Ekspertka: po raz pierwszy po tragedii Polacy się nie jednoczą

Zamach w Krakowie to pierwsza wielka tragedia, która nie zjednoczyła Polaków – powiedziała PAP prof. Katarzyna Bąkowicz z SWPS. Dr Krzysztof Grzegorzewski wskazał na zjawisko paralelizmu politycznego mediów, który można zdefiniować zdaniem: powiedz, jaką telewizję oglądasz, a powiem ci, jak będziesz głosował. 

W sobotę na Rynku Głównym w Krakowie doszło do zamachu. 24-letni mężczyzna wjechał na rynek samochodem i zaczął strzelać do przypadkowych osób. Po kilku minutach został unieszkodliwiony przez policjantów, którzy podczas interwencji odnieśli ciężkie obrażenia. Sprawca zmarł w poniedziałek rano w wyniku ran postrzałowych. W zamachu w Krakowie zginęło siedem osób. Trzy kolejne ofiary to członkowie rodziny 24-latka, których zabił w Ostrowcu Świętokrzyskim.

PAP zapytała medioznawców, dlaczego sobotnia tragedia tak szybko stała się przedmiotem politycznych sporów.

Dr hab. Katarzyna Bąkowicz z Uniwersytetu SWPS zwróciła uwagę, że ludzie mają naturalną potrzebę szybkiego wyjaśnienia i zrozumienia podobnych wydarzeń.

– Kiedy dzieje się rzecz odbiegająca od norm społecznych, bardzo szybko potrzebujemy ją sobie wytłumaczyć. Stąd jest chęć dzielenia się nawet niesprawdzonymi informacjami, przesyłania sobie filmów czy zdjęć – powiedziała Bąkowicz, która naukowo zajmuje się także badaniem dezinformacji.

Jak dodała, równie szybko pojawia się potrzeba przypisania sprawcy określonej etykiety. – Żeby poczuć się bezpiecznie, potrzebujemy wiedzieć, kim był ten człowiek, żeby np. móc uniknąć spotkania z kimś podobnym – zaznaczyła.

>>> Pielęgniarka ratowała rannych podczas strzelaniny w Krakowie. Córka: „Mamo, jestem z Ciebie dumna”

– Pierwsze skojarzenia z zachowaniem takiej osoby kierują nas do środowisk ekstremistycznych. A w zależności od tego, kto znajduje się po której stronie sceny politycznej, będzie przypisywał te cechy radykałom ze strony przeciwnej – dodała.

W sobotę wieczorem szef MSWiA Marcin Kierwiński informował na konferencji prasowej, że według dotychczasowych ustaleń sprawca zamachu działał sam i był zafascynowany skrajnie prawicowymi ideologiami. Z kolei w poniedziałek rzeczniczka MSWiA Karolina Gałecka poinformowała, że do prokuratury trafi sprawa wygenerowanej przez AI grafiki, na której Kierwiński rzekomo ściska dłoń zamachowca. Fałszywy obraz rozpowszechniał m.in. dziennikarz TV Republika.

Jak podkreśliła Bąkowicz, na sposób reagowania na tragedię wpływa również kalendarz polityczny, w tym zbliżające się wybory parlamentarne, które mogą zmienić układ sił na polskiej scenie politycznej. Jej zdaniem politycy wykorzystują takie wydarzenia do własnych celów, nie zważając na moralne granice. – Im bardziej jest coś emocjonujące, tym łatwiej dopisać tego politykę – podkreśliła.

Ekspertka zwróciła również uwagę, że w przeciwieństwie do wcześniejszych tragedii wydarzenia w Krakowie nie zjednoczyły Polaków.

– Polacy zawsze w obliczu tragedii się jednoczyli. Jednoczyli się, na dłużej lub krócej, po śmierci papieża czy po katastrofie smoleńskiej, a także innych katastrofach. Jednak tym razem to nie nastąpiło, natychmiast się podzieliliśmy. Postrzegam to jako bardzo niebezpieczny sygnał pokazujący, że świat, który znamy, odchodzi w zapomnienie – powiedziała Bąkowicz.

Jej zdaniem, o ile nie dziwi liczba zdjęć i filmów publikowanych w internecie po zamachu w Krakowie, o tyle oburzenie powinno budzić zachowanie niektórych mediów, w tym TV Republika. – Media przestały już nawet udawać, że nie są polityczne. Kiedyś stwierdzenie o upolitycznieniu mediów było odbierane jako obraźliwe. W tej chwili ono nie robi już na nikim wrażenia – zwróciła uwagę ekspertka.

– Takie polityzowanie i ekstremizowanie wszystkiego doprowadziło do normalizacji przemocy. Stajemy się coraz mniej wrażliwi, stąd też ten brak jedności. Skoro wszystko staje się kartą przetargową w polityce – powiedziała.

Zdaniem Bąkowicz wydarzenia w Krakowie powinny skłonić do dyskusji o uregulowaniu przestrzeni informacyjnej. Jak jednak zaznaczyła, wymagałoby to odwagi politycznej.

>>> Policja bada 2 mieszkania i przedmioty należące do sprawcy. „W Krakowie oddano nawet kilkaset strzałów”

Podobne zjawisko dostrzega medioznawca dr Krzysztof Grzegorzewski z Uniwersytetu Łódzkiego. Jego zdaniem tragedia w Krakowie po raz kolejny pokazała, że media informacyjne ustępują miejsca mediom tożsamościowym, a tendencja ta jest widoczna nawet w relacjonowaniu wydarzeń pozornie odległych od polityki.

Jak wyjaśnił ekspert, zjawisko to określa się mianem paralelizmu politycznego mediów. – Paralelizm polityczny można zdefiniować zdaniem: powiedz, jaką telewizję oglądasz, a powiem ci, jak będziesz głosował – powiedział Grzegorzewski.

Jego zdaniem zjawisko to pogłębiają media społecznościowe, które określa mianem „platform algorytmicznych”. Ich celem jest jak najdłuższe przyciąganie uwagi użytkowników, dlatego sprzyjają wzbudzaniu emocji i tworzeniu zamkniętych baniek informacyjnych, które wzmacniają polaryzację.

Zobacz także