Nasi podopieczni są w stanie swoim zaufaniem wyprosić u Boga więcej niż my [ROZMOWA]

Dla jednych prześcieradło, komplet pościeli czy mikrofon mogą wydawać się zwyczajnymi prezentami. Dla mieszkańców Domu Pomocy Społecznej w Tarnobrzegu mają jednak szczególne znaczenie. Siostry służebniczki od lat otaczają ich troską, a dzięki mikołajkowej akcji ludzie z całej Polski chcą spełnić ich marzenia. O codzienności domu, niezwykłej wrażliwości podopiecznych i tym, czego możemy się od nich nauczyć, opowiada s. Teresa Bełza.

Karolina Binek (misyjne.pl): Jak Siostra zareagowała, kiedy dowiedziała się, że będzie prowadzić Dom Pomocy Społecznej w Tarnobrzegu?

Siostra Teresa Bełza: – Wiadomość o powierzeniu mi prowadzenia domu pomocy społecznej w Tarnobrzegu była dla mnie dużym zaskoczeniem. Przez wiele lat zajmowałam się dziećmi zdrowymi, dlatego opieka nad osobami z niepełnosprawnościami była dla mnie zupełnie innym doświadczeniem. Później pracowałam w podobnej placówce w Brzesku, więc przed przyjazdem do Tarnobrzega znałam już specyfikę tej pracy. Nie było mi zatem obce to środowisko, ale prowadzenie domu i jego większa skala były dla mnie nowym zadaniem. W Tarnobrzegu jest więcej mieszkańców, a co za tym idzie – więcej spraw, potrzeb i problemów, którymi trzeba się zająć. Przyjęłam to zadanie i z czasem przekonałam się, że te dzieci i młodzi ludzie mają wiele do zaoferowania, a my sami możemy się od nich bardzo dużo nauczyć. Ponad 30 lat temu, kiedy Matka Prowincjalna zaproponowała mi pracę w szkole, również nie sądziłam, że będę uczyć dzieci katechezy. Podobnie było z moim powołaniem do zgromadzenia służebniczek. Cały czas doświadczam tego, że Pan Bóg potrafi prowadzić nas inaczej, niż sami planujemy. Czasami mamy własne plany, a życie prowadzi nas zupełnie inną drogą.

W jaki sposób prowadzenie domu pomocy społecznej wpisuje się w charyzmat sióstr służebniczek?

– Jako służebniczki starowiejskie jesteśmy jedną z czterech gałęzi zgromadzenia służebniczek. Od samego początku ważne miejsce w naszym charyzmacie zajmowała troska o dzieci ubogie i chore. To bardzo ewangeliczne zadanie. W historii zgromadzenia istotna była również posługa osobom potrzebującym w ich własnym środowisku. Siostry odwiedzały ubogich i chorych, pomagały im i służyły tam, dokąd zostały posłane. Domy pomocy społecznej nie istniały wówczas w takiej formie jak dzisiaj, ale potrzeba opieki nad osobami słabszymi była obecna od początku. Z czasem sytuacja się zmieniła. W okresie komunizmu dzieci zdrowe, którymi opiekowały się siostry, zostały zastąpione w naszych placówkach dziećmi z niepełnosprawnościami. Siostry otworzyły przed nimi swoje serca i podjęły nowe zadania. Od połowy ubiegłego wieku zajmujemy się również osobami z niepełnosprawnościami. W naszym zgromadzeniu są domy, w których opiekujemy się dziećmi, a także takie, w których mieszkają osoby starsze. W Tarnobrzegu zostałam poproszona właśnie o zajęcie się dziećmi i młodymi ludźmi z niepełnosprawnościami. To kolejny sposób realizowania naszego charyzmatu – poprzez obecność, opiekę i codzienną troskę.

>>> Czy można zawrzeć ślub kościelny, bez zakładania, że będzie to związek na całe życie? [FELIETON]

Z jakimi niepełnosprawnościami mierzą się mieszkańcy tarnobrzeskiego DPS-u i w jaki sposób zazwyczaj do niego trafiają?

