Nie jesteście ciężarem, jesteście darem [REPORTAŻ]

W czasach, gdy osoby chore izolowano od społeczeństwa, włoski ksiądz Luigi Novarese mówił: „Nie jesteście ciężarem. Jesteście darem”. Niedługo później założył Wspólnotę Cichych Pracowników Krzyża, do której należą księża, bracia i siostry, a wśród nich są osoby z niepełnosprawnościami. Już od wielu lat prowadzą w Głogowie Dom Uzdrowienie Chorych im. Jana Pawła II.

W Głogowie znajduje się Dom Uzdrowienie Chorych im. Jana Pawła II. Wybrałam się tam na początku stycznia. Już po wejściu do środka dało się poczuć ciepło, które nie tylko było odmienne od chłodu panującego na dworze, ale wskazywało na panującą w tym miejscu atmosferę.

Po chwili podeszła do mnie ubrana w spódnicę i sweter Małgorzata Malska – bezhabitowa siostra, członkini wspólnoty, dzięki której placówka prowadzona przez Cichych Pracowników Krzyża powstała w Głogowie. Chociaż jej początek sięga północnych Włoch i dzieciństwa naznaczonego chorobą, która w tamtych czasach była niemal wyrokiem śmierci.

Dziecko, które miało umrzeć

29 lipca 1914 roku w Casale Monferrato, w Piemoncie, urodziło się dziewiąte dziecko w rodzinie Novarese – Luigi. W młodym wieku stracił ojca, a niedługo później również matkę. Jego dalsze życie nie było łatwiejsze.

Niefortunny upadek ze schodów zakończył się złamaniem kości udowej. Z pozoru zwykły uraz doprowadził do gruźlicy kości, czyli choroby, która w pierwszych dekadach XX wieku bardzo rzadko kończyła się wyleczeniem. Ciało dziecka było niszczone przez ropnie i infekcje. W swoich zapiskach wspominał później, że z jego organizmu potrafiło wydobywać się ponad litr ropy.

>>> Czasem wystarczy jeden garnek zupy, by zmienić czyjeś życie [REPORTAŻ]

Lekarze nie dawali mu nadziei. Miała ją tylko jego matka.

– To była wiara radykalna – tłumaczy siostra Małgorzata. – Nie tylko walka o zdrowie dziecka, ale całkowite zawierzenie. Oddanie go Bogu bez stawiania warunków.

Chłopiec od najmłodszych lat codziennie chodził z matką do kościoła. Pierwszą Komunię Świętą przyjął wcześniej, oczywiście po stwierdzeniu przez miejscowego proboszcza, że jest już na to gotowy.

Gdy miał siedemnaście lat, napisał list do generalnego przełożonego salezjanów – Don Rinaldiego z prośbą o modlitwę. Po dwóch nowennach do Matki Bożej został uzdrowiony. Rany się zasklepiły, choroba ustąpiła. Został jednak po niej znak: jedna noga Luigiego była krótsza, przez całe życie musiał chodzić w bucie ortopedycznym.

– Jakby Bóg mówił: życie zostało ci oddane, ale pamiętaj, że to dar –  zauważa siostra Małgorzata.

Cierpienie w konkretnym celu

Młody Luigi bardzo chciał zostać lekarzem. Ostatecznie jednak, za radą kierownika duchowego, zdecydował, że pójdzie do seminarium. Studiował w Rzymie, ukończył filozofię i teologię, a następnie obronił doktoraty z prawa cywilnego i kanonicznego. Po święceniach kapłańskich rozpoczął pracę w Sekretariacie Stanu w Watykanie.

Miał przed sobą możliwość podjęcia kariery dyplomatycznej. Pracował wówczas pod kierunkiem przyszłego papieża Pawła VI. Jednak nawet w stabilnej i dość spokojnej pracy nie opuszczało go jedno pytanie: co z ludźmi chorymi?

– Nie potrafił pogodzić się z tym, że cierpienie ma być tylko ciężarem – podkreśla siostra Małgorzata. – Sam się z nim zmierzył w życiu. Wiedział, jak bardzo boli, kiedy człowiek chory albo z niepełnosprawnością czuje się bezużyteczny.

