Nietoperze najprawdopodobniej pochodzą z Europy

Nietoperze najprawdopodobniej pojawiły się w Europie ok. 65 mln lat temu i stąd rozprzestrzeniły się na inne kontynenty. Analiza genomów współczesnych gatunków i skamieniałości zmienia dotychczasowe wyobrażenia o pochodzeniu tych ssaków i pokazuje, że zdolność do lotu oraz echolokacja pojawiły się bardzo wcześnie w ich ewolucji.

Naukowcy od dawna próbowali ustalić, gdzie pojawili się pierwsi przodkowie dzisiejszych nietoperzy. W zależności od analiz wskazywano Azję, Afrykę i Amerykę Północną. Problemem było również odtworzenie pokrewieństwa między poszczególnymi rodzinami tych zwierząt.

Teraz międzynarodowy zespół naukowców z 64 krajów, działający w ramach konsorcjum Bat1K, zestawił dane genetyczne 103 współcześnie żyjących gatunków nietoperzy oraz informacje z 44 skamieniałości znalezionych w różnych częściach świata. Swoje ustalenia badacze opisali w czasopiśmie „Nature”.

Okazało się, że ssaki te pojawiły się najprawdopodobniej w Europie pod koniec paleocenu, czyli ok. 65-60 mln lat temu. Ich potomkowie przedostali się następnie do Afryki. Te dwa kontynenty stały się później obszarem, z którego różne linie nietoperzy niezależnie rozprzestrzeniły się do Azji, obu Ameryk i Australii.

Zdaniem naukowców odkrycie to sugeruje jednocześnie, że to właśnie w Europie po raz pierwszy w historii ssaków wyewoluowała zdolność do aktywnego lotu. Nietoperze są bowiem jedynymi przedstawicielami tej grupy, które potrafią poruszać się w ten sposób.

Badanie rzuciło też nowe światło na początki echolokacji. Kluczowa okazała się skamieniałość Vielasia, należąca do jednej z najstarszych znanych linii tych zwierząt. Jej pozycja na drzewie ewolucyjnym wskazuje, że zdolność do orientowania się za pomocą odbitych dźwięków wykształciła się bardzo wcześnie, jeszcze zanim rozdzieliły się główne linie współczesnych nietoperzy. Oznacza to, że zarówno aktywny lot, jak i echolokacja należały do najwcześniejszych cech tej grupy.

>>> W najbliższą środę na nocnym niebie będzie widoczny Księżyc na tle Plejad

Nowa analiza pozwoliła również dokładniej ustalić, które grupy nietoperzy są ze sobą spokrewnione. Wcześniej było to trudne, ponieważ różne fragmenty ich genomu dawały różne odpowiedzi. Jednym z powodów mogło być to, że na początku ewolucji tych zwierząt niektóre linie wymieniały między sobą geny.

Jak podsumowali autorzy, wyniki ich badania mogą posłużyć nie tylko lepszemu poznaniu historii nietoperzy, ale też wyjaśnieniu kilku niezwykłych cech tych zwierząt, takich jak wyjątkowo długie życie w stosunku do rozmiarów ciała czy duża odporność na niektóre wirusy. W przyszłości może to pomóc również w badaniach nad procesami starzenia, działaniem układu odpornościowego i mechanizmami chroniącymi przed chorobami u ludzi.

Nietoperze są dziś jedną z najbardziej zróżnicowanych grup ssaków. Jest ich ponad 1500, co stanowi jedną piątą wszystkich znanych współcześnie gatunków tej gromady. Odgrywają ważną rolę w ekosystemach: zapylają rośliny, rozsiewają nasiona i zjadają ogromne ilości owadów.

Zobacz także