– Nasi podopieczni mają niepełnosprawność intelektualną, a wielu z nich również fizyczną. Mieszkańcy mają od czterech do osiemdziesięciu lat. Niektórzy potrafią się z nami komunikować, inni porozumiewają się za pomocą dźwięków, gestów czy mimiki. Ich serca są jednak ogromne. Cześć z nich ma ciało dorosłego człowieka, lecz w wielu sytuacjach nadal potrzebują troski i miłości, jakiej potrzebuje dziecko. Wielu naszych podopiecznych pochodzi z rodzin, które nie były w stanie zapewnić im odpowiedniej opieki. Zdarza się, że rodzice sami podejmują decyzję o umieszczeniu dziecka w placówce, ponieważ jego stan zdrowia przekracza ich możliwości. W wielu przypadkach jednak dzieci trafiają do nas za pośrednictwem pomocy społecznej, a ich bliscy nie są w stanie się nimi zajmować. Wielu z nich nie ma już, dokąd wrócić, dlatego dom pomocy społecznej staje się ich domem na stałe.

Jak wygląda zwykły dzień w takim domu?

– Musimy dostosowywać codzienność do bardzo różnych potrzeb mieszkańców. Najmłodsi wstają rano, żeby zdążyć do szkoły. Trzeba pomóc im w toalecie, przygotować posiłki, ubrać ich i przygotować do wyjścia. Później busy rozwożą dzieci do szkół, przedszkoli, ośrodków rehabilitacyjno-edukacyjno-wychowawczych oraz warsztatów terapii zajęciowej. Po powrocie, zwykle około godziny czternastej lub piętnastej, zaczyna się kolejna część dnia. Jedni uczestniczą w terapii, inni w rehabilitacji. Jeśli pogoda pozwala, wychodzimy na spacery. Czasami mieszkańcy mogą również pomóc w prostych pracach porządkowych, na przykład przy grabieniu liści. Część podopiecznych nie realizuje już obowiązku szkolnego, dlatego ich dzień wygląda inaczej. Organizujemy im zajęcia terapeutyczne, zabawy i aktywności dostosowane do ich możliwości. Staramy się również spędzać z nimi czas na świeżym powietrzu. To duży dom, w którym mieszka wiele osób, ale chcemy, żeby każdy czuł się w nim jak u siebie. Opiekunowie pracują z poszczególnymi grupami, które można porównać do małych rodzin. Staramy się tak organizować czas, żeby mieszkańcy mogli jak najwięcej skorzystać z proponowanych im zajęć, a jednocześnie czuli się bezpiecznie i mieli poczucie, że ktoś o nich dba.

>>> Dom dziecka nie jest miejscem dla niegrzecznych dzieci [ROZMOWA]

Między mieszkańcami tworzą się więzi przypominające relacje rodzinne?

– Zdecydowanie tak. Przez wiele lat był to dom dla chłopców, ale od kilku lat mieszkają z nami również dwie dziewczynki. Wśród mieszkańców mamy kilka par braci, którzy mieszkają tu razem, więc są w naszym domu prawdziwe rodziny. Między mieszkańcami nawiązują się przyjaźnie. Oczywiście, podobnie jak w każdej rodzinie, czasami pojawia się rywalizacja czy trudniejsze sytuacje. Są jednak również relacje pełne ciepła. Mieszkańcy pomagają sobie nawzajem i często chcą się sobą opiekować. Kiedy przychodzi do nas ktoś nowy, pozostali mieszkańcy zazwyczaj szybko to zauważają. Wiedzą, że trzeba taką osobę otoczyć troską. Jako opiekunowie robimy wszystko, żeby pomóc nowemu mieszkańcowi odnaleźć się w domu, ale to inni podopieczni mają z nim bezpośredni kontakt. Często potrafią najlepiej pokazać mu, że jest tu mile widziany. Szczególnie piękne są relacje między pokoleniami. Najstarsi mieszkańcy mają 80 lat, a najmłodsi zaledwie kilka. Dla młodszych starsi mogą być kimś w rodzaju dziadków, a nawet rodziców. Podczas wspólnych posiłków, spacerów czy spotkań mieszkańcy poznają swoje przyzwyczajenia. Wiedzą, kto lubi określoną herbatę, a kto ucieszy się z konkretnego ciastka. Oczywiście zdarzają się również trudniejsze momenty. Kiedy pojawia się konflikt albo ktoś zachowuje się w sposób, który może skrzywdzić drugą osobę, staramy się rozmawiać z mieszkańcami o tym, jak można zareagować i co zrobić, żeby podobna sytuacja się nie powtórzyła. Niemniej, jestem bardzo wdzięczna za wszystkie relacje, które zawiązały się w naszym domu. Mieszkańcy spędzają ze sobą wiele czasu, dobrze się znają i potrafią okazywać sobie serdeczność. To naprawdę przypomina życie rodzinne.

