Które dzieci nie będą dopuszczone do Pierwszej Komunii Świętej? Co mówi Prawo Kanoniczne nt. Pierwszej Komunii?

Przystąpienie dziecka do Pierwszej Komunii Świętej łączy się z wieloma pytaniami. Które dzieci nie zostaną dopuszczone do Pierwszej Komunii Świętej? Co zrobić, kiedy dziecko mieszka za granicą, a chce pójść do Pierwszej Komunii w Polsce? Czy dziecko może pójść do Pierwszej Komunii w innej parafii niż parafia zamieszkania? Czy rodzice muszą być praktykujący? – to tylko niektóre z nich.

Podstawowymi dokumentami w Kościele dotyczącymi zasad przyjmowania Pierwszej Komunii Świętej jest Kodeks Prawa Kanonicznego, który określa normy ogólne i „Wskazania Konferencji Episkopatu Polski dotyczące przygotowania dzieci do przyjęcia i przeżywania sakramentu pokuty i pojednania oraz Pierwszej Komunii Świętej”, który uszczegóławia niektóre kwestie dotyczące Polski. Wskazania te zostały opracowane przez Komisję Wychowania Katolickiego i zatwierdzone przez Konferencję Episkopatu Polski 29 sierpnia 2020 r.

„Niniejszy dokument zawiera podstawowe wskazania dotyczące przygotowania i przeżywania sakramentów: pokuty i pojednania oraz Eucharystii, ze szczególnym uwzględnieniem przystąpienia do tych sakramentów po raz pierwszy w życiu w każdej parafii w Polsce, przy zachowaniu praw biskupów diecezjalnych” – czytamy we wstępie „Wskazań”.

Które dzieci nie będą dopuszczone do I Komunii Świętej?

Kodeks Prawa Kanonicznego jasno określa kryteria dopuszczenia dziecka do Pierwszej Komunii Świętej. „Każdy ochrzczony, jeśli tylko prawo tego nie zabrania, może i powinien być dopuszczony do Komunii świętej” — czytamy w Kodeksie Prawa Kanonicznego (Kan. 912).

Pierwszym i podstawowym wymogiem jest chrzest dziecka. Bez tego sakramentu nie jest możliwe przyjęcie Eucharystii. Choć wydaje się to oczywiste, w praktyce zdarzają się przypadki, gdy rodzice z różnych powodów nie ochrzcili dziecka w niemowlęctwie i nie zdają sobie z tego sprawy, że jest to warunek konieczny.

Bardziej szczegółowo warunki, które powinny być spełnione określają „Wskazania Konferencji Episkopatu Polski”. W dokumencie wymienione są konieczne elementy życia religijnego do przyjęcia Pierwszej Komunii Świętej:

– dziecko musi być ochrzczone i czynnie należeć do wspólnoty Kościoła katolickiego. W przypadku, gdy dziecko nie jest jeszcze ochrzczone, należy udzielić mu sakramentu chrztu po odpowiednim, wcześniejszym przygotowaniu

– wiara w obecność Pana Jezusa w Komunii Świętej

– osobiste pragnienie przyjmowania Pana Jezusa w Komunii Świętej

– rozeznanie co do istoty grzechów oraz cnót chrześcijańskich

– pragnienie uzyskania przebaczenia swoich grzechów i osiągania chrześcijańskich cnót

– przystąpienie do sakramentalnej spowiedzi

W związku z tym proboszcz, przy podejmowaniu ostatecznej decyzji, zasięga opinii osób prowadzących przygotowanie w parafii i szkole. Bierze pod uwagę systematyczny udział w przygotowaniach, a także uczestniczenie we Mszy świętej i nabożeństwach takich jak różaniec, Droga Krzyżowa, nabożeństwa majowe itp.

Obowiązek rozeznania przez proboszcza czy dziecko jest gotowe do przyjęcia Pierwszej Komunii potwierdza także Kodeks Prawa Kanonicznego. Kapłan może odmówić dopuszczenia do sakramentu, jeśli ma wątpliwości co do przygotowania dziecka.

Na czym polegają przygotowania do Pierwszej Komunii?

