Gdy odkryłam, że gra w kościele jest moim powołaniem, moje życie się zmieniło [ROZMOWA]

Leokadia Jelito od niemal sześćdziesięciu lat jest organistką – gra w Kościele na Górze Świętej Anny i w Kościele Podwyższenia Krzyża w Strzelcach Opolskich. Mówi, że gra na organach to jej powołanie i największa miłość. Jej praca w kościele została doceniona poprzez przyznanie przez Stolicę Apostolską Medalu „Pro Ecclesia et Pontifice”.

O pierwszych próbach muzycznych, o pracy w czasie stanu wojennego i o odwiedzinach Jana Pawła II na Górze Świętej Anny, a także o tym, czy każda muzyka, którą tworzy, jest dla Pana Boga, Leokadia Jelito opowiada w rozmowie z Anną Gorzelaną.

Anna Gorzelana (misyjne.pl): Dziś ma Pani 73 lata, ale zaczęła Pani grać, kiedy miała 14 lat – od razu w kościele?

Leokadia Jelito: – Nie, nie od razu. Mój ojciec grał na Górze Świętej Anny. Był organistą, choć pracował też fizycznie. To on mnie uczył – pisał mi pieśni, nie utwory. Ja uczyłam się prywatnie gry na fortepianie w Leśnicy. Chyba przez cztery lata. Zaczęłam po czwartej klasie szkoły podstawowej, czyli już po pierwszej Komunii świętej. Ojciec uczył mnie pieśni. Napisał mi na przykład „Bądźże pozdrowiona” i kilka kolęd. Do tego dopisywał takie wstępy, żebym najpierw zagrała fragment pieśni na drugim manuale, a potem mocniej wstęp, po którym ludzie zaczynali śpiewać.

Pamięta Pani pierwszą pieśń zagraną w kościele?

– Tak, to była właśnie „Bądźże pozdrowiona”. Zagrałam tak, jak uczył mnie ojciec. Pamiętam, że aż dech mi zaparło, kiedy ludzie zaczęli śpiewać do mojego grania. A potem ja zaczęłam śpiewać razem z nimi. Do dziś pamiętam ten moment. To było niezwykłe przeżycie.

Co było w nim takiego niezwykłego?

– To, że ludzie zaczęli śpiewać pieśń, którą ja zaintonowałam. I śpiewają ją do dziś, bo to bardzo znana pieśń. Ojciec dobrze ją wybrał.

Grała Pani wtedy razem z ojcem na Górze Świętej Anny?

Nie, długo się uczyłam, zanim zaczęłam grać. To nie jest takie łatwe. Kiedy człowiek uczy się fortepianu, przejście na fakturę organową, zwłaszcza na pieśni czterogłosowe, jest bardzo trudne. Dla mnie to była najtrudniejsza rzecz. Utwór wirtuozowski, nawet z klasycznej literatury organowej, można czasem szybciej wyćwiczyć niż pieśń, która wydaje się banalna, bo wszyscy ją znamy i śpiewamy. Tymczasem tam jest układ czterogłosowy.

Ojciec uczył mnie tak, że linię basową grałam zdwojoną. Nogą grałam melodię i ręką najniższy głos. Dopiero później musiałam się uczyć właściwie od nowa. W poprawnym graniu organowym noga gra samodzielnie bas na klawiaturze nożnej, a ręce prowadzą pozostałe głosy: sopran, alt i tenor – to było dla mnie bardzo trudne.

Długo zajęło, by grać już bardziej samodzielnie?

– Na początku to były pojedyncze rzeczy, na przykład litania – wszystko jeszcze pod opieką ojca. Siedziałam przy organach na Górze Świętej Anny. To były jeszcze inne organy, bo obecne zbudowano w 1998 roku, a ja brałam udział w tym kilkuletnim procesie. Przy tamtych organach siedziałam oparta o szafę organową, miałam lampy na zwykłe żarówki, pulpit i lusterko, w którym odbijał się ołtarz. Bez tego lusterka nie widziałabym, co dzieje się przy ołtarzu. Takie były moje początki: bardzo skromne.

A kiedy zaczęła Pani grać regularnie na mszach?

– Najpierw grywałam więcej na nabożeństwach, bo do tego nie trzeba aż takich umiejętności, jak na mszy. Nie trzeba było grać „Ojcze nasz” w różnych tonacjach, „Święty”, „Baranku Boży” czy innych części stałych. Ojciec coraz częściej zostawiał mnie przy organach i ja się w tym rozwijałam, właśnie zaczynając od takich nabożeństw.

