Fot. Ząofia Urbanek/misyjne.pl

Sławek. Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl

Wszyscy są poza domem [REPORTAŻ]

W dawnej szkole w Jaworznie od ćwierćwiecza mieszkają razem ludzie, którzy stracili dach nad głową. Jest i ksiądz, który postanowił z nimi zamieszkać. Opalają deski na ikony, kleją mozaiki, gotują niedzielne obiady dla tych, którzy wciąż śpią na klatkach schodowych. I uczą się, że nikt nie jest tak biedny, żeby nie miał czego dać innym.

Ksiądz Mirosław Tosza stawia przede mną kawę, pyta, czy piję z cukrem, i zaczyna od cesarza.

W dalszej rodzinie Franciszka Józefa urodziło się kiedyś dziecko. Z tej okazji monarcha dał pieniądze na budowę sześciu szkół w Galicji. – Pewnie z polskich podatków – żartuje ksiądz. Jedna z tych szkół, z 1913 roku, stoi w Jaworznie. Podstawówka wyprowadziła się z niej w 1989, potem budynek stał pusty. W 1996 roku miasto oddało go młodemu księdzu i jego przyjaciołom. Oddało ruinę: skute tynki, zniszczone podłogi i sufity.

– Zaczynaliśmy od zera – mówi ksiądz Mirosław. – To, co tu dziś jest, tworzyliśmy przez trzydzieści lat. W dużej mierze mieszkańcy. Dziś trudno sobie tę ruinę wyobrazić. Dawna szkoła stoi w otoczeniu drzew i ogrodu, wszystko wokół jest zadbane. Obok, w zagrodach, mieszkają kucyki, osły i struś. Dom jest ogromny, ma kilka pięter. Mozaiki z kolorowych płytek są wszędzie, nawet na elewacji. Przy wejściu – obraz świętej Tereski.

Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl
Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl

Początek liczą od 14 lutego 1996 roku, kiedy przyszła propozycja. Potem były dwa lata rozmów z biskupem, bo ksiądz Mirosław był ledwie dwa lata po święceniach. – Młody synek, to biskup był raczej roztropny – mówi. Wprowadził się sam, do jedynego wyremontowanego pokoju. Tydzień później przyszli dwaj bezdomni bracia, których poznał w swojej pierwszej parafii: Andrzej i Rysiek. Mieszkali we trzech. Światło było w jednym pokoju, woda tylko zimna. – Prawie misyjne warunki – mówi ksiądz. – I wtedy odkryliśmy, że nie chodzi o to, żeby zrobić dom pod igłę i wprowadzić do niego ludzi. Nie robimy czegoś dla biednych. Robimy razem z nimi.

>>> Idziemy do ubogich nie po to, by zanieść światło, ale żeby je odnaleźć [ROZMOWA z ks. Mirosławem Toszą]

Remontowali pokój po pokoju, w miarę jak przychodzili kolejni mieszkańcy. Po dziesięciu latach dowiedzieli się, że w ogóle nie mają prawa tu mieszkać, bo budynek nigdy nie został odebrany. – Była bardzo mocna idea i trochę mniej wiedzy o prawie budowlanym – mówi ksiądz Mirosław .Udało się to później uregulować. Nazwy na początku nie mieli. – Zamieszkaliśmy jako no name.

Pod drzwiami kamienicy

Nazwa przyszła później. Też od narodzin dziecka, tylko innego.

Ksiądz Mirosław nawrócił się jako dziewiętnastolatek. W czwartej klasie technikum kolega namówił go na wakacyjny obóz wspólnot Wiara i Światło, w których spotykają się osoby z niepełnosprawnością intelektualną i ich przyjaciele. Kościół wydawał mu się wtedy nudny. Chodził od czasu do czasu, ministrantem nigdy nie był. – Ja nie zaczynałem od czytania Ewangelii – mówi. – Zaczynałem od odgrywania scenek ewangelicznych na obozach. Zawsze musiałem się wczuć w jakąś rolę – opowiada. W tej wspólnocie rozeznał powołanie i poszedł do seminarium. Z tyłu głowy miał jedno: że kapłaństwo będzie przeżywał wśród ubogich. Nie wiedział tylko, kiedy i jak.