„Dzieci wtedy można dopuścić do Komunii Świętej, gdy posiadają wystarczające rozeznanie i są dokładnie przygotowane, tak by stosownie do swojej możliwości rozumiały tajemnicę Chrystusa oraz mogły z wiarą i pobożnością przyjąć Ciało Chrystusa” (Kan. 913 – § 1). Szkolne lekcje religii oraz parafialne katechezy pomagają głębiej rozumieć znaczenie Eucharystii. Nie chodzi tu jedynie o zapamiętanie modlitw, ale o elementarną świadomość duchową – kim jest Jezus i co oznacza przyjęcie Komunii Świętej. Jeśli dziecko nie wykazuje takiej wiedzy, proboszcz ma prawo uznać je za nieprzygotowane do przyjęcia sakramentu.

„Celem formacji jest także głębsze wprowadzenie dziecka we wspólnotę Kościoła przez doświadczenie wspólnoty wiary i miłości we wspólnocie parafialnej” – czytamy we „Wskazaniach”. Dokument ten precyzuje także, że przygotowanie polega na uczęszczaniu na szkolne lekcje religii i katechezę parafialną, która powinna obejmować I i II klasę szkoły podstawowej, stanowiącej wprowadzenie do katechezy sakramentalnej. Natomiast „przygotowanie bezpośrednie dokonuje się w klasie III i polega w dalszym ciągu na udziale w nauczaniu religii (katechezie szkolnej) oraz w parafialnej katechezie sakramentalnej”.

Swoje obowiązki w przygotowaniu dzieci do Pierwszej Komunii mają także rodzice. „Jest przede wszystkim obowiązkiem rodziców oraz tych, którzy ich zastępują, jak również proboszcza troszczyć się, ażeby dzieci, po dojściu do używania rozumu, zostały odpowiednio przygotowane i jak najszybciej posiliły się tym Bożym pokarmem, po uprzedniej sakramentalnej spowiedzi” – podaje Kodeks Prawa Kanonicznego (Kan. 914). „Wskazania” podają konkretnie, że rodzice powinni:

– wspólnie modlić się z dziećmi

– modlić się za dziecko

– systematycznie uczestniczyć razem z dzieckiem w niedzielnej Mszy świętej

– kierować się na co dzień Dekalogiem

– rozmawiać z dzieckiem na tematy, które są poruszane na katechezie

– pomóc dziecku opanować podstawowe modlitwy

– pomóc dziecku zrozumieć niezbędne treści związane z sakramentem pokuty i Eucharystią

– pomóc dziecku w rozwoju moralnym, przez codzienne świadectwo życia z wiary, wychowywanie do życia w prawdzie i miłości

„W przygotowaniu do sakramentu pokuty i pojednania oraz Eucharystii konieczne jest objęcie formacją rodziców dzieci pierwszokomunijnych. Dobrym rozwiązaniem jest organizowanie regularnych spotkań dla rodziców równolegle do spotkań przeznaczonych dla dzieci” – napisano we „Wskazaniach”. Zaleca się, aby takie spotkania organizować w formie warsztatów.

Także w czasie samej uroczystości Pierwszej Komunii „Rodzice i chrzestni powinni zaangażować się w liturgię Mszy świętej, podczas której udzielana jest Pierwsza Komunia Święta. Ze względu na znaczenie Słowa Bożego dobrą praktyką jest odczytywanie tekstów liturgii słowa przez przedstawicieli rodziców. Dzieciom natomiast można powierzać inne funkcje, jak np. śpiew czy procesja z darami” – czytamy we „Wskazaniach”.

Czy rodzice muszą być wierzący i praktykujący?

Jak można zauważyć powyżej, Kościół zwraca również uwagę na praktykę religijną w domu. Jeśli dziecko nie uczestniczy w Mszach świętych, nie modli się w rodzinie, a religijność sprowadza się jedynie do przygotowań do Komunii i związanych z nią wydarzeń, proboszcz może zakwestionować duchową gotowość dziecka. Duchowni oczekują, że opiekunowie będą regularnie uczestniczyć w Mszach świętych oraz aktywnie wspierać swoje dzieci w duchowym rozwoju. Takie towarzyszenie dziecku powinno mieć miejsce także wtedy, kiedy sami rodzice z różnych względów sami nie mogą przyjmować Komunii. „Wskazania” mówią o tym, że duchowni powinni towarzyszyć rodzicom, którzy nie są w sytuacji regularnej. „W sytuacji, gdy rodzice nie mogą wraz z dziećmi przystąpić do Komunii Świętej, należy kierować się roztropnością duszpasterską. Warto podjąć wobec nich duszpasterskie towarzyszenie w takich okolicznościach wspólnego życia” – czytamy. A także „Szczególną troską należy otoczyć rodziców pozostających w związkach niesakramentalnych, ukazując im ważne miejsce we wspólnocie Kościoła i zachęcając ich do zaangażowania w jego życie”. Zatem rodzice, którzy są w związku niesakramentalnym także mogą angażować się w religijne życie swojego dziecka, uczestniczyć w życiu parafii i przygotowaniach do sakramentów.