Co jest najtrudniejsze w codziennym prowadzeniu domu pomocy społecznej? Domyślam się, że jest wiele obowiązków, które nie należą do najłatwiejszych.

– Na pewno wyzwaniem są trudności finansowe, które w ostatnim czasie mocno odczuwamy. Drugą kwestią jest nieprzewidywalność niektórych zachowań mieszkańców. Szczególnie dotyczy to nowych podopiecznych, którzy przychodzą do nas z różnymi schorzeniami. Czasami zachowują się w sposób, którego nie potrafimy przewidzieć. Zdarzają się sytuacje związane z agresją, a także napady padaczkowe. Nie zawsze możemy im zapobiec, nawet jeśli robimy wszystko, co w naszej mocy. Trzeba pamiętać, że część mieszkańców zmaga się również z chorobami psychicznymi. Nie zawsze rozumieją, co się z nimi dzieje i nie zawsze potrafią nad tym zapanować. Naszym zadaniem jest odczytywanie ich potrzeb i reagowanie na ich zachowanie, ale nie na wszystko mamy wpływ. Bardzo nam ich wtedy żal. Chcielibyśmy, żeby mogli funkcjonować jak najłatwiej, bez cierpienia i trudności, ale czasami ich stan zdrowia sprawia, że nie jesteśmy w stanie im pomóc tak, jak byśmy chcieli. Mimo zaangażowania lekarzy, pielęgniarek i opiekunów zdarzają się momenty, które są dla nas po prostu trudne.

Od kilku lat organizują Siostry akcję mikołajkową w mediach społecznościowych, która w tym roku stała się dość popularna. Jeśli ktoś jednak o niej nie słyszał – to polega na tym, że każdego dnia publikowana jest lista życzeń jednego z podopiecznych, a w komentarzach zgłaszają się osoby, które chcą ją zrealizować. Jak powstała ta inicjatywa?

– Podobne akcje organizowałam już w poprzedniej placówce, ale na znacznie mniejszą skalę. W Tarnobrzegu początkowo również były to skromne przedsięwzięcia. Z czasem jednak zainteresowanie zaczęło rosnąć. Dzisiaj czasami nawet nie zdążymy opublikować informacji o akcji, a już zgłaszają się kolejne osoby, które chcą zostać Mikołajami. Bywa, że w ciągu kilku sekund otrzymujemy po kilka czy kilkanaście zgłoszeń. Niektórzy piszą do nas prywatnie, że chcieliby obdarować kolejnego mieszkańca, ale staramy się trzymać ustalonych zasad, żeby każdy miał taką samą szansę. Jestem tym wszystkim ogromnie zaskoczona. Nie spodziewałam się, że tak wiele osób będzie chciało włączyć się w tę inicjatywę. W ciągu jednego tygodnia liczba osób obserwujących nas na Facebooku wzrosła o kilka tysięcy. Zgłaszają się do nas ludzie z różnych części Polski: z Wrocławia, Torunia, Poznania, Bielska-Białej i wielu innych miejscowości. Niektórzy pytają o akcję już na początku października, zanim zdążymy ją oficjalnie ogłosić. To dla mnie kolejna niespodzianka, którą przygotował Pan Bóg. Wokół naszych podopiecznych gromadzi się tylu dobrych ludzi, którzy chcą podzielić się swoim sercem. Oczywiście zdarzają się też nieprzychylne komentarze. Nie wszyscy muszą być zadowoleni, ale cieszy mnie, że wiele osób staje w obronie naszych mieszkańców i tej inicjatywy. Czasami nie musimy nawet odpowiadać na krytykę, bo inni robią to za nas. Dobro naprawdę potrafi się obronić.

