i etyce wojskowej, zwrócił uwagę na szkody moralne i duchowe na wojnie oraz na kluczową rolę przestrzegania norm etycznych. Były pułkownik armii amerykańskiej obecnie jest ekspertem w pomaganiu organizacjom w radzeniu sobie z wyzwaniami etycznymi współczesnej wojny, przywództwem moralnym i odpornością organizacyjną.

Podkreślał, że żołnierze doświadczają często stresu pourazowego (PTSD), który obejmuje także rany duchowe. – Uraz duchowy to głębokie zranienie duszy powstające w wyniku traumatycznych doświadczeń zmieniających życie, które zaburza podstawowe poczucie własnego „ja” i zagraża relacjom z innymi ludźmi oraz relacji z Bogiem – mówił. Skutkami duchowymi tego, co żołnierz doświadcza w czasie działań zbrojnych może być: utrata osobistej relacji z Bogiem, zwątpienie w Bożą Opatrzność, poczucie przypadkowości i bezsensu, nieumiejętność przebaczenia, kwestionowanie wcześniej wyznawanej wiary i przekonań o prawdzie oraz brak pojednania, utrata właściwej perspektywy na życie doczesne i wieczne. Skutki te wynikają z konfliktu pomiędzy wyznawanymi wartościami a tym, czego żołnierz doświadcza.

Ksiądz Jerzy Rząsowski: zadaniem kapelana jest wspieranie

Ksiądz Jerzy Rząsowski, emerytowany kapelan wojskowy Armii Amerykańskiej w stopniu podpułkownika, który brał udział w misjach wojskowych, wspierając uchodźców z Haiti i Kuby w Guantanamo, a także służył w Bośni, Kosowie, Macedonii, Albanii, Egipcie, Iraku i Japonii, wygłosił referat nt. „Rola kapelana w rozwoju i ochronie dobrostanu żołnierza w Armii Stanów Zjednoczonych”.

Mówił o tym, że zadaniem kapelana jest wspieranie żołnierzy, którzy doświadczają różnego rodzaju trudności, czy to związanych z działaniami bojowymi, czy też związanych z rozłąką z rodziną, tęsknotą za żoną, za dziećmi, skoszarowaniem, trudności związanych z codzienną rutyną i ćwiczeniami. Zadaniem kapelana jest aktywne szukanie tych, którzy potrzebują wsparcia – nie może tylko na nich czekać. Zaznaczył także, że w Armii Amerykańskiej był kapelanem dla ludzi różnych wyznań i religii, dlatego ważna była znajomość podstawowych zasad wiary w różnych religiach. Jego rola polegała na tym, by wspierać duchowo żołnierza w zgodzie z jego wartościami i sposobem myślenia. Powiedział, że sytuacja kryzysowa nie jest miejscem na przekonywanie do własnej religii. – Czasami kapelan jest także pośrednikiem między żołnierzem a dowódcą, ponieważ kapelan pierwszy wie o problemach żołnierza i może pójść do dowódcy, by zwrócić uwagę na to, że dany żołnierz dziś potrzebuje „przerwy”, by mógł złapać równowagę – mówił ksiądz Rząsowski.

Pełnia także rolę prewencyjną w przypadku kryzysów suicydalnych.

Dr inż. Aneta Brzuzy: jakie są duchowe potrzeby żołnierzy

Dr inż. Aneta Brzuzy z Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie omówiła wyniki ankiety na temat potrzeb duchowych żołnierzy i roli kapelana wojskowego, która była przeprowadzona wśród żołnierzy w trakcie szkolenia wojskowego.

Większość ankietowanych to katolicy, 32% z nich deklaruje się jako osoby niepraktykujące. Ekspertka zauważyła, że większość ankietowanych odpowiedziała, że zna swojego kapelana wojskowego, ale to nie przekłada się na korzystanie z sakramentów czy z możliwości rozmowy indywidualnej. Jednocześnie ankietowani odpowiadali, że kapelan wojskowy jest potrzebny.

Ankietowani podkreślali, że ważne są dla nich wsparcie duchowe i działania integrujące, a także działalność charytatywna kapelanów. Jednocześnie postulowali, że kapelani wojskowi powinni mieć nieco więcej przygotowania z zakresu psychologii i powinni znać życie żołnierza od wewnątrz.

Wśród cech, które powinien posiadać kapelan wojskowy, ankietowani wymieniali przede wszystkim: otwartość i dostępność, empatię, wyrozumiałość, umiejętność słuchania i chęć niesienia pomocy. Powinien być także życzliwy, dobry, a także doświadczony życiowo, by mógł podzielić się mądrością. Ważne są także umiejętności komunikacyjne, by potrafił towarzyszyć, integrować i inspirować.

>>> Ks. płk Jezierski: żołnierze są dla kapelana wojskowego jak rodzina

Trochę historii

Poza tym uczestnicy konferencji mogli wysłuchać referatu pt. „Amerykańskie skrzydła na polskim niebie. Amerykańscy piloci wojskowi w wojnie polsko-bolszewickiej 1919–1921”. Wygłosił go ks. dr Łukasz Świerniak, kapłan diecezji legnickiej, proboszcz Parafii św. Brata Alberta w Jaworze, a od 2024 roku duszpasterz katolickich żołnierzy Armii Amerykańskiej w Bolesławcu. 

Było też wystąpienie Daniela Sollera, emerytowanego pułkownika armii Stanów Zjednoczonych, na temat roli i misji kapelana w organizacjach wojskowych oraz wpływu historycznych zasad teorii wojny sprawiedliwej na kształt operacji wojskowych z perspektywy dowódcy armii.

Na Wydziale Teologicznym UAM studiują alumni kilku seminariów duchownych (diecezji poznańskiej, gnieźnieńskiej, kaliskiej i bydgoskiej oraz księży chrystusowców, misjonarzy oblatów Maryi Niepokalanej i misjonarzy Świętej Rodziny) oraz osoby świeckie. Teologię studiować można na trzech specjalizacjach. Oprócz tego na Wydziale Teologicznym można także studiować na kierunku dialog i doradztwo społeczne.

Zobacz także