Bł. Herman z Reichenau, czyli Stephen Hawking z X wieku

Nie mógł chodzić, miał duży problem z mówieniem, mimo to został mnichem benedyktyńskim, był kronikarzem, poetą, kompozytorem, projektował instrumenty muzyczne i urządzenia astronomiczne. Wymyślił nowe metody matematyczne i wprowadził nazwę równoleżnika.

Błogosławiony Herman z Reichenau, znany także m.in. jako Hermannus Contractus (Herman Kaleka) czy Herman Chromy – można powiedzieć, że pomimo niepełnosprawności był geniuszem.

Niepełnosprawny mnich

O jego życiu wiemy z biografii, którą napisał jego uczeń, Berthold, ale także z kroniki napisanej przez samego Hermana.

Urodził się 18 lipca (starsze źródła błędnie podają 18 lutego) 1013 r. w Altshausen niedaleko Saulgau (Badenia‍‑Wirtembergia) w szlacheckiej rodzinie Altshausen­‍‑Veringen, jako jedno z piętnaściorga dzieci grafa Wolverada (Wolfenrada) II Veringen i jego żony Hiltrudy.

>>> Leon XIV wezwał do wsparcia klasztorów kontemplacyjnych

Przydomek contractus (kaleka) pochodzi od skutków choroby, którą przeszedł w dzieciństwie. Porażenie spastyczne sprawiło, że nie mógł chodzić i miał trudności z mowa. W wieku 7 lat został oddany do benedyktyńskiego klasztoru w Reichenau. Prawdopodobnie był to sposób, by zadbać o wykształcenie i przyszłość syna z niepełnosprawnością. Trzeba przyznać, że otwartością wykazali się także zakonnicy, którzy zechcieli przyjąć chłopca. Przeszedł tam zwyczajową edukację klasztorną, otrzymując staranne wszechstronne wykształcenie, zgodne ze średniowiecznym systemem szkolnictwa.

Herman zapewne nie mógł wykonywać obowiązków zakonnika, ani nie odprawił nigdy mszy świętej, ale jego życie jako mnicha, ale też historyka i naukowca było naprawdę owocne.

Matematyk i astronom

Herman miał sukcesy m.in. na polu nauk ścisłych:

• utworzył instrukcję mnożenia i dzielenia za pomocą liczydła;
• upowszechnił stosowanie przyrządów astronomicznych i pomocy nawigacyjnych: astrolabium (używane było głównie w nawigacji, służyło do wyznaczania położenia ciał niebieskich nad horyzontem; astrolabium wykorzystywano do pomiaru czasu oraz określania szerokości geograficznej, pełnił funkcję poprzednika sekstantu), przenośny zegar słoneczny i kwadrant z kursorem (przyrząd stosowany w astronomii, służący do wyznaczania położenia gwiazd);
• wprowadził do astronomii termin „almukantarat” dla oznaczenia równoleżnika, czyli okręgu na sferze niebieskiej łączącego punkty o tej samej wysokości nad horyzontem;
• dokładnie obliczył czas trwania miesiąca lunarnego (księżycowego), czyli 29 dni, 12 godz., 29 min. i 348 „atomów”.

Kronikarz

Oprócz tego Herman jest autorem pierwszej w cesarstwie niemieckim kroniki, w której opisuje czyny cesarzy, zwłaszcza Konrada II (ok. 990–1039) oraz Henryka III (1017–1056), i papieży począwszy od narodzin Chrystusa. Skupił się jednakże przede wszystkim na wydarzeniach ze swoich rodzinnych terenów (głównie Szwabii i Burgundii), na historii klasztoru w Reichenau oraz odnotował ważne dane z własnego życia. Kronika ta jest nadal ważnym źródłem historycznym dla tego czasu.

Jego uczeń Berthold po śmierci Hermana kontynuował pracę nad kroniką.

Kompozytor i teoretyk muzyki

Herman najbardziej znany był i jest jako kompozytor i poeta. Co ciekawe, był także budowniczym instrumentów muzycznych.

Berthold, uczeń, który spisał jego biografię, przypisywał mu autorstwo popularnych antyfon maryjnych Alma Redemptoris Mater i Salve Regina. Treba jednak pamiętać, że trzy ostatnie wezwania (o łaskawa, o litościwa, o słodka Panno Maryjo) zostały dodane później przez św. Bernarda z Clairvaux (1091–1153). Dziś autorstwo Hermana jest poddawane w wątpliwość, ale nie wyrażono do tej pory jednoznacznego stanowiska na ten temat.

Herman z Reichenau do historii muzyki wszedł także jako autor traktatu „Musica”, w którym zawarł ówczesną wiedzę m.in. na temat podstaw tonalnych chorału oraz notacji literowej, wówczas używanej do zapisu melodii.

Stephen Hawking z X wieku

Herman zmarł 24 września 1054 r. w swoim klasztorze, w 41. roku życia. Jego grób nie znajduje się na terenie opactwa Reichenau, jak nakazywałaby tradycja, ale w kaplicy zamkowej w rodzinnej miejscowości Altshausen.

Został beatyfikowany w 1863 r., a jego wspomnienie w kalendarzu liturgicznym przypada 25 września. W malarstwie przedstawiany jest z inwalidzkimi kulami, bądź w trakcie pracy nad antyfoną Salve Regina.

Można powiedzieć, że Herman był trochę jak Stephen Hawking, znany fizyk, wybitny umysł, który miał imponujące osiągnięcia naukowe, choć od 21 roku życia zmagał się ze stwardnieniem zanikowym bocznym, chorobą, która spowodowała całkowity paraliż jego ciała.

Herman także, pomimo poważnych ograniczeń ciała, odznaczał się błyskotliwym umysłem i dzięki wsparciu otoczenia wniósł wiele w naukę i sztukę.

Zobacz także