Nastolatek u psychologa. Bez rodziców [KOMENTARZ] 

Czy dziecko, które ukończyło 13 lat może bez zgody i wiedzy rodzica leczyć się psychiatrycznie? Sejm i Senat poparły takie rozwiązanie. Ostatecznie sprawa trafiła jednak do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej, co oznacza, że ustawa póki co nie wejdzie w życie. 

Nowela Ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz niektórych innych ustaw rozszerza prawa małoletnich pacjentów w dostępie do opieki psychiatrycznej, umożliwiając osobom w wieku 13 lat i starszym uzyskiwanie ambulatoryjnych świadczeń z zakresu psychiatrii bez zgody przedstawiciela ustawowego, choć z obowiązkiem powiadomienia rodziców lub opiekunów (w ciągu siedmiu dni od wizyty) – chyba, że zagraża to dobru pacjenta. 

Ustawa skierowana do Trybunału Konstytucyjnego 

Prezydent Andrzej Duda w ostatnich dniach urzędowania odesłał ustawę do Trybunału Konstytucyjnego. „W moim przekonaniu jest bardzo wątpliwe konstytucyjnie, aby całkowicie poza kontrolą rodziców, młody 13-letni człowiek mógł sobie wybierać psychologa i poddawać się jego terapiom. To złożony problem. To kwestia bezpieczeństwa dziecka i praw rodziców” – wyjaśniał prezydent. 

Rzeczywiście sprawa jest skomplikowana. Korzystanie z pomocy psychologa bez wiedzy rodzica przez osobę nieletnią wydaje się rozwiązaniem co najmniej dziwnym. Rodzic ma prawo, a nawet obowiązek wiedzieć, co dzieje się z jego dzieckiem, jakiemu leczeniu jest poddawane czy w jakiej terapii uczestniczy. Z drugiej jednak strony, rodzic czasem jest opiekunem tylko z nazwy. Bo de facto bywa także oprawcą i przyczyną problemów psychicznych własnego dziecka. 

Brak danych, brak konkretów 

Nie ma na to konkretnych badań, ale psychologowie podejmują coraz częściej temat tego, że rodzice nie szukają pomocy psychologicznej dla swoich dzieci. Powody bywają różne. Czasem jest to poczucie wstydu, brak odpowiedniej świadomości co do leczenia zaburzeń psychicznych lub niestety brak odpowiedzialności za zdrowie dziecka.  

„W uzasadnieniu projektu nie zaprezentowano danych, które obrazowałyby skalę zjawiska, któremu nowe przepisy miałyby przeciwdziałać. Nie wiadomo zatem, jak wiele jest przypadków, kiedy to opiekunowie prawni nie wyrażają zgody na udzielanie wskazanych w projekcie świadczeń zdrowotnych. Nie ma też danych wskazujących, jak wiele spraw toczyło się w sądach rodzinnych związanych z wyrażeniem zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych z tego zakresu” – pisze w opinii Grzegorz Ciura, specjalista ds. społecznych z Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji. „Nie określono ustawowo zakresu świadczeń, do których małoletni mają uzyskać dostęp bez zgody opiekuna prawnego” – dodaje. 

Argument wskazujący na brak danych jest bardzo trafiony. Dobrze byłoby przyjrzeć się temu zjawisku, żeby znać konkrety i również konkretnie działać na rzecz zdrowia psychicznego młodzieży. Nie znamy zatem skali problemu, ale sam problem z pewnością występuje. Nastolatkowie nie korzystają z pomocy psychologicznej, bo na drodze, w taki czy inny sposób, stają rodzice. Czy jednak dobrym rozwiązaniem jest pomijanie opiekunów? Niestety eksperci zwracają uwagi na luki w ustawie, gdyż nie uwzględnia ona chociażby rodzaju świadczeń, do których mieliby mieć dostęp nastolatkowie. Nie ma też mowy o tym, w jaki sposób wizyty u psychologa miałyby mieć odnotowywane.

>>> Skazani na brak pomocy

Szkoła, a nie przychodnia 

Dla niektórych dzieci taka wizyta bez wiedzy rodziców może być oczywiście ostatnią deską ratunku. Może być też doraźną pomocą w momencie kryzysu. Dlatego tym bardziej warto byłoby przygotować projekt, który usunie nieścisłości i braki, a wskaże drogę realnej pomocy. Zdaje się, że dobrze byłoby skorzystać z systemu wsparcia psychologicznego, który już obowiązuje. Nie zawsze działa, ale jest. Chodzi o pomoc psychologiczną w szkołach. To tam powinno się diagnozować pierwsze odbiegające od normy zachowania. To właśnie pedagog i psycholog szkolny wychwytują zachowania, które są alarmujące. I oferują pomoc. Zarówno samej młodzieży, jak i rodzicom. Pomijanie opiekunów zarówno z punktu widzenia prawnego, jak i moralnego jest kontrowersyjne i trudne do przeprowadzenia. To nie przychodnia, a szkoła może i powinna być więc miejscem, gdzie systemowo rozwiązuje się tego typu problemy. Ustawa, która trafiła do TK zakłada, że pomoc psychologiczna dla dzieci i młodzieży może przyjść tylko ze strony systemu ochrony zdrowia. A tymczasem bardziej logiczne byłoby uchwycenie tej kwestii od strony resortu edukacji. Tyle że to też wymagałoby systemowych zmian. 

W Polsce brakuje psychiatrów dziecięcych, brakuje też dobrze zorganizowanej pomocy – zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych. Co najgorsze, brakuje nadal świadomości tego, jak ważne jest szukanie pomocy, kiedy problemy psychiczne dotykają nas lub naszych bliskich. Nie da się tych bolączek uzdrowić jedną ustawą. Tym bardziej, że jest ona drogą na skróty, a nie realnym rozwiązaniem.

Zobacz także