Po święceniach chciał wstąpić do Jerozolimskich Wspólnot Monastycznych. Był w Paryżu. Wracał nocą z adoracji w kościele, a pod drzwiami kamienicy, w której mieszkał, leżała bezdomna kobieta z małym dzieckiem. – Przed chwilą adorowałem Chrystusa w Eucharystii, a teraz ten sam Chrystus jest pod drzwiami domu – mówi. – To doświadczenie po coś było – dodaje.

Fot. archiwum księdza Mirosława Toszy
Fot. archiwum księdza Mirosława Toszy

Kiedy szukali nazwy, czytał książkę włoskiego księdza Alessandra Pronzata pt. „Niewygodne ewangelie”. Jest w niej rozważanie o pierwszej adoracji w historii Kościoła. Bóg wchodzi na świat w Betlejem jako biedak. Pierwszymi, których zaprasza, żeby go przywitali, są ubodzy pasterze. – I w zasadzie w Betlejem wszyscy są poza domem – mówi ksiądz Mirosław. – Jezus opuścił dom Ojca. Pasterze są poza domem, bo pilnują owiec. Mędrcy opuścili dom, bo idą za gwiazdą, szukają prawdy. Każdy z innego powodu, ale wszyscy są poza domem. Betlejem staje się miejscem spotkania. I to spotkanie ich wszystkich zmienia – kontynuuje. „Betlejem – miejsce, które zmienia” – tak mówią o sobie do dziś.

Im dłużej czytali biblijne teksty o Betlejem, tym bardziej wyglądały na gotową regułę. Księga Rut. Dawid, najmłodszy syn Jessego, którego nawet nie zawołano, kiedy prorok przyszedł namaszczać króla. „Człowiek bowiem patrzy na to, co widoczne dla oczu, Pan natomiast patrzy na serce”. – Wielu z tych, którzy tu trafiają, słyszało w domu albo w szkole: nic z was nie będzie, nie liczycie się – mówi ksiądz. – Nie wszyscy, ale wielu. Dlatego to Betlejem tak nam spasowało.

>>> Mróz jest zagrożeniem dla życia. Służby apelują o wrażliwość wobec bezdomnych

Pół tubki maści

Drugi fundament to wzajemność. Bóg, mówi ksiądz Mirosław, nie przychodzi na świat jako wielki rozdawca, który teraz łaskawie wszystkim naprawi życie. Przychodzi jako potrzebujący. Potrzebuje miejsca, żeby się urodzić. Potrzebuje matki, potrzebuje osiołka. Dorosły też z tego nie zrezygnuje: Samarytankę poprosi, żeby dała mu pić. – Nikt nie jest na tyle biedny, żeby nie mógł czegoś ofiarować innym, i na tyle bogaty, żeby niczego nie potrzebował – mówi mój rozmówca. Ci, którzy chcą pomagać ubogim, popełniają według niego dwa grzechy. Po pierwsze: nie słuchają. – Wiemy lepiej, jesteśmy specjalistami. Wiemy, czego biedni potrzebują, i jak przyjmą nasze prezenty, to będą szczęśliwi – mówi. A Maryja w grocie słucha pasterzy. Nie przerywa, nie mówi im, że to ona zna archanioła i najlepiej wie, co to za dziecko. Słucha uważnie i rozważa w sercu. – Bóg nie zaczyna od pouczania – mówi ksiądz. – Zaczyna od wysłuchania.