Chciałam właśnie nawiązać do tych nieprzychylnych komentarzy. Często nawiązują one do konkretnych prezentów. Ludzie dziwią się, że ktoś potrzebuje tak prostej rzeczy jak prześcieradło albo że chcą głośnik danej marki…

–  Nie da się zadowolić wszystkich. Kiedy wpisujemy na listę słodycze, ktoś pyta, dlaczego nie stać nas na ich zakup. Kiedy pojawia się prześcieradło, ktoś nie rozumie, dlaczego miałoby być prezentem. Gdy prosimy o głośnik, również znajdują się osoby, którym się to nie podoba. My jednak znamy naszych podopiecznych i wiemy, co może sprawić im radość. Prezenty nie są wybierane przypadkowo. Pracownicy, którzy na co dzień opiekują się mieszkańcami, zastanawiają się, czego każdy z nich potrzebuje i z czego najbardziej się ucieszy. Dla jednej osoby ogromną radością może być komplet pościeli. Kiedyś obserwowaliśmy, jak nasi podopieczni przytulali otrzymane prześcieradła, poduszki i poszewki. Dla kogoś z zewnątrz może to być zwykła rzecz, ale dla nich ma ona szczególne znaczenie. Chcemy, żeby mogli poczuć, że dostali coś własnego, przygotowanego specjalnie dla nich. Podobnie jest z ubraniami. Kiedy wybieramy dresy, nie zawsze decydujemy się na najciemniejsze kolory, choć mogłyby być bardziej praktyczne. Chcemy, żeby nasi mieszkańcy mieli coś kolorowego, co sprawi im radość. I – co ważne – każdy z nich jest inną osobą i ma swoje zainteresowania, potrzeby oraz sposób odbierania świata. Nie możemy oceniać ich marzeń wyłącznie z własnej perspektywy. Pamiętam chłopca, który powiedział, że jego marzeniem jest mikrofon. Niektórzy mogliby się zdziwić, że ma tak niewiele marzeń. Trzeba jednak zrozumieć, że osoby z niepełnosprawnościami mogą odbierać rzeczywistość inaczej niż my. W przypadku tego chłopca ważną rolę odgrywa dotyk. Zobaczył i poczuł mikrofon należący do osoby prowadzącej zajęcia, a wtedy pojawiło się jego marzenie. Dlatego zawsze zapraszam osoby, które nas krytykują, żeby przyszły do naszego domu i zobaczyły, jak funkcjonujemy. Łatwo oceniać z zewnątrz, ale trudniej zrozumieć potrzeby konkretnego człowieka, jeśli się go nie zna.

>>> Humanistyczne powitanie dziecka zamiast chrztu? Piękna ceremonia, ale nie sakrament

Na podstawie prezentów można poznać osobowość i zainteresowania mieszkańców?

