fot. Etienne Girardet/unsplash
Socjolog z KUL: przemiany wartości młodzieży nie oznaczają zaniku moralności, ale zmianę jej hierarchii
Indywidualizacja, pluralizm wartości, sekularyzacja moralności i osłabienie znaczenia tradycyjnych instytucji – to główne procesy kształtujące świat wartości młodego pokolenia, na które zwrócił uwagę ks. dr Tomasz Adamczyk z KUL. Podczas środowego posiedzenia połączonych zespołów parlamentarnych w Sejmie socjolog podkreślił, że przemiany te nie oznaczają zaniku moralności, ale prowadzą do powstawania nowych hierarchii wartości. Zaznaczył też, że młodzi potrzebują autentycznych relacji i poczucia, że są dostrzegani przez dorosłych.
Spotkanie połączonych Parlamentarnych Zespołów „Chrześcijańska Europa Wokół Myśli Roberta Schumana” oraz ds. Dziedzictwa Świętego Jana Pawła II poświęcono m.in. przemianom wartości młodego pokolenia. Jednym z punktów posiedzenia było wystąpienie ks. dr. Tomasza Adamczyka z Instytutu Nauk Socjologicznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, zatytułowane „Młodzież 4.0. Przemiany wartości młodego pokolenia jako zapowiedź zmian w polskim społeczeństwie”.
Prelegent wyjaśnił, że określenie „Młodzież 4.0” nawiązuje do czwartej rewolucji przemysłowej i przemian wywoływanych przez nowe technologie. Dzisiejsi młodzi dorastają w świecie, w którym internet, media społecznościowe i sztuczna inteligencja stały się naturalnym środowiskiem życia, komunikacji oraz kształtowania tożsamości. W odróżnieniu od poprzednich pokoleń, których dorastanie w dużej mierze opierało się na bezpośrednich relacjach rówieśniczych, młodzież coraz więcej czasu spędza w rzeczywistości cyfrowej, gdzie granice między światem realnym a wirtualnym ulegają zatarciu.
– Nie jest to tylko i wyłącznie zmiana technologiczna, ale głęboka zmiana społecznego kontekstu dorastania – powiedział ks. Adamczyk. Zwrócił uwagę na paradoks współczesnej sytuacji: młodzi mają coraz większe możliwości samodzielnego wyboru stylu życia i systemu wartości, a jednocześnie podlegają często niedostrzegalnym mechanizmom wpływu społecznego, m.in. oddziaływaniu algorytmów.

Socjolog wyróżnił sześć procesów charakteryzujących przemiany świata wartości młodego pokolenia. Pierwszym jest indywidualizacja, czyli rosnące znaczenie osobistych aspiracji, samodzielności, samorealizacji i prawa do decydowania o własnej przyszłości. Nie oznacza ona automatycznego odrzucenia tradycyjnych wartości, lecz zmianę sposobu ich rozumienia. To, co dla wcześniejszych pokoleń było często obowiązkiem, dla dzisiejszych młodych staje się kwestią osobistego wyboru.
Ilustracją tych przemian są wyniki badań CBOS z 2025 r. dotyczących celów życiowych. Na pierwszym miejscu znalazły się miłość i przyjaźń, wskazane przez 51 proc. badanych, na drugim zdobycie majątku i wysokiej pozycji materialnej (43 proc.), a na trzecim udane życie rodzinne i posiadanie dzieci (36 proc.). Jak zauważył prelegent, przez wiele lat to właśnie rodzina zajmowała pierwsze miejsce w podobnych badaniach.