W każdą niedzielę o 12.30 jest w Betlejem msza „dla ubogich i źle się mających”. Przychodzi około trzydziestu osób z miasta. Mieszkają w pustostanach, na klatkach schodowych, czasem na śmietniku. Po mszy zostają na obiedzie i na kawie. – Robimy dobrą kawę z ekspresu. Taką jak dla wszystkich innych. Nie ma gorszej kawy – mówi ks. Mirosław. Potem zawsze ktoś przychodzi pożyczyć dziesięć, dwadzieścia złotych. Na lekarstwa. Na maść. – Najprościej byłoby powiedzieć: nie mam, dajemy wam obiad. Albo dać tę dychę – opowiada. – A ja mówię: wiesz, mam bardzo dobrą maść, lekarz mi przepisał, zostało jeszcze pół tubki, to ci dam. I widzę wielkie rozczarowanie. To mówię: powiedz uczciwie, na co potrzebujesz. Chcesz na piwo, to powiedz, że na piwo. Wtedy ci nie dam, ale przynajmniej bądź uczciwy.

Ksiądz Mirosław nie zakłada z góry, że chodzi o picie. – Bo tego nie wiemy. A nawet jeśli, to my też nie wszystkie pieniądze wydajemy rozsądnie. Gdyby nas ktoś rozliczył z wydatków, okazałoby się, że dużo marnotrawimy.

Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl
Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl

Drugi grzech to dawanie bez namysłu. Dawać, dawać, dawać i niczego od ubogich nie oczekiwać. W Betlejem był niedawno etap meblościanek. Ludzie dzwonili, że mają świetną, prawie nową meblościankę. Pani ma siedemdziesiąt lat. Meblościanka zwykle stoi na czwartym piętrze w bloku bez windy. Dziś już mieszańcy odmawiają. Zdarza się, że ktoś podjeżdża, wiesza na ogrodzeniu wielką torbę z ciuchami i odjeżdża.

Ks. Mirosław opowiada o wdowie z Sarepty. Ma garść mąki i trochę oliwy, mówi, że zje to z synem i umrą. A prorok Eliasz prosi: zrób najpierw dla mnie. – Trzeba mieć wielką odwagę, żeby tak powiedzieć skrajnie biednej kobiecie – mówi. – Ale on chyba wiedział, że ona jest już wewnętrznie skulona w tej biedzie, w tym lęku. W momencie, kiedy decyduje się dać coś ze środka swojej biedy, coś się w niej otwiera – słyszę. Bo bieda, mówi ks. Tosza, też może człowieka zamknąć. W takim myśleniu: nie muszę się dzielić, bo mam mało. Niech dają ci, którzy mają dużo.

Losy przy obiedzie

Pytam, co ks. Mirosław uważa za największy sukces. – Że przetrwaliśmy dwadzieścia pięć lat i nie zrobiliśmy sobie krzywdy – odpowiada. – Nikt nikogo nie zamordował – śmieje się. Że zapał nie przeszedł i nikt się nie wypalił. I że wokół domu, w którym mieszka piętnaście osób, wyrosło środowisko blisko trzystu ludzi. Prawie mała parafia: rodziny, dzieci, młodzież, ubodzy. Przychodzą na trzy niedzielne msze, pomagają w pracowni, wożą mieszkańców do lekarza, pomagają wyrobić dokumenty i umówić się z prawnikiem. – Nie stworzyliśmy getta z kilkunastoma bezdomnymi – mówi ksiądz.

>>> „Bliżej ubogich”, czyli 600 rozmów w cztery oczy przeprowadzonych przez elżbietanki [REPORTAŻ]

Dzień w Betlejem jest prosty. O siódmej modlitwa poranna. Dobrowolna, bo tylko w Adwencie i Wielkim Poście wszyscy się mobilizują. O tej samej porze pod dom przychodzi około dziesięciu osób, które wciąż żyją na ulicy. Dostają jedzenie. O wpół do ósmej śniadanie, o ósmej odprawa. Piotr, który odpowiada za pracę, dzieli zadania. Czasem odprawa trwa pięć minut, czasem pół godziny, bo trzeba omówić konflikt albo trudną sprawę. Praca do szesnastej. O wpół do jedenastej przerwa na kawę, pół godziny – to czas święty. O trzynastej, po Aniele Pańskim, obiad. Wieczorów celowo nie zapełniają. – Zostawiamy przestrzeń, żeby się na przykład ponudzili – mówi ksiądz Mirosław. – Jak ktoś się stąd wyprowadzi na swoje, to nikt mu nie będzie dnia układał. Będzie się musiał sam ogarnąć.