– Zdecydowanie. Każdy z naszych podopiecznych ma swój świat. Niektórzy interesują się radiem, inni mają niezwykłą pamięć do dat, imienin i urodzin. Mamy na przykład chłopca, który bardzo interesuje się tematyką religijną. Kiedy przychodzi do nas ksiądz proboszcz, musi być dobrze przygotowany, bo chłopiec potrafi zadawać wiele szczegółowych pytań o świętych i błogosławionych. Niezwykłe jest to, że zapamiętuje mnóstwo informacji, choć nie czyta samodzielnie i nie korzysta z internetu w taki sposób jak inni. Są też mieszkańcy, którzy mają swoje ulubione audycje radiowe i potrafią zaskoczyć rozmówców szczegółową wiedzą na interesujące ich tematy. Przygotowując prezenty, pracownicy starają się jak najlepiej poznać potrzeby każdego podopiecznego. Dlatego nie jest to zwykła lista rzeczy do kupienia. Za każdym upominkiem stoi konkretny człowiek, jego zainteresowania i marzenia. Chcemy sprawić radość mieszkańcom, ale zależy nam również na tym, żeby osoby z zewnątrz mogły włączyć się w czynienie dobra. Nie chodzi tylko o to, żebyśmy sami kupili prezenty. Chcemy dać innym możliwość podzielenia się tym, co mają w sercu. Najpiękniejszy moment przychodzi wtedy, kiedy mieszkańcy otwierają paczki. Obserwujemy ich reakcje i sami jesteśmy wzruszeni. Trudno opisać radość, która pojawia się wówczas w całej sali. Mam nadzieję, że dzięki tej inicjatywie nasi podopieczni mogą choć na chwilę zapomnieć o swoich trudnościach i poczuć się po prostu szczęśliwi.

Jak mieszkańcy DPS-u przeżywają Boże Narodzenie i przygotowują się do świąt?

– Ich podejście do świąt jest bardzo proste i głęboko religijne. Wierzą, że w Dzieciątku naprawdę obecny jest Pan Jezus. Ich wiara jest szczera, bez zbędnego komplikowania. Kiedy ktoś umiera, potrafią powiedzieć, że odszedł do nieba. Oczywiście odczuwają smutek, kiedy tracą kolegę, ale jednocześnie wierzą, że mają w niebie swojego aniołka, który nadal im towarzyszy. Wspominają zmarłych z serdecznością i modlą się za nich. Nasi mieszkańcy chętnie uczestniczą w nabożeństwach. Ponieważ kościół znajduje się bardzo blisko domu, mają możliwość regularnego udziału w życiu religijnym. Znają nabożeństwa, które odbywają się w ciągu roku liturgicznego, czekają na różaniec, nabożeństwa majowe, drogę krzyżową i inne wydarzenia. Nie robią tego dlatego, że muszą. Oni po prostu chcą. W okresie Bożego Narodzenia szczególnie mocno widać ich przywiązanie do Dzieciątka Jezus. Zdarza się, że mieszkańcy przychodzą do kaplicy, żeby podejść do żłóbka, przytulić figurkę czy pocałować ją w stópki. Czasami nawet wymykają się opiekunom, żeby pobyć przy szopce. Zdarza się, że przy okazji przestawią figurki, czym nie zawsze zachwycona jest siostra zakrystianka. My jednak często przymykamy na to oko, bo widzimy, ile radości sprawia im ta bliskość. Ich wiara wpływa również na pracowników. Zdarza się, że osoby, które rozpoczynają pracę w naszym domu, wcześniej na przykład nie chodziły regularnie do kościoła. Z czasem jednak zaczynają uczestniczyć w życiu religijnym. Nasi mieszkańcy potrafią inspirować do wiary, ale również do czynienia dobra. Bardzo cenię sobie także relacje między pracownikami a podopiecznymi. Zdarzało się, że pracownicy piekli w swoich domach ciasta i przynosili je mieszkańcom. Dzielili się tym, co mieli, żeby sprawić im radość. Oczywiście trzeba pamiętać o ich indywidualnych potrzebach, bo nie każdy może jeść to samo i czasami posiłki wymagają odpowiedniego przygotowania. Sam gest ma jednak ogromne znaczenie. Często powtarzam, że pracownicy przenoszą swój dom do naszego domu, a nasz dom zabierają ze sobą do swoich domów. To niezwykła więź.

