Kirgistan: posuwa się budowa katolickiej katedry

W centrum Biszkeku pełną parą idzie budowa katedry katolickiej. Nowa świątynia pw. Chrystusa Dobrego Pasterza będzie dopiero drugim kościołem katolickim w zamieszkiwanej przez ponad milion osób stolicy. Dla niewielkiej wspólnoty wiernych żyjącej w tym zdominowanym przez islam kraju Azji Centralnej to przełomowe wydarzenie.

Powstanie świątyni, której konsekrację zaplanowano na wiosnę 2028 roku, jest możliwe dzięki wsparciu finansowemu z całego świata, w tym znaczącym donacjom z Polski. Wyrazem rosnącego znaczenia tutejszej wspólnoty są także zbliżające się święcenia biskupie o. Anthony’ego Corcorana SJ, amerykańskiego jezuity i dotychczasowego administratora apostolskiego w Kirgistanie, który przyjmie sakrę 29 września w Rzymie.

„Wezwanie, które wybraliśmy dla katedry oraz jej ornamentyka będą nawiązywać do tradycyjnej kultury kirgiskiej, która jeszcze do początków XX w. oparta była na koczownictwie i wypasie stad” – powiedział o. Remigiusz Skalski SJ. Stąd centralnym elementem ołtarza będzie mozaika Dobrego Pasterza niosącego na ramionach owcę. W rozmowie z KAI o. Skalski dodał, że powstanie katedry w centrum stolicy z pewnością przyczyni się do umocnienia pozycji katolików w religijno-społecznym krajobrazie Kirgistanu.

>>> Kirgistan będzie miał katolickiego biskupa

Chrześcijaństwo w tym obecnie muzułmańskim regionie świata ma zaskakująco głębokie korzenie. Zgodnie z tradycją i badaniami historycznymi – m.in. na podstawie słynnego Atlasu Katalońskiego (ok. 1375 r.) – to właśnie w położonym nad kirgiskim jeziorem Issyk-kul ormiańskim klasztorze znajdowały się relikwie św. Mateusza Apostoła. O obecności chrześcijan na tym obszarze długo przed przybyciem islamu świadczą również liczne nestoriańskie nagrobki z krzyżami, odnajdywane przez archeologów wzdłuż dawnego Jedwabnego Szlaku. Wykopaliska archeologiczne prowadzone na miejscu wczesnośredniowiecznego miasta Ak-Beszim w Dolinie Czujskiej potwierdziły, że przez wieki działała tam chrześcijańska wspólnota mająca swoją świątynię.

Współczesna historia Kościoła katolickiego w Kirgistanie i Azji Centralnej w ogóle wiąże się natomiast z tragicznymi wydarzeniami z czasów radzieckich. W wyniku masowych deportacji doby stalinowskiej w południowym Kazachstanie osiedlano Niemców nadwołżańskich oraz pochodzących z kresów II Rzeczpospolitej Polaków i Ukraińców. Stamtąd, już dobrowolnie lub w wyniku polityki migracyjnej władz radzieckich, byli zesłańcy – przede wszystkim Niemcy – zaczęli przenosić się na terytorium obecnego Kirgistanu. Jeszcze w latach 80. XX w. liczbę Niemców żyjących w Kirgiskiej Republice Radzieckiej szacowano na 100 tys., spośród których 30-40% było katolikami. W latach 90. Znacząca większość z nich wyjechała do Niemiec.

Z kolei w Dżalalabadzie, na południu Kirgistanu, od lutego do sierpnia 1942 r. przebywało ok. 30 tys. Polaków. Byli to żołnierze z Armii Andersa i cywile, którzy podążali za nią chcąc wydostać się z ZSRR. Podczas swojego pobytu Polacy wybudowali w mieście szpital oraz kościół pod odkrytym niebem, w którym służył kapelan Armii o. Tadeusz Walczak SJ. Niestety z powodu chorób i niedożywienia polską diasporę trapiła wysoka śmiertelność: w tym czasie zmarło 96 żołnierzy i znaczna osób cywilnych. Do dziś jednak pamięć o Polakach w Dżalalabadzie jest żywa: na miejscowym cmentarzu stoi pomnik upamiętniający żołnierzy, a w miejscach stacjonowania Armii ustanowiono pamiątkowe tablice.

Po drugiej wojnie światowej w Kirgiskiej Republice Radzieckiej przez krótki okres działał kościół katolicki w Kancie pod Biszkekiem. Poza nim wierni w różnych częściach kraju przez dekady modlili się i zbierali na nabożeństwa w sposób nieformalny. Stan ten zmienił się dopiero w 1969 r., kiedy to dzięki staraniom ks. Michaiła Kellera, rosyjskiego Niemca i zesłańca, zarejestrowano w Biszkeku parafię św. Michała Archanioła.

Obecnie w Kirgistanie działa siedem parafii, w których posługują jezuici z różnych krajów oraz polscy księża diecezjalni. W Talasie pracuje ks. Janusz Potok z diecezji tarnowskiej, a w Dżalalabadzie ks. Józef Trela z diecezji przemyskiej. Ogólną liczbę wiernych, pochodzącą z różnych grup narodowych i etnicznych, szacuje się na ok. tysiąc osób. Działalność duszpasterską wspierają dwa zakony żeńskie: Misjonarki Miłości św. Matki Teresy z Kalkuty oraz szkolne siostry św. Franciszka ze Słowacji, które skupiają się na pracy charytatywnej i edukacyjnej.

Jednym z elementów charytatywnej misji Kościoła jest położony nad jeziorem Issyk-kul ośrodek wypoczynkowo-rehabilitacyjny dla dzieci z niepełnosprawnościami i z ubogich rodzin. Pomysłodawcą i budowniczym tego ośrodka był brat Damian Wojciechowski SJ. Co roku w prowadzonych tam obozach wakacyjnych nieodpłatnie bierze udział ponad tysiąc dzieci (wraz z rodzicami), pochodzących przeważnie z kirgiskich rodzin muzułmańskich. Co roku również do ośrodka przyjeżdżają z Polski wolontariuszki, specjalistki od hipoterapii, aby prowadzić zajęcia dla dzieci z niepełnosprawnościami. Dużą popularnością cieszą się ponadto obozy astronomiczne dla młodzieży szkolnej, organizowane przez o. Adama Malinowskiego SJ. Inicjatywa ta jest wspierana finansowo przez Caritas Polska. Katolicy, choć stanowią zaledwie ułamek procenta populacji, są dziś w Kirgistanie żywym świadectwem solidarności i pomocy najsłabszym, niezależnie od wyznanej religii.

Oprócz działalności charytatywnej Kościół katolicki jest także aktywny na polu naukowym. Prowadzony przez o. Kalskiego Instytut Badań nad Azją Centralną „Wiara i Rozum” organizuje seminaria i konferencje naukowe poświęcone historii i filozofii religii w tej części świata.