Kuchnię prowadzi jeden z mieszkańców, inni mają w niej dyżury. Niedzielny obiad dla trzydziestu bezdomnych z miasta gotują byli bezdomni, którzy mieszkają w Betlejem. Mniej więcej raz w miesiącu przyjeżdża do pomocy jakaś rodzina z dziećmi. Piją z mieszkańcami poranną kawę, gotują, idą na mszę, potem wszyscy razem jedzą, a dzieci podają ubogim do stołu. – I mama nie musi tego dnia gotować obiadu w domu – dodaje ksiądz.

Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl
Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl

W piątki do drugiego domu wspólnoty, nazwanego Rut i Noemi, przychodzą bezdomni z miasta. Mogą się wykąpać, przeprać i wymienić ubranie. Ktoś zawsze obejrzy rany na nogach. Z czwartku na piątek, co tydzień od dwudziestu pięciu lat, w domowej kaplicy trwa adoracja do północy. Mieszkańcy losują przy obiedzie, kto będzie czuwał. Każdy po pół godziny. Od roku wspólnota ma też dom we włoskim Greccio, gdzie w 1223 roku święty Franciszek urządził pasterkę w grocie, z wołem i osłem. Miejscowość nazywają drugim Betlejem. Przyjeżdżają tam na rekolekcje grupy z Polski, a mieszkańcy z Jaworzna pomagają prowadzić dom. – Kiedyś ktoś im pomógł – mówi ksiądz Mirosław. – Teraz oni pomagają innym.

Deska

W pracowni Mieciu opala deski. To pocięte kawałki drewna, z których powstaną ikony. Z ikon, sprzedawanych przez internet i na miejscu, w dużej mierze żyje cały dom. Utrzymują się z pracy własnych rąk i z darowizn, które ksiądz Mirosław nazywa Opatrznością. Przygotowane przez chłopaków deski sprawdza Kaziu. Mieszka tu od dwudziestu trzech lat. Najdłużej ze wszystkich, razem z Andrzejkiem, który był tu od samego początku. Andrzejek dostał niedawno własne mieszkanie i chodzi na warsztaty terapii zajęciowej, ale wciąż przyjeżdża, bo służy do mszy. Pytam, co myślą o ludziach, którzy kupują ich ikony. – Że te ikonki są robione z sercem naszym – mówi Kaziu. – Każda deseczka musi być ładnie wyczyszczona. Każdy z nas robi trochę inaczej. Ten tak, ten ładniej.

Potem maluje deski pastą, jak do bucików, tylko do drewna. Szpachelka, papier ścierny, najpierw sześćdziesiątka, potem sto dwudziestka. Gotowe idą na górę. Tam ktoś je oprawia, robi okienko, wykańcza. Pytam jeszcze, co czują, biorąc do ręki zwykłe drewno, z którego za chwilę będzie ikona, a ktoś będzie się przed nią modlił. – Dla mnie największa satysfakcja jest wtedy, kiedy ktoś kupuje ikonę, podziwia ją i jakby składa nam ukłon – słyszę. – Że wkładamy w to serce. Każda ikona jest inna. Nie ma dwóch jednakowych.

>>> Ubóstwo to nie tylko brak środków – o posłudze oblatów wśród ubogich

Ławki

Na Skwerze Świętej Teresy stoi trzynaście ławek obłożonych mozaiką. Miasto zleciło ich zrobienie wspólnocie i zapłaciło za dwa lata pracy, od projektu po ostatnią płytkę. Ceramikę wypalali we własnych piecach. W listopadzie odsłaniali ławki razem z prezydentem miasta. Ksiądz Mirosław wie, jak można by na to patrzeć: fajnie, że ci bezdomni w ogóle coś robią. Lepiej niech przyklejają płytki do ławek, niż mieliby chodzić po mieście i ławki niszczyć. – A tu widać, że to jest zrobione na takim poziomie, że nie wstydzimy się tego ani my, ani miasto – mówi. – Uważamy, że to jedna z najpiękniejszych takich realizacji w mieście. Pomijając, kto ją wykonał.