Co po dziesięciu latach pracy w DPS-ie wciąż najbardziej Siostrę wzrusza?

–  Przede wszystkim radość naszych mieszkańców, ale również ich modlitwa. Kiedy przychodzimy na koronkę do Bożego miłosierdzia czy mszę świętą, chłopcy przedstawiają mnóstwo intencji. Proszą o modlitwę za konkretne osoby i ich sprawy. Czasami ludzie proszą o modlitwę nas, siostry. Ja jednak zawsze powtarzam, że mieszkańcy mają plecy w niebie. Przekonałam się o tym wielokrotnie. To, czego my nie potrafimy wymodlić, ich szczere i pełne zaufania serca potrafią wyprosić. Pamiętam, jak po przyjeździe do Tarnobrzega pewnego wieczoru usłyszałam modlitwę. Byłam przekonana, że dochodzi z radia. Kiedy zajrzałam do pokoju, zobaczyłam chłopców, którzy trzymali w rękach różańce i wspólnie się modlili. Niektórzy stali, inni siedzieli, ale wszyscy wymieniali kolejne intencje. Trwało to około piętnastu minut. Zaskoczyło mnie również to, jak dobrze pamiętają sprawy innych osób. Kiedy widzą kogoś znajomego, potrafią przypomnieć sobie jego problemy i intencje, nawet sprzed wielu lat. Widać, że naprawdę noszą tych ludzi w sercu. Ich autentyczność jest dla mnie niezwykle poruszająca. Jeśli są szczęśliwi, okazują radość całym sobą. Jeśli są zdenerwowani, nie potrafią tego ukryć. Nie udają, że wszystko jest dobrze, kiedy tak nie jest. My, dorośli, często próbujemy kontrolować emocje, dobierać słowa i ukrywać to, co naprawdę czujemy. Oni są pod tym względem bardzo prawdziwi. Myślę, że właśnie tej szczerości i autentyczności powinniśmy się od nich uczyć.

Spotkanie z mieszkańcami DPS–u zmienia sposób patrzenia na własne życie?

– Zdecydowanie. Dopiero kiedy człowiek zobaczy naszych podopiecznych, może w pełni docenić własne zdrowie i codzienność. Oni potrafią cieszyć się z rzeczy, które dla nas są zupełnie zwyczajne. Nie przypominam sobie, żebym spotkała mieszkańca, który narzekałby na swój los w taki sposób, w jaki często narzekamy my, dorośli. Oczywiście, oni również cierpią, mają trudności i gorsze dni. Nie zawsze potrafią jednak powiedzieć nam o swoim bólu czy wyrazić go słowami. Ich życie nie było łatwe. Wiele osób doświadczyło trudnych sytuacji, na które nie miało wpływu. Mimo to potrafią cieszyć się obecnością drugiego człowieka, drobnymi gestami i codziennymi wydarzeniami. Kiedy czasami przychodzą do nas uczniowie z różnych szkół ze swoimi nauczycielami, czasami widać, jak bardzo takie spotkanie ich porusza. Zdarza się, że młodzi ludzie nie potrafią powstrzymać łez. Dopiero w kontakcie z osobami z niepełnosprawnościami zaczynają dostrzegać, jak wiele mają i jak łatwo przyzwyczajają się do narzekania. Sama również wciąż się od naszych mieszkańców uczę. Kiedyś pracowałam wśród dzieci zdrowych i nie wiedziałam, czy odnajdę się w nowym środowisku. Dzisiaj wiem, że potrafię rozumieć naszych podopiecznych nawet wtedy, kiedy nie mówią. Czasami wystarczy spojrzeć na ich twarz, gest czy zachowanie, żeby odczytać, co chcą nam przekazać. Chciałabym, żebyśmy wszyscy uczyli się od nich prostoty, szczerości i zaufania Panu Bogu. Ich życie pokazuje, że można doświadczać wielu trudności, a jednocześnie dostrzegać dobro i cieszyć się obecnością drugiego człowieka.

Zobacz także