Ile lat musi mieć dziecko, aby iść do Pierwszej Komunii Świętej?

„Przyjęcie Pierwszej Komunii Świętej odbywa się na zakończenie III klasy szkoły podstawowej, tj. około 10. roku życia dziecka. Jednocześnie należy szanować lokalne tradycje tzw. wczesnej Komunii Świętej. Szczegółowe regulacje w tej sprawie wydaje biskup diecezjalny. W takim wypadku główną rolę w przygotowaniu dzieci do sakramentu pokuty i pojednania oraz Eucharystii pełnią rodzice, którzy powinni pozostawać w ścisłej współpracy z katechetą i duszpasterzem miejsca zamieszkania dziecka” – napisano we „Wskazaniach”.

Istnieje możliwość przystąpienia do sakramentu w wieku 5-6 lat, jeśli dziecko wykazuje odpowiednie rozeznanie i pragnienie. Jest to tak zwana wczesna Komunia Święta. Wówczas przygotowania do przyjęcia Pierwszej Komunii przebiegają indywidualnie.

Jakie dokumenty są potrzebne, aby rozpocząć przygotowanie do Pierwszje Komunii?

„Wskazania” mówią, że aby rozpocząć przygotowanie dziecka do spowiedzi i Pierwszej Komunii Świętej należy złożyć deklarację uczestnictwa w przygotowaniu do sakramentu pokuty i pojednania oraz Eucharystii. „Formularz deklaracji przygotowuje parafia, a powinien on zawierać niezbędne dane osobowe oraz zasady związane z przygotowaniem zarówno dzieci, jak i ich rodziców. Ważną sprawą jest, by przy zgłoszeniu dziecka proboszcz przeprowadził duszpasterską rozmowę z jego rodzicami” – mówią „Wskazania”.

Wraz z deklaracją rodzice (opiekunowie) powinni dostarczyć świadectwo chrztu świętego dziecka, jeśli było ono ochrzczone poza parafią, w której ma przyjąć Pierwszą Komunię Świętą. Jeśli było ochrzczone w tej samej parafii, w której będzie przyjmować Pierwszą Komunię, wówczas nie trzeba dostarczać świadectwa, ponieważ znajduje się ono w dokumentacji parafii.

Czy dziecko może iść do Pierwszej Komunii w innej parafii?

„Uprzywilejowanym środowiskiem przygotowania bezpośredniego do sakramentu pokuty i pojednania oraz Eucharystii jest parafia zamieszkania dziecka, a nie parafia, na terenie której znajduje się szkoła. W uzasadnionych sytuacjach przystąpienie do tych sakramentów jest możliwe poza parafią zamieszkania na podstawie zaświadczenia o odbyciu stosownego przygotowania. Niezbędne ustalenia w tym względzie należy poczynić jak najszybciej po rozpoczęciu przygotowania” – czytamy we „Wskazaniach”.

Dziecko nie musi przyjmować Pierwszej Komunii Świętej w parafii zamieszkania, choć jest to przyjęta norma. Możliwa jest organizacja Komunii w innej parafii (np. przy szkole lub blisko domu dziadków), ale wymaga to uzyskania pisemnej zgody (licencji) od proboszcza z parafii właściwej dla miejsca zamieszkania. Zatem co należy zrobić?

1. Należy udać się do swojej parafii (parafii zamieszkania), aby zgłosić, że dziecko przygotowuje się do Komunii gdzie indziej i poprosić o zgodę na Komunię w innej parafii.

2. Zgodę i świadectwo chrztu (jeśli dziecko było chrzczone w innej parafii niż będzie przyjmować Pierwszą Komunię) należy złożyć w parafii, gdzie odbędzie się uroczystość.

3. Najczęściej dziecko uczestniczy w przygotowaniach (spotkaniach) w parafii, w której przyjmie sakrament. Szczegóły powinny być ustalone z tamtejszym proboszczem. 