Sławek, z którym chodzę między ławkami, robił przy nich wszystko. – Bardziej rękami – poprawia. – Głową była pani Ania. Ona nam to projektowała – opowiada. Ręce trzeba było przyłożyć do wszystkiego: od cięcia cegły na plasterki po klejenie i kształtowanie. Był on, był Jurek, było jeszcze dwóch kolegów, Piotr i Sebastian. – Już ich niestety z nami nie ma. Zmarli w ubiegłym roku – mówi. – No ale tak powoli, wspólnymi siłami, udało się.

Z przodu ławek są kolorowe wzory w duchu Friedensreicha Hundertwassera. Z tyłu – historia świętej Teresy z Lisieux: most, na którym poznali się jej rodzice, kościół, w którym wzięli ślub, drzewo genealogiczne w kształcie dębu, fragmenty jej pism. Na mozaiki poszły między innymi dachówki, które nie nadawały się już na dach. Materiały, które ktoś odrzucił, dostały drugie życie.

Fot. Ząofia Urbanek/misyjne.pl
Sławek. Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl

Hundertwassera wspólnota odkryła w 2013 roku, po wyjeździe do Wiednia. Urodził się tam w 1928 roku jako Friedrich Stowasser. Był malarzem, a potem także architektem i działaczem ekologicznym, jednym z pionierów zielonej architektury. Imię i nazwisko wymyślił sobie sam; znaczą mniej więcej: królestwo pokoju, sto wód. Jego najsłynniejszy budynek, Hundertwasserhaus w Wiedniu, to komunalna kamienica z połowy lat osiemdziesiątych: kolorowa, z nierównymi podłogami i drzewami, które rosną w mieszkaniach jak dodatkowi lokatorzy. Zmarł w 2000 roku na statku płynącym z Nowej Zelandii, gdzie spędził ostatnie lata.

W 1958 roku ogłosił manifest przeciwko racjonalizmowi w architekturze. Napisał w nim, że linia prosta jest bezbożna i niemoralna. Uważał ją za linię maszyny, nie człowieka. Równa podłoga, pisał, jest wygodna dla maszyn, nie dla ludzi. Kto całe życie chodzi po płaskim betonie, traci kontakt z ziemią i oducza się przeżywać. Nierówna, żywa podłoga miała oddawać ludziom godność, którą odebrały im miasta wyrównane pod linijkę. Nazywał ją melodią dla stóp. Architektura, przekonywał, ma człowieka podnosić, a nie poniżać.

>>> „Miłosierdzie musi być praktyczne”. Katowice rozpoczęły obchody X Światowego Dnia Ubogich [REPORTAŻ]

Każda ławka jest inna. Każdy fragment jest inny. Największa ławka nie ma świętej Teresy. Ma rzekę. – To tak zwana ławka młodzieżowa – mówi mężczyzna. – Zauważyliśmy, że młodzież najczęściej tutaj siedzi, bo jest ukryta. Dlatego stworzyliśmy coś dla nich. Z tego, co słyszeliśmy, podoba im się. Nie zniszczą tego.

Groszek

Mężczyzna, który opiekuje się zwierzętami, trafił do Betlejem po terapii. Zawiózł go na nią proboszcz z Krystynowa w Trzebini, dziś już nieżyjący, razem z jednym z radnych. Wcześniej, kiedy był bezdomny, zbudował ze znajomymi szopkę. Było w niej miejsce do spania i kuchnia. – Nazywałem ją Betlejemką – mówi. Miał tu być dwa tygodnie. – Zostałem pięć lat. Cztery albo pięć, nie wiem – dopowiada. Pod jego opieką są zagrody przy domu: kucyki Groszek i Kropka, osły Filip i Janek, struś Zenek. Groszek to dzikusek, nikomu nie ufa. Pierwszego albo drugiego dnia ugryzł nowego opiekuna w tyłek. Potem przez rok nie podchodził.