Po wojnie zaczął gromadzić wokół siebie osoby chore i niepełnosprawne. W 1947 roku powstało Centrum Ochotników Cierpienia. Zdarzało się jednak, że nazwa ta budziła sprzeciw i zdumienie. Bo jak można być „ochotnikiem” cierpienia? Jak można mówić o jakimś sensie, który niesie ze sobą ból?

>>> NAMIOT w Poznaniu. Wspólna inicjatywa różnych zgromadzeń dla młodych ludzi

– Nasz założyciel odpowiadał na te pytania jednoznacznie: chory nie miał być przedmiotem opieki, ale podmiotem działania. Ofiarując swoje cierpienie, mógł realnie uczestniczyć w życiu Kościoła i świata, a nawet pomagać innym. To była myśl rewolucyjna. Wyprzedzała swoją epokę o dekady – podkreśla moja rozmówczyni.

Na te czasy?

To, co dziś nazywa się integralnym podejściem do osoby z niepełnosprawnością, w połowie XX wieku w ogóle nie istniało w języku publicznym. Chorzy byli leczeni lub izolowani. Rzadko pytano ich o zdanie, jeszcze rzadziej proponowano im realne uczestnictwo w życiu społecznym czy duchowym.

– Luigi widział to wszystko inaczej. Na tamte czasy był prorokiem. Nie mówiło się wtedy o rozwoju osoby niepełnosprawnej. A on wychodził ze schematów i mówił: ta osoba nie jest problemem do rozwiązania. Ona jest darem. Organizował audiencje dla osób chorych w Watykanie, choć watykańska dyplomacja nie przewidywała takich spotkań. Zabierał chorych kapłanów do Lourdes, tworzył pierwsze struktury duszpasterstwa szpitalnego. To dzięki jego determinacji w szpitalach zaczęli pojawiać się kapelani – wylicza siostra Małgorzata.

Z czasem Luigi zaczął również zakładać warsztaty oraz szkoły przystosowania zawodowego dla osób z niepełnosprawnościami. Wiedział, że samo współczucie im nie wystarczy i że oni też chcą działać na rzecz innych oraz Kościoła. W związku z tym osoby chore na przykład na polio uczyły się napraw sprzętu albo fotografii. A ci, którzy mieli niepełnosprawność intelektualną podejmowali się prostych prac, ogrodnictwa, sprzątania. To wszystko działo się w czasach, gdy niektórzy uważali takie działania za zupełnie niepotrzebne. Na szczęście założyciel Cichych Pracowników Krzyża nie przejmował się tymi opiniami i w latach sześćdziesiątych XX wieku z jego inicjatywy powstał dom rekolekcyjny całkowicie pozbawiony barier architektonicznych. Mógł przyjąć jednocześnie ponad 250 osób. Dla wielu było to pierwsze miejsce, do którego mogli przyjechać bez lęku, że schody czy brak windy ich wykluczą.

Polska za żelazną kurtyną

Na początku lat osiemdziesiątych granica między Wschodem a Zachodem była czymś, co wprowadzało swego rodzaju podziały. Mimo to Luigi zdecydował się ją przekroczyć i  w 1982 roku, jeszcze w czasach komunizmu, przyjechał do Szczecina na zaproszenie arcybiskupa Kazimierza Majdańskiego. Odwiedził Częstochowę, Kraków, Gościkowo-Paradyż, Łagiewniki. Zawierzył swoje działania Maryi i wrócił do swojego kraju z przekonaniem, że jego wspólnota powinna działać również w Polsce.

– Luigi wspominał, że będąc w Polsce, właściwie codziennie jadł bigos. Ale takie były wtedy czasy, kończył się stan wojenny. A mimo to uwierzył, że działania w naszym kraju mają sens. Niestety nie mógł jednak doczekać realizacji swoich planów, bo zmarł w 1984 roku – opowiada Cicha Pracownica Krzyża.

W wyniku wielu przemian administracyjnych, biskupem diecezji zielonogórko-gorzowskiej został niedługo później bp Józef Michalik. W związku z tym z Polski do Włoch pojechała delegacja z diecezji. Wyjazd ten stał się okazją do spotkania z ks. Januszem Malskim – bratem siostry Małgorzaty, którzy byli już wtedy członkami Wspólnoty  Cichych Pracowników Krzyża i wówczas pojawiło się pragnienie, aby wspólnota zaczęła działać w Polsce. Poszukiwanie odpowiedniego miejsca trwało jednak dość długo, aż w końcu wybrano Głogów.