Pamięta Pani pierwszą niedzielę, kiedy zagrała całą mszę od początku do końca?

– Tak, mój brat był w wojsku i miał przysięgę w Szczecinie. On ma teraz 70 lat, więc to musiało być około 1980 roku. Wtedy po raz pierwszy od początku do końca zagrałam i zaśpiewałam całą niedzielną mszę. Długo przygotowywałam się do tego, a potem cały czas ćwiczyłam.

W którym momencie odkryła Pani, że praca przy organach to nie tylko sposób zarobku, ale też powołanie?

Gdy prowadziłam scholę dziecięcą na Górze Świętej Anny, gdzieś w styczniu, jeszcze w okresie Bożego Narodzenia, przyjechał do nas chór ze Strzelec Opolskich. Dzieci ze scholi śpiewały na dole kilka kolęd, a chór śpiewał na górze. Gdy zaśpiewali kolędę „W żłobie leży”, organista grał tak rewelacyjnie i brawurowo, że mnie to porwało. To było dla mnie mocne wezwanie, żeby zostać przy kościele i zająć się muzyką. Konkretny moment odkrycia swojego powołania.

Od tego momentu życie od razu się zmieniło?

– Poprosiłam ojca o nuty i od tego momentu zaczęłam ćwiczyć inaczej, bo już naprawdę mi zależało. To był moment, w którym zrozumiałam, że naprawdę tym chcę się zajmować. Skończyłam liceum, zdałam maturę i nie miałam zawodu. Ogarniała mnie wtedy jakaś pustka, a muzyka kościelna zaczęła mnie coraz bardziej przyciągać.

Wcześniej ojciec chodził ze mną, uczył mnie, ale przełom przyszedł dopiero wtedy, gdy usłyszałam grę pana Andrzeja na organach w kościele. Miałam chyba 19 lat. To był przełom w moim życiu. Zaczęłam ćwiczyć, potem zaczęłam też ćwiczyć literaturę organową, a po trzech latach poszłam na studium organistowskie. Dzisiaj też są takie formy kształcenia organistów, choć może często nazywają się inaczej.

Jak to możliwe, że po tylu latach gra na organach nadal sprawia Pani radość?

– Chyba nie mam większej miłości niż ta, naprawdę. Odkryłam swoje powołanie do służby przez muzykę i bardzo mi zależy, żebym jak najdłużej mogła przy tym wytrwać.

Często, kiedy w Kościele mówimy o powołaniu, myślimy o kapłaństwie albo życiu zakonnym. A przecież powołań jest więcej. Ktoś może mieć powołanie do bycia nauczycielem, ktoś inny do innej pracy.

– Nie od razu odkryłam, że muzyka jest moją drogą. Najpierw pracowałam w biurach, ale szybko zaczęłam się nudzić. Czułam, że to nie jest to – osiem godzin było dla mnie trudne, więc zaczęłam myśleć o zmianie. Jeszcze pracując w biurze, zaczęłam eksternistycznie robić średnią szkołę muzyczną. Jeździłam do Opola, byłam bardzo rzetelna. Zaplatałam sobie warkoczyk i udawałam młodszą, bo byłam już po trzydziestce, a inni uczniowie byli dużo młodsi. Dobrze się z tymi kulturalnymi młodymi ludźmi czułam i nie miałam kompleksów.

Kiedy skończyłam szkołę, poszłam do naszej szkoły muzycznej i poprosiłam o pracę w ognisku muzycznym. Dyrektor powiedział mi wtedy, że na takiej pracy dużo nie zarobię, że „będę biedę klepała”, ale mimo wszystko chciałam spróbować. Potem jednak stchórzyłam.

Nie poszłam na spotkanie. A kiedy zaczął się rok szkolny, pierwszego września zadzwonili do mnie, mówiąc że mają dużo uczniów, a nie mają nauczycieli, i poprosili, żebym przyjechała. Myślałam, że jadę na rozmowę albo konferencję, a okazało się, że przydzielili mi ośmioro dzieci. I tak zaczęłam uczyć, mimo własnego lęku. Myślę, że to wszystko działo się gdzieś „na górze”. Ja chciałam się wycofać, ale Pan Bóg wiedział lepiej. Zostałam, ale przez pierwszy miesiąc prawie nie wychodziłam z klasy – tak się bałam wejść na korytarz. To była odpowiedzialna praca, trochę inne środowisko. Byłam ze wsi i miałam kompleksy, zastanawiałam się, co sobie pomyślą. Ale udało się.