– Po roku kucnąłem pod tym drzewem – opowiada. – On podszedł powoli i z pięć minut mnie całego obwąchiwał. Ma te włosy na chrapach, to aż gilgotało. A ja się nie ruszałem. Myślę: jak mnie ugryzie, to trudno. Ale nie ugryzł. Po pięciu minutach odszedł. I od tamtej pory już jakoś jest.

Imię dla strusia wymyślił ksiądz. – Skojarzył go sobie z Zenkiem Martyniukiem – mówi opiekun. – Mnie ten Zenek nie pasuje, ale niech jest – kontynuuje. Jaśniejszy osioł, Filip, jest łagodny. Na Boże Narodzenie zawsze jedzie do szopki w innej parafii. – Nie za pieniądze. Po znajomości – zwraca uwagę mój rozmówca. Drugi osioł, Janek, wydaje się spokojny. Wszystko można z nim zrobić, oprócz kopyt. Da sobie zrobić dwa, trzy, czwartego już nie. – I zaczyna się wojna – słyszę od opiekuna zwierząt.

Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl
Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl

Kowal, który ma przyjechać do Janka, coś sobie zrobił z barkiem przy koniu we własnej stadninie. – Ja mówię: dzień, dwa nas nie zbawi. Niech ten bark wykuruje, bo z Jankiem będzie wojna. Kowal jest trzy razy taki jak Janek.

Przy budzie siedzi stara psina. Ma piętnaście lat. Kiedyś uciekała za płot, do miasta. Teraz nawet nie szczeka, mało co widzi. Chłopaki chodzą z nią na spacery, ale nie wieczorem. Kiedy jadą samochody i świecą światła, traci orientację, nie wie, co się dzieje. Jest jeszcze kot. – Nie nasz – mówi opiekun zwierząt. – Ale jak przychodzi, to nasz.

Nieprosta historia

Pielgrzymują od 2005 roku, od śmierci Jana Pawła II. Najpierw pojechali rowerami do Watykanu. Ksiądz Mirosław zauważył, że kto raz coś takiego osiągnie, po powrocie ma więcej ochoty do pracy. W 2016 roku pojechali traktorami do Lisieux, do świętej Teresy. Inspiracją była „Prosta historia” Davida Lyncha, film o starym człowieku, który kosiarką-traktorkiem jedzie kilkaset kilometrów, żeby pojednać się z bratem. Lynch objął wyprawę patronatem i przysłał im nagranie z pozdrowieniami. Mieli się spotkać w Paryżu, nakręcić razem jeden dzień. Nie przyleciał. Reżyser zmarł w ubiegłym roku.

Z tamtej wyprawy została myśl, że nigdy nie jest za późno, żeby ruszyć w drogę pojednania. I jeden z traktorów stoi przy nowym domu wspólnoty, który nazwali Nieprosta Historia. Po drodze do Francji sypało się w nim to i owo, ale jechał z nimi wtedy Darek, który miał smykałkę do mechaniki. – Z niczego składał silnik – słyszę. – Te talenty miały wtedy sposobność zaistnieć – dopowiada.

Nieprosta, bo prosta historia Lyncha spotkała się z Hundertwasserem i jego przekonaniem, że linia prosta jest bezbożna. – Wszystko robimy pod linijkę, bo tak prościej. A model architektury przenosi się na sposób myślenia – tłumaczy ksiądz Mirosław. – Jedni drugich szufladkujemy. A szuflada jest zazwyczaj kanciasta.

Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl
Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl

Gości mieszkańcy Betlejem oprowadzają, zaczynając od łazienek. Kolorowe, a wszystko w nich jest krzywe. Wykańczał je Sławek – wszystkie, właśnie w duchu Hundertwassera. – To unikat na skalę światową – mówi jeden z nich.