Budowa trwała latami. Kamień węgielny położono w 1987 roku. Pierwsza wspólnota przyjechała do Głogowa dopiero dziesięć lat później. W 2003 roku dom został otwarty dla osób chorych i z niepełnosprawnościami z całej Polski.

>>> Tutaj po lekcjach dzieci nie spieszą się do domu. Spędzają czas w oratorium salezjanek [REPORTAŻ]

Od sportu do wspólnoty

Siostra Małgorzata Malska jest dziś przełożoną wspólnoty. Pochodzi ze Szczecina. Jej droga do Cichych Pracowników Krzyża nie zaczęła się od cierpienia, ale od… sportu.

– Grałam w tenisa ziemnego od siódmego roku życia. To była szkoła dyscypliny, wysiłku i przekraczania własnych granic. Do siedemnastego roku życia osiągałam wyniki na szczeblu ogólnopolskim. Miałam możliwość wyjazdu do Stanów Zjednoczonych i dalszego rozwoju sportowego. Wyjazd jednak nie doszedł do skutku z powodów rodzinnych i finansowych. Wtedy było to dla mnie bardzo bolesne, ale dzisiaj już wiem, że bardzo potrzebne – opowiada moja rozmówczyni.

Siostra Małgorzata od najmłodszych lat angażowała się w pomoc innym. W parafii działała w oddziale Caritas, odwiedzała chorych, pomagała biednym. Szczególne znaczenie miała dla niej jedna z sióstr, która uczyła ją, że pomoc nie polega na litości, ale na obecności. W 1981 roku jej brat wyjechał do Włoch. Rok później zaprosił ją do siebie, by przyjechała i zobaczyła wspólnotę.

– Nie znałam języka włoskiego i właściwie nikogo poza moim bratem. Ale od pierwszego dnia miałam poczucie, że to jest moje miejsce. Zafascynowało mnie to, że we wspólnocie byli razem księża, siostry, bracia i osoby z niepełnosprawnościami. Nikt nie nosił habitu. A śluby odnawiało się tam co roku. Poczułam szybko, że to jest moja droga – wspomina Cicha Pracownica Krzyża.

I właśnie tę drogę moja rozmówczyni zdecydowała się wybrać. Po latach wróciła do Polski jako jedna z pierwszych sióstr, którym powierzono tworzenie domu w Głogowie.

Bez habitu, bez barier

Wspólnota, którą współtworzą m.in. moje dwie rozmówczynie – siostra Małgorzata i siostra Ewa od początku różniła się od tradycyjnych zgromadzeń zakonnych.

– Nasz założyciel od początku mówił, że habit nie czyni człowieka zakonnikiem – tłumaczy siostra Małgorzata. – Chciał, żebyśmy były blisko ludzi, bez dystansu, który czasem tworzy strój.

Po zakończeniu formacji siostry złożyły akt całkowitego zawierzenia Niepokalanej. Był to moment osobistej decyzji, a nie formalnego zamknięcia drogi. Wspólnota zakładała, że powołanie musi być odnawiane, potwierdzane oraz przeżywane świadomie.

– Wspólnotę tworzą  księża, bracia i siostry. Mogą też przynależeć osobami z niepełnosprawnością – mówi siostra Ewa. – Dla wielu to było i czasem wciąż jest nie do pomyślenia.

Założyciel uważał bowiem, że osoba cierpiąca potrzebuje zarówno kobiecej troski, jak i męskiego wsparcia oraz opieki duchowej. Wspólnota miała być obrazem Kościoła różnorodnego, ale zjednoczonego wokół najsłabszych.

– Cierpienie nie jest u nas przeszkodą w realizacji powołania – podkreśla siostra Ewa. – Nasz założyciel sam przez nie przeszedł. Wiedział, że krzyż nie wyklucza.

Zresztą – pierwszymi siostrami i braćmi we wspólnocie były osoby z niepełnosprawnością. To one wyznaczyły kierunek dalszego rozwoju dzieła i nadały mu sens.