Pokochała Pani tę pracę?

– Tak, to była moja druga miłość po organach. Miałam czas, bo nie założyłam rodziny, więc mogłam się temu poświęcić. Otrzymałam też wielką energię do uczenia, a także pomysły i rozwiązania, które – jak wierzę – przychodziły od Ducha Świętego. Naprawdę wierzę, że Pan Bóg mi pomaga. Nie zawsze łatwo jest zaufać Panu Bogu, zwłaszcza, kiedy człowiek się boi. A ja się bardzo bałam tej pracy. Ale Pan Bóg dał mi do tej pracy wspaniałych ludzi: koleżanki, nauczycieli, całe środowisko. Praca w szkole mnie ukształtowała i wychowałam się w dużej mierze przez te relacje.

Jak długo pracowała Pani w szkole?

– Przez dwadzieścia lat, potem przeszłam na emeryturę. Przyszła też choroba oczu.

Ale nadal Pani gra.

– Tak, nadal uczę dzieci indywidualnie. Jedna z moich uczennic poszła potem do szkoły muzycznej. Zaczynała jako przedszkolak, a pięknie zdała do pierwszej klasy. Teraz chyba skończyła już drugą klasę pierwszego stopnia.

Kiedy ktoś tyle lat pracuje w kościele, to właściwie spędza w nim ogromną część życia. Czasem pewnie więcej niż księża. Skąd Pani bierze na to siły?

– Od Pana Boga. To jest taka energia, której sama sobie nie daję. Potrafię być w kościele od rana do wieczora i grać jedną albo kilka mszy, ale między mszami też mogę trochę odpocząć.

Dlaczego obecność organisty w kościele jest tak ważna? Niektórzy mówią dziś, że można puścić muzykę z nagrania.

– Wiem, że czasem tak się niestety robi, ale dla mnie granie w kościele jest wielkim szczęściem, bo to jest praca z parafią. To nie jest tylko zagranie kilku pieśni, ja pielęgnuję śpiew. Chodzi o to, żeby ludzie znali repertuar i się włączali w śpiew.

Jak Pani nad tym pracuje?

– Mam przygotowane zestawy pieśni, uporządkowane numerami, jeden po drugim. Codziennie mam inny repertuar na mszę. To jest stała praca nad śpiewem parafii – kiedy po pewnym czasie dana pieśń wraca, ludzie znów ją śpiewają i utrwalają. Pieśni też zmieniam, żeby ludzie znali ich jak najwięcej. I oni rzeczywiście je śpiewają.

Ale zdarza się, że mimo godzin ćwiczeń, nie wszystko się udaje?

– Raz, gdy grałam kolędy dzieciom, zaczęłam wstęp, a chór nie wchodzi. Zaczynam drugi raz i znowu nikt nie wchodzi. Okazało się, że pomyliłam kolędy. Zdarzały się też pomyłki podczas liturgii – raz pomyliłam „Baranku Boży” ze „Święty”. Z ołtarza ksiądz mi powiedział: „Pani Leokadio, to miało być Baranku Boży”. No cóż, zdarza się.

Jakie wydarzenia w czasie Pani pracy jako organistki szczególnie zapadły w pamięć?

– Przyjazd papieża na Górę Świętej Anny, prowadziłam tam wtedy scholę, choć wtedy nie mówiło się jeszcze „schola”, a chór dziecięcy. Było nas tam około 28 osób. Uczyłam dziewczynki śpiewu – antyfony, psalmy, które też ludzie śpiewali. Po studium organistowskim znałam już więcej fachowych określeń i bardziej świadomie przygotowywałam muzykę. Bardzo mi zależało, żeby jak najwięcej się nauczyć i dobrze to poprowadzić.

Najpierw była msza bez papieża, a później Jan Paweł II przyleciał na nieszpory. Podczas nich odbyła się koronacja figury Matki Bożej. Uroczystości były na błoniach. Mówiło się, że było tam nawet milion osób, choć trudno to dokładnie policzyć. Ludzie szli tłumami.

Praca w kościele była w tamtych czasach trudniejsza niż dziś?

– Bywały takie msze, że byłam zamknięta na chórze, a żołnierze pilnowali i patrzyli przez okno. To mogło być w czasie stanu wojennego albo później w latach 80. Kiedyś pewien biskup zapytał mnie, czy w szkole, w której pracowałam, nie jestem dyskryminowana albo wyśmiewana z tego powodu, że gram w kościele.

A była pani dyskryminowana?