Kiedy zaczynali, mieli powiedzonko. – Zróbmy taki dom, że gdybyśmy musieli z niego uciec w piętnaście minut, a ktoś by tu przyszedł i nie wiedział, kto tu mieszkał, to ostatnia myśl, jaka by mu przyszła do głowy, to że mieszkali tu bezdomni – mówi ksiądz Mirosław. Chodzę po domu i rzeczywiście: bezdomni to ostatnie, co przychodzi mi do głowy. Prędzej zamożny artysta, który nie uznaje konwencji. Jest pięknie i estetycznie, a przy tym nic nie jest tu zwyczajne. Kolorowe płytki są nawet w stopniach schodów i na parapetach.

Nie chodzi tylko o estetykę. Dla części bezdomnych, tłumaczy mój rozmówca, tymczasowość staje się stanem stałym. Żyją w zawieszeniu, jakby nie do końca. Jak będę miał dom, spłacę długi, znajdę mieszkanie, pogodzę się z rodziną, wyleczę rany – wtedy zacznę naprawdę żyć. – A my mówimy: być może. Ale mieszkamy razem, jesteś w tym miejscu. To jest twój dom. I tu możesz już żyć.

Nieprosta Historia jest gotowa w dziewięćdziesięciu procentach. Oprowadza mnie po niej Sławek. Na parterze będzie kawiarnia, otwarta dla wszystkich, ale społeczna: miejsce spotkań ubogich, starszych i chorych. Do tego zadaszony taras i łazienka dla niepełnosprawnych. Na piętrze pokoje dla gości. Nie ma dwóch takich samych. Parapety zrobili z kafli piecowych, które krakowska manufaktura uznała za odpad albo końcówkę serii. Płytki na podłogę dostali. – Żadna nie jest kupiona. Wszystko z odzysku. Niektóre wisiały na ekspozycjach w sklepach – mówi Sławek.

>>> Leon XIV: troska o godność człowieka i piękno ziemi są nierozłączne

Kiedy przyszła firma remontowa, fachowcy zaczęli kłaść płytki tak, jak się kładzie. – Kazaliśmy im wszystko zerwać – opowiada Sławek. – Wyrzuciliśmy poziomice, metrówki i daliśmy im młotki do ręki. Chłopaki przez dwa tygodnie płakali. Ale w końcu jakoś doszliśmy do konsensusu.

Idziemy drugimi schodami. – W prawo, w lewo – mówi Sławek. – Każda droga jest dobra.

Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl
Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl

Pan Miotełka

Ksiądz Mirosław nie idealizuje. – Są skutki bezdomności, ubóstwa, uzależnienia, które są nieodwracalne – mówi. Nie wszyscy będą wielkimi artystami. Nie każdy da radę kleić mozaiki. Włodek trafił do Betlejem, kiedy miał sześćdziesiąt lat, po tym, jak spalił mu się dom. Pił trzydzieści lat. Nogę stracił jako dwudziestoparolatek, w dłoni brakowało mu dwóch palców. Tutaj, mówi ksiądz Tosza, dostał łaskę trzeźwości. Przeżył w Betlejem siedem lat. Przez ten czas zamiatał ulicę. Od rana do wieczora, kuśtykając na drewnianej protezie, której nie pozwolił wymienić na lepszą, bo do tej był przyzwyczajony. Zimą odgarniał śnieg. Kiedy ktoś szedł, Włodek przerywał, zdejmował czapkę, kłaniał się, zamieniał parę zdań i zamiatał dalej.