Nie dla wybranych

Dzień sióstr zaczyna się wcześnie. Od wspólnej modlitwy. Następnie przychodzi czas na medytację, Eucharystię i różaniec. Dopiero później nadchodzi pora na pracę. W czasie turnusów w domu przebywa od siedemdziesięciu do nawet stu osób. Każda z nich ma inną historię, inne ograniczenia, inne oczekiwania.

– Myślę, że  wyróżnia nas to, że nie było w naszym Domu dwóch takich samych turnusów. W zależności od pory roku, od tego, kto przyjeżdżał, program musiał i nadal musi się zmieniać. Oferujemy więc rehabilitację, zajęcia ruchowe, warsztaty, spotkania integracyjne. Jest pora na rozmowy, często długie i trudne – wymienia siostra Ewa i podkreśla, że najważniejsze dla Cichych Pracowników Krzyża jest to, aby ludzie czuli się w Domu Uzdrowienie Chorych jak w domu, a nie jak w jakiejś placówce.

Ważnym miejscem Domu jest kaplica, w której każdy przyjeżdżający na turnus może spokojnie się pomodlić i wyciszyć.

I chociaż wiele osób przyjeżdża do Głogowa po to, by poprawić sprawność, złagodzić ból, „podreperować zdrowie”, to często wyjeżdżają stąd również ze zmianami, które zachodzą w ich sercach. Nikt tutaj nie obiecuje cudów albo nie daje gotowych recept na zdrowie. Ale wszyscy pracownicy Domu stwarzają warunki, dzięki którym każdemu jest w nim po prostu lepiej.

Co istotne – Dom jest otwarty także dla lokalnej społeczności. Oferuje możliwość udziału w warsztatach terapii zajęciowej, przedszkole integracyjne, rehabilitację dla dzieci i dorosłych. Wspólnota nie zamyka się tylko na osoby, które przyjeżdżają do niej na dłuższe turnusy. Jak mówi siostra Małgorzata – to dzieło nie jest tylko dla wybranych, ale dla wszystkich.

Tajemnica cierpienia

Sama często spotykam się z pytaniem, które zadawane jest w tak wielu przestrzeniach i środowiskach – w mediach tradycyjnych, społecznościowych, a czasem nawet podczas zasłyszanej rozmowy na przystanku. Brzmi ono: dlaczego Bóg dopuszcza cierpienie?

– To zawsze pozostaje tajemnicą. Nie da się na to odpowiedzieć jednym zdaniem. Bóg nie jest sprawcą cierpienia. On je jedynie dopuszcza. I nigdy nie jest obojętne, co człowiek z nim zrobi. Ono może stać się powodem do buntu albo darem. Czasem potrzeba wielu lat, żeby zobaczyć jego sens – zaznacza siostra Ewa.

– Jako ludzie wierzący coraz rzadziej pytamy „dlaczego?”, a częściej „dla kogo?”. To myślenie bardzo mocno zapadło mi w pamięć po jednej z konferencji księdza Węgrzyniaka, który mówił, że zamiast szukać odpowiedzi na pytanie o sens cierpienia, warto zapytać: co mogę z nim zrobić, komu mogę je ofiarować, jakie dobro może jeszcze z niego wyrosnąć. Nie ma tu innego odniesienia niż Jezus Chrystus. Ten, który przeszedł drogę Wielkiego Piątku, ciszy Wielkiej Soboty i poranka Zmartwychwstania. Dziś często jesteśmy przygnieceni ciężarem Wielkiego Piątku: doświadczeniem bólu, straty i bezradności, które rozkładają człowieka na kolana. Ale wiara każe nam patrzeć dalej, ku Niedzieli Zmartwychwstania. Ku przekonaniu, że cierpienie nie jest ostatnim słowem. Nasze życie ma sens właśnie dlatego, że nie kończy się tutaj. Wierzymy, że czeka nas życie wieczne, w którym nie będzie już bólu, krzywdy ani cierpienia. A dziś pozostaje nam ofiarować to, co nas dotyka i boli, tak jak Chrystus ofiarował samego siebie. Oddać to Bogu, wierząc, że On potrafi uczynić z tego dar: we właściwym czasie i dla tych, którzy najbardziej go potrzebują – podsumowuje siostra Małgorzata.

Zobacz także