Drugim procesem jest pluralizm aksjologiczny. Młodzi dorastają w świecie wielu konkurencyjnych systemów wartości, wzorów życia i przekonań. Mogą jednocześnie wysoko cenić rodzinę, ale odrzucać jej tradycyjny model, albo podkreślać znaczenie wolności, oczekując zarazem daleko idących gwarancji bezpieczeństwa ze strony państwa. Różnice w hierarchii wartości występują także wśród samych młodych, zależnie m.in. od środowiska edukacyjnego. W badaniach CBOS ciekawą pracę zgodną z zainteresowaniami jako cel życia wskazało 44 proc. uczniów liceów prywatnych i 27 proc. uczniów szkół branżowych. Z kolei zdobycie majątku i wysokiej pozycji materialnej było ważne dla 33 proc. uczniów liceów prywatnych i 47 proc. uczniów szkół branżowych.
Trzecim procesem jest sekularyzacja moralności, czyli stopniowe uniezależnianie ocen i wyborów moralnych od religii. Jak wyjaśnił prelegent, młodzi mogą nadal uznawać uczciwość, wierność, solidarność czy szacunek dla drugiego człowieka, ale nie odczuwać potrzeby religijnego uzasadniania tych wartości. Przykładem jest dzielenie się opłatkiem, które dla części społeczeństwa staje się przede wszystkim zwyczajem rodzinnym, a nie praktyką o religijnym uzasadnieniu.
Ks. Adamczyk podkreślił, że nie oznacza to zaniku moralności, lecz zmianę źródeł jej uzasadniania i autorytetu.
Czwarty proces to deinstytucjonalizacja, a więc stopniowe osłabianie wpływu tradycyjnych instytucji, takich jak Kościół, rodzina, szkoła czy państwo. Młodzi mogą cenić wiedzę, ale niekoniecznie uznawać nauczyciela za najważniejszy autorytet; mogą być patriotami, a jednocześnie nie ufać instytucjom państwowym. Coraz mniej chętnie angażują się też w trwałe struktury i organizacje, wykazując większe zainteresowanie luźnymi formami wolontariatu.
– Obserwujemy nie tyle zanik autorytetów, co zamianę ich źródeł – zauważył socjolog, wskazując na rosnący wpływ influencerów, twórców internetowych i algorytmów mediów społecznościowych.
Dwa kolejne procesy to relatywizacja i subiektywizacja oraz rekonstrukcja wartości. Pierwsze zjawiska oznaczają, że młodzi coraz częściej uzależniają ocenę konkretnych zachowań od okoliczności i własnego osądu moralnego. Prelegent zilustrował to badaniami studentów dotyczącymi stosunku do korupcji. Potępienie wręczania łapówek było wyraźniejsze niż ocena ich przyjmowania, co wskazuje na różnicowanie ocen zależnie od sytuacji.
>>> Europejczycy wydają na gry wideo dwa razy więcej niż dekadę temu; Polska na siódmym miejscu
Rekonstrukcja wartości polega natomiast na łączeniu tradycyjnych i nowoczesnych elementów w nowe hierarchie. Jak wyjaśnił ks. Adamczyk, gdy młodzi wskazują miłość i przyjaźń jako najważniejsze wartości, nie musi to oznaczać odrzucenia rodziny. Chcą raczej, by jej znaczenie wynikało z realizowanych w niej relacji i wartości, a nie z samego faktu istnienia instytucji.
Podsumowując, socjolog podkreślił, że przemiany moralności nie oznaczają jej zaniku, ale prowadzą do odmiennego rozumienia, uzasadniania i realizowania wartości. Zwrócił przy tym uwagę na znaczenie poszukiwania wartości obiektywnych, które mogłyby stanowić wspólny fundament życia społecznego, niezależnie od różnic światopoglądowych.
Przywołał w tym kontekście wypowiedź Benedykta XVI ze spotkania z politykami w Zagrzebiu, w której papież wskazywał, że Europa będzie miała trudności z przetrwaniem, jeśli nie odnajdzie wspólnych, obiektywnych wartości respektujących wolność sumienia.

W dyskusji po wystąpieniu poseł Andrzej Gawron, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Dziedzictwa Świętego Jana Pawła II, zwrócił uwagę na rolę rodziców w kształtowaniu systemu wartości dzieci. Pytał, czy przykład dorosłych, którzy sami spędzają dużo czasu z telefonami, nie osłabia więzi rodzinnych i wpływu wychowawczego rodziców.
Odpowiadając, ks. Adamczyk przywołał badania przeprowadzone wśród 1003 uczniów klas maturalnych liceów i techników archidiecezji lubelskiej, w związku z III Synodem Archidiecezji Lubelskiej. Wyniki opublikowano w raporcie „Młodzież w kontekstach współczesnych. Rodzina. Czas. Szkoła. Kościół i katecheza”.
Badania pokazały, że młodzi najchętniej rozmawiają z kolegami i koleżankami, a czas spędzają przede wszystkim z przyjaciółmi. Jednak zapytani, do kogo skierowaliby kolegę mającego poważny problem, najczęściej wskazywali rodziców. Zwrócili też uwagę na specjalistów jako osoby, którym można zaufać w trudnych sytuacjach. Jednocześnie ojciec był osobą, z którą młodzież najrzadziej spędzała czas, choć na zdaniu rodziców najbardziej zależało jej w pierwszej kolejności na opinii matki, a następnie ojca.
Poseł Jarosław Sellin, wiceprzewodniczący zespołu „Chrześcijańska Europa Wokół Myśli Roberta Schumana”, podkreślił z kolei, że człowiek z natury jest istotą religijną. Odwołując się do książki Bronisława Wildsteina „Bunt i afirmacja”, mówił o konflikcie między afirmacją odziedziczonego dziedzictwa i naturalnych wspólnot a postawą odrzucenia dotychczasowego porządku w imię budowania nowego świata. Jego zdaniem, jest to jedna z istotnych diagnoz kryzysu współczesnej cywilizacji Zachodu.
W końcowej części spotkania ks. Adamczyk zwrócił uwagę na rosnące problemy psychiczne młodzieży, w tym wzrost liczby prób samobójczych. Przywołał rozmowy z terapeutami, którzy wskazywali, że jednym z problemów młodych jest poczucie bycia niezauważanymi przez własnych rodziców.
– Młodzież często dla rodziców jest niewidoczna – powiedział, opisując sytuacje, w których dzieci słyszą przede wszystkim polecenia dotyczące nauki i obowiązków, a brakuje im zainteresowania i bliskości dorosłych.
Mówiąc o oczekiwaniach młodych wobec kapłanów, socjolog wskazał na dwa szczególnie ważne elementy: autentyczność i duchowość. Młodzi oczekują, że ksiądz będzie żył zgodnie z tym, co głosi, nie będzie udawał kogoś, kim nie jest, i będzie budował z nimi relacje. Jak wynika z przywołanych badań, bardziej pozytywnie oceniali kapłanów, którzy mieli z nimi bezpośredni kontakt, nawet jeśli sami deklarowali obojętność wobec Kościoła lub ateizm.
– To pokazuje, jak ważnym elementem są teraz te relacje. I można to przenieść także na poziom rodzinny – podsumował ks. dr Tomasz Adamczyk.
Bądź na bieżąco z Misyjne.pl!
Obserwuj misyjne.pl w Google News. Dodaj nas do ulubionych, aby nie przegapić najważniejszych treści z kraju i ze świata.
Wybrane dla Ciebie
Czytałeś? Wesprzyj nas!
Działamy także dzięki Waszej pomocy. Wesprzyj działalność ewangelizacyjną naszej redakcji!
| Zobacz także |
| Wasze komentarze |
Diecezja tarnowska: dzieci i młodzież nie rezygnują z lekcji religii
Leon XIV do młodzieży w Argentynie: nie klękajcie przed bożkami naszych czasów
„Nuncjusz mówi, że chce spać”. Niezwykły dialog Leona XIV z młodzieżą z balkonu nuncjatury w Urugwaju





Wiadomości
Wideo
Modlitwy
Sklep
Kalendarz liturgiczny