>>> Eucharystyczny Ruch Młodych to poznawanie istoty Eucharystii i budowanie relacji [ROZMOWA]

Jakie warunki musi spełnić dziecko mieszkające za granicą, aby pójść do Pierwszej Komunii w Polsce?

Taką sytuację dość dokładnie opisują „Wskazania”: „W sytuacji, gdy dziecko mieszka z rodzicami za granicą, a rodzice wyrażają wolę, aby przyjęło ono pierwszą Komunię Świętą w Polsce, rodzice wraz z dzieckiem powinni:

a) zgłosić się do parafii za granicą, do której przynależą, z prośbą o przygotowanie ich dziecka do pierwszej spowiedzi i Komunii Świętej z zaznaczeniem, że te sakramenty zostaną przyjęte w Polsce. Po zakończonym przygotowaniu proboszcz (bądź rektor misji) sporządza dokument poświadczający przygotowanie i gotowość dziecka do przyjęcia tych sakramentów, który należy przedstawić w parafii w Polsce.

b) zgłosić się do parafii w Polsce, najlepiej w roku szkolnym poprzedzającym rok, w którym odbędzie się pierwsza Komunia Święta, w celu zapisania dziecka, z zaznaczeniem, że przygotowanie dziecka będzie miało miejsce za granicą.

c) odnośnie do szczegółów związanych z uroczystością Pierwszej Komunii Świętej należy dostosować się do zasad i warunków ustalonych w parafii udzielania sakramentów”.

Dodano także, że jeśli za granicą nie ma parafii, w której dziecko mogłoby się przygotowywać do Pierwszej Komunii, wówczas należy z ustalić z proboszczem parafii, w której ma nastąpić przyjęcie sakramentów, w jaki sposób przygotowanie powinno przebiegać.

W które dni nie wolno organizować Pierwszej Komunii Świętej?

„Dniem Pierwszej Komunii Świętej ma być zasadniczo niedziela” – czytamy we „Wskazania”. Niedziela jest dniem świętowania zmartwychwstania Jezusa, najstarszym i pierwszym dniem świątecznym Kościoła, podstawą i rdzeniem całego roku liturgicznego (Konstytucja o Liturgii, 106) – dlatego jest to istotne.

„Wskazania” podają jednoznacznie, że „niewłaściwą praktyką jest organizowanie Pierwszej Komunii Świętej w Wielki Czwartek czy w Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa”.

Jaki strój i co z prezentami?

Biskupi we „Wskazaniach” zwrócili także uwagę, że „warto upowszechniać praktykę ujednoliconego stroju dla dzieci pierwszokomunijnych. Powinien on odpowiadać powadze uroczystości, aby nie koncentrować uwagi na ubiorze. Nie może on tworzyć dyskomfortu wśród dzieci i rodziców”. I chociaż nie ma nakazu, czy zakazu to w większości parafii przyjęła się praktyka, że dzieci przystępują do Pierwszej Komunii Świętej w albach, czyli prostych białych szatach.

Kwestia prezentów jest często poruszanym tematem. Wiele osób zwraca uwagę, że czasami przesłaniają one duchowy wymiar tej uroczystości. Dlatego we „Wskazaniach” napisano, że „uznając zwyczaj obdarowywania dzieci prezentami, należy jak najwcześniej uświadamiać im istotę Komunii Świętej, źródło prawdziwej radości, jakim jest przyjęcie Pana Jezusa. Należy dołożyć starań, by kwestie materialne nie przysłoniły wartości duchowych oraz istoty przeżywanej uroczystości”.

Czy istnieje jakiś wyjątek od tych zasad?

Od tej zasady istnieje wyjątek: „dzieciom znajdującym się w niebezpieczeństwie śmierci wolno udzielić Najświętszej Eucharystii, gdy potrafią odróżnić Ciało Chrystusa od zwykłego chleba i mogą z szacunkiem przyjąć Komunię Świętą” – czytamy w Kodeksie Prawa Kanonicznego (Kan. 913 § 2).

„Wskazania” dodają także, że „w przypadku szczególnych okoliczności, jak np. wiek dziecka, niepełnosprawności, trudności rozwojowe, zaniedbanie wychowawcze itp., katecheta oraz duszpasterz winni roztropnie i indywidualnie potraktować sprawę jego przygotowania. Należy unikać formalizmu i rygoryzmu duszpasterskiego”.

Zobacz także