– Mieliśmy najczystszą ulicę w mieście – mówi ksiądz Mirosław. Dziewczynka od sąsiadów nazwała go Panem Miotełką. Mówili na niego też Google Maps. Za jego życia trzy razy aktualizowano mapy i trzy razy był na zdjęciu. Nie dało się sfotografować ulicy bez niego. Potem przyszedł ciężki udar. Włodek stracił mowę. Denerwował się, bo chciał dalej zamiatać. Obiecali mu wtedy, że kiedy umrze, postawią mu pomnik. Po jego śmierci zrobili zbiórkę złomu i pieniędzy. Pomnik zaprojektował Konrad Koch, absolwent krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, przyjaciel domu. Odlali go z brązu, tak jak odlewa się poważne osobistości. – Nie był w stanie robić mozaik na ławkach, to go przerastało – mówi ksiądz Mirosław. – Ale był w stanie zamiatać ulicę. I tym sobie zasłużył na wielki szacunek. Wszyscy go tu znali.

Patronka domu, święta Teresa, uczyła, że o wartości czynu nie decyduje jego wielkość, tylko miłość, jaką się w niego wkłada. Pomnik Pana Miotełki stoi przy wejściu na podwórko. Kiedy przyjechałam, nie zwróciłam na niego uwagi. Włodek jest na nim taki, jakim go zapamiętali. W jednej ręce trzyma miotłę, którą na chwilę odłożył. Prawą zdejmuje czapkę. Wita tych, którzy przychodzą.

Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl
Fot. Zofia Urbanek/misyjne.pl

Dom chleba

Wdowa z Sarepty, o której opowiadał ksiądz Mirosław, miała garść mąki i resztkę oliwy. Zrobiła z nich najpierw podpłomyk dla obcego człowieka. Biblia mówi, że potem mąki w dzbanie nie zabrakło, a oliwy w baryłce nie ubyło.

W Betlejem nikt nie ma za dużo. Dom dostali jako ruinę, żyją z pracy własnych rąk i z tego, co przyniosą ludzie. Od trzydziestu lat mąka jakoś się nie kończy. Może dlatego, że każdy ma tu swoją garść? Włodek miał miotłę. Kaziu ma deseczki, Sławek płytki, opiekun zwierząt cierpliwość do Groszka. Rodzina, która przyjeżdża w niedzielę, ma kilka godzin. Ksiądz Mirosław – czas, żeby wysłuchać.

Kiedy się ją oddaje, coś się otwiera. W tym, kto daje, i w tym, kto bierze. Z bezdomności wychodzi się do kogoś. Z każdej biedy też.

***

Wspólnota Betlejem

Wspólnota Betlejem w Jaworznie powstała w 1996 roku z inicjatywy ks. Mirosława Toszy, kapłana diecezji sosnowieckiej. W dawnej szkole przy ul. Długiej 16 mieszkają razem ludzie, którzy doświadczyli bezdomności, ubóstwa i samotności. Wokół domu skupia się blisko trzysta osób – rodziny, przyjaciele, wolontariusze – które spotykają się na niedzielnych mszach i pomagają mieszkańcom w codziennych sprawach. Wspólnotę prowadzi Stowarzyszenie „Betlejem”, organizacja pożytku publicznego. Utrzymuje się głównie z pracy mieszkańców – ikon i ceramiki z pracowni rękodzieła Tabga – oraz z darowizn. Do wspólnoty należy też dom rekolekcyjny Belvedere we włoskim Greccio, który wciąż jest spłacany, i NieProsta Historia w Jaworznie – dom z kawiarnią społeczną, na którego wykończenie trwa zbiórka. Więcej o wspólnocie i o tym, jak ją wesprzeć: www.betlejem.org. Ikony i ceramikę można kupić w sklepie internetowym sklep.betlejem.org. Stowarzyszeniu można też przekazać 1,5% podatku (KRS 0000486210).

Galeria (23 zdjęć)
Google News
Bądź na bieżąco z Misyjne.pl!

Obserwuj misyjne.pl w Google News. Dodaj nas do ulubionych, aby nie przegapić najważniejszych treści z kraju i ze świata.

Wybrane dla Ciebie

Czytałeś? Wesprzyj nas!

Działamy także dzięki Waszej pomocy. Wesprzyj działalność ewangelizacyjną naszej redakcji!

zł
Zobacz także
Wasze komentarze