– Nie, ja tego nie odczuwałam. Nauczyciele byli mili, nie spotkałam się z takim prześladowaniem. Góra Świętej Anny i cały Śląsk to też szczególne miejsce, z bardzo złożoną historią. My tutaj jesteśmy trochę pomieszani. Są ludzie o różnych korzeniach, z Polski, z Niemiec, ze Śląska. Wielu przyjeżdżało tu za pracą, wielu potem wyjeżdżało. Annaberg, czyli Góra Świętej Anny, to niezwykłe miejsce.

Po latach pracy na Górze Świętej Anny Pani praca została doceniona – otrzymała pani szczególne wyróżnienie.

– To było dla mnie wielkie zaskoczenie, przygotowali to franciszkanie z Annaberg. Ojciec gwardian wywołał mnie z chóru i kazał usiąść na korytarzu. Stała tam taka wielka, zabytkowa walizka, taki dawny kufer franciszkański. I on mówi do mnie: „Pani Leokadio, powinna pani kupić sobie nową sukienkę”. Zdziwiłam się: po co mi nowa sukienka, skoro mam tyle sukienek w szafie? Dopiero potem powiedział mi, o co chodzi. Otrzymałam papieskie odznaczenie – Medal „Pro Ecclesia et Pontifice”, czyli „Dla Kościoła i Papieża”.

Jest to jedno z najwyższych odznaczeń przyznawanych przez Stolicę Apostolską.

– Ja się trochę krępuję takich podniosłych sytuacji. Wolę zwyczajne, szare życie. Takie uroczystości są dla mnie stresem. Ale to, że zrobili mi taką niespodziankę, było niezwykłe. Trzeba było przecież wcześniej napisać mój życiorys po hiszpańsku i wysłać do papieża do konsultacji, a on musiał się na to zgodzić i odesłać dokument. Podczas odpustu św. Anny otrzymałam dyplom. Grota pełna ludzi, byli też sąsiedzi, którzy właściwie nie wiedzieli, co ja robię i jak działam. A tu nagle takie wyróżnienie. To było bardzo miłe i bardzo niezwykłe.

Kiedy słucha się Pani opowieści, wraca pytanie: skąd miała Pani siłę, żeby przez tyle lat nie stracić tej pasji?

– To jest miłość, po prostu. Tak jakbym miała męża, którego kocham i nie chcę się go pozbyć. Robiłam wszystko, żeby przy tym być – godzinami ćwiczyłam na pianinie i na organach. Może nawet oczy sobie tym zniszczyłam. Cały czas pracowałam nad tym, żeby grać nowe pieśni, przygotowywać coś ciekawego i dobrze prowadzić ludzi. Dużo pracowałam z dziećmi w szkołach muzycznych. Moje dzieci z klasy fortepianu miały zeszyty w trzech kolorach i śpiewaliśmy na trzy głosy.

Dzisiaj dzieci mają mnóstwo propozycji. Rodzice zapisują je na tańce, hip-hop, różne zajęcia dodatkowe, a szkoła muzyczna też wymaga czasu, bo trzeba jeździć tam kilka razy w tygodniu. I potem dzieciom trudno jeszcze dodatkowo poświęcić czas na próbę w kościele albo na śpiewanie podczas mszy.

Każda muzyka, którą Pani tworzy, jest dla Pana Boga?

– Nie umiem tego tak oddzielić, dla mnie to wszystko się łączy. Muzyka, kościół, dzieci, parafia, śpiew, Pan Bóg. To jest miłość i praca jednocześnie. Coś, bez czego trudno byłoby mi żyć.

Gdyby ktoś czytał tę rozmowę i zastanawiał się nad pracą organisty, to co chciałaby Pani takiej osobie powiedzieć?

– Nie wiem, czy o to trzeba się modlić, żeby zostać organistą, ale warto pytać Boga o swoją drogę życiową. Miałam uczniów, którzy od dzieciństwa chcieli być organistami, jeden już jest, a drugi kończy jeszcze studium. U mnie zaczęło się od ojca, dzięki niemu zaczęło się całe moje dzieło.

Ma Pani dziś 73 lata. Mogłaby Pani odpoczywać, czytać gazety, oglądać telewizję. A tymczasem Pani nadal gra w kościele.

– Może trochę za dużo pracuję, ale jestem w tym szczęśliwa. Mam sens – muszę wstać, ogarnąć się, przygotować i iść do moich przyjaciół, czyli do ludzi w kościele, do Pana Boga i do muzyki. To wszystko jest moje życie